Τα ανενεργά λιγνιτορυχεία της Κεντρικής Μακεδονίας

Στον παρακάτω χάρτη (Εικόνα 1) αποτυπώνονται οι καταγεγραμμένες θέσεις εξόρυξης λιγνίτη στην Κεντρική Μακεδονία.

Πιο συγκεκριμένα, στον Μοσχοπόταμο, οι θέσεις εξόρυξης εντοπίζονται στις ακόλουθες περιοχές (Εικόνα 2):

1. Δενδρί, περίπου 1km νότια του οικισμού [4]
2. Συρτοπήγαδο, περίπου 2,5km νοτιοανατολικά του οικισμού
3. Λιβάδια, περίπου 1,2km ανατολικά του οικισμού.

Στις Σέρρες, οι καταγεγραμμένες θέσεις εξόρυξης βρίσκονται στις περιοχές (Εικόνα 3):

1. Βιρός, περίπου 4,2 km βορειοανατολικά της πόλης, κοντά στην Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών
2. Κοιλάδα Αγίου Γεωργίου, περίπου 3 km βόρεια της πόλης [4]
3. Κοιλάδα Αγίων Αναργύρων, περίπου 3 km βόρεια της πόλης [8]
4. Αγία Βαρβάρα, περίπου 1,8 km βορειοδυτικά από το κέντρο της πόλης, στην περιοχή όπου βρίσκεται ο ομώνυμος ναός [9], ενώ περίπου 2,1km βορειοδυτικά από το κέντρο βρίσκεται η περιοχή εξόρυξης (πληροφορία από Τασκούδη Δημήτρη)

Στο Παγγαίο Όρος, η θέση εξόρυξης εντοπίζεται μεταξύ των οικισμών Ηλιοκώμης και Κορμίστας, κοντά στον μικρό ναό της Αγίας Βαρβάρας, ο οποίος βρίσκεται δίπλα στο οδικό δίκτυο (Εικόνα 4) [5]. Εκεί εντοπίζονται διάφορα κτίρια παραγωγής καθώς και οικείες σε εγκαταλελειμμένη κατάσταση.

Παρότι κάθε ορυχείο έχει τη δική του ιδιαίτερη ιστορική διαδρομή, παρουσιάζονται ορισμένα κοινά χαρακτηριστικά, τα οποία συνοψίζονται παρακάτω:

• Η εκμετάλλευση των κοιτασμάτων άρχισε στις αρχές του 20ού αιώνα και διήρκεσε για αρκετές δεκαετίες.
• Η εξόρυξη πραγματοποιήθηκε τόσο με υπόγειες όσο και με υπαίθριες μεθόδους (Εικόνες 5 και 6). Οι στοές των υπόγειων ορυχείων είχαν παρόμοιες διαστάσεις, περίπου 1,5m πλάτος και 2m ύψος, ενώ το μήκος τους ποίκιλλε. Παρόμοια είναι και η σημερινή κατάσταση διατήρησης τους, καθώς μεγάλο μέρος των εισόδων έχει καλυφθεί από φερτά υλικά (Εικόνα 5).
• Η εξόρυξη πραγματοποιούνταν κυρίως χωρίς τη χρήση εκρηκτικών. Για τον φωτισμό των στοών χρησιμοποιούνταν φορητές λάμπες ασετυλίνης, ενώ η υποστήριξη τους γινόταν με ξύλινα υποστυλώματα.
• Τα μέτρα προστασίας των εργαζομένων ήταν ανύπαρκτα ή ιδιαίτερα περιορισμένα.
• Πριν από το 1944, ο λιγνίτης μεταφερόταν κυρίως μέσω σιδηροδρομικών γραμμών τύπου «Ντεκωβίλ». Στον Μοσχοπόταμο, η γραμμή συνέδεε το ορυχείο με την παραλία της Κατερίνης, απόσταση περίπου 25 km, όπου ο λιγνίτης φορτωνόταν σε πλοία. Στις Σέρρες, συνέδεε το ορυχείο στην Κοιλάδα του Αγίου Γεωργίου με τον κεντρικό σιδηροδρομικό σταθμό της πόλης, σε απόσταση περίπου 4,5km, όπου το προϊόν μεταφορτωνόταν σε εμπορικές αμαξοστοιχίες. Στην περιοχή του Παγγαίου Όρους, η γραμμή κατέληγε στον σιδηροδρομικό σταθμό Φωτολίβους Δράμας, σε απόσταση περίπου 12km [3]. Μετά το 1944, η μεταφορά πραγματοποιούνταν κυρίως με φορτηγά οχήματα.
• Πριν από το 1944, ο λιγνίτης αξιοποιούνταν κατά κύριο λόγο για την κάλυψη πολεμικών αναγκών. Μεταπολεμικά χρησιμοποιήθηκε κυρίως για τις ανάγκες των τοπικών κοινωνιών, όπως η θέρμανση, η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, οι μεταφορές και η λειτουργία βιομηχανικού εξοπλισμού.
• Όλα τα ορυχεία παραμένουν ανενεργά και αναξιοποίητα εδώ και δεκαετίες. Τα ορυχεία των Σερρών έπαψαν να λειτουργούν τη δεκαετία του 1970, του Παγγαίου τη δεκαετία του 1980 [5] και του Μοσχοποτάμου τη δεκαετία του 1990.

Επιπλέον, παρουσιάζονται κάποιες διαφορές μεταξύ των εκμεταλλεύσεων όπως: 

• Ο λιγνίτης του Μοσχοποτάμου ήταν υψηλότερης ποιότητας, με θερμογόνο δύναμη περίπου 3.500 kcal/kg, σε σύγκριση με τον λιγνίτη των Σερρών, ο οποίος κατατασσόταν στην κατηγορία του ξυλίτη. Αναφέρεται, επίσης, ότι υπερτερούσε ποιοτικά έναντι του λιγνίτη της Πτολεμαΐδας, του οποίου η θερμογόνος δύναμη ήταν περίπου 1.500 kcal/kg.
• Η ημερήσια παραγωγή στον Μοσχοπόταμο ήταν περιορισμένη, κυμαινόμενη μεταξύ 3 και 10 τόνων. Αντίθετα, στα ορυχεία των Σερρών και του Παγγαίου ανερχόταν περίπου στους 100 τόνους ημερησίως.
• Στα ορυχεία του Μοσχοποτάμου απασχολούνταν έως 60 εργαζόμενοι, ενώ στα ορυχεία των Σερρών ο αριθμός των εργαζομένων ήταν σημαντικά μεγαλύτερος και, ανάλογα με την περίοδο, ανερχόταν από εκατοντάδες έως και χιλιάδες άτομα.
• Η εκμετάλλευση των ορυχείων του Μοσχοποτάμου πραγματοποιούνταν από μία εταιρεία, ενώ στην περιοχή Σερρών και Παγγαίου δραστηριοποιούνταν συνολικά έξι εταιρείες.

Εικόνα 5α: Υπόγεια εξόρυξη στην περιοχή Μοσχοπόταμος

Εικόνα 5β: Υπόγεια εξόρυξη στην περιοχή Βιρός Σερρών

Εικόνα 6α: Υπαίθριες εμφανίσεις λιγνίτη στην περιοχή Μοσχοπόταμος

Εικόνα 6β: Υπαίθριες εμφανίσεις λιγνίτη στην περιοχή Βιρός Σερρών

Ο χάρτης των λιγνιτορυχείων παρουσιάζει τις περιοχές εξόρυξης με βάση τις διαθέσιμες διαδικτυακές πληροφορίες. Ωστόσο η ακριβής θέση των στοών και των μετώπων υπαίθριας εκμετάλλευσης δεν είναι πλήρως γνωστή.

Πιο συγκεκριμένα:

• Στην περιοχή «Βιρός Σερρών» (Εικόνα 5) [6] και στην κοιλάδα του Αγίου Γεωργίου Σερρών [4] η ακριβής θέση των στοών είναι γνωστή και υπάρχει διαθέσιμο φωτογραφικό υλικό.
• Στις θέσεις «Κοιλάδα Αγίων Αναργύρων Σερρών» και «Αγία Βαρβάρα Σερρών» η ακριβής θέση των στοών δεν είναι γνωστή και ούτε υπάρχει διαθέσιμο φωτογραφικό υλικό παρά μόνο η αναφορά ύπαρξης εξορυκτικής δραστηριότητας.
• Στην περιοχή «Παγγαίο Όρος» γίνεται αναφορά ότι στην θέση των στοών υπάρχει έντονη βλάστηση με αποτέλεσμα να μην είναι ορατές. [5]
• Στην περιοχή «Μοσχοποτάμος» η ακριβής θέση των στοών δεν είναι γνωστή αν και υπάρχει διαθέσιμο φωτογραφικό υλικό ύπαρξης τους (Εικόνα 5).

Σε ότι αφορά τα υπαίθρια μέτωπα εκμετάλλευσης η εφαρμογή χαρτών δίνει περιορισμένες δυνατότητες αναζήτησης πρόσοψης σε αυτές τις περιοχές. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ότι στη θέση Δενδρί Μοσχοποτάμου εντοπίστηκε μέσω της εφαρμογής σημείο που παραπέμπει σε υπαίθρια εξορυκτική δραστηριότητα. Διακρίνεται ενα μέτωπο το μεγαλύτερο μέρος του οποίου καλύπτεται με βλάστηση. Παράλληλα η θέση αυτή αποτελείται από κλαστικά ιζήματα σύμφωνα με τον γεωλογικό χάρτη, σχηματισμοί όπου μπορεί να υπάρχει λιγνίτης (Εικόνα 7).

• Οι περιοχές εξόρυξης είναι στο σύνολο γνωστές ωστόσο οι θέσεις των στοών και των μετώπων υπαίθριας εκμετάλλευσης είναι μερικώς γνωστές.
• Όλα τα ορυχεία είναι εγκαταλελειμμένα. Παρόλα αυτά ιδιαίτερη εντύπωση προκαλούν οι περιοχές «Κοιλάδα Αγίου Γεωργίου Σερρών» και «Κοιλάδα Αγίων Αναργύρων Σερρών». Οι περιοχές αυτές είναι πολύ κοντά στις Σέρρες και αποτελούν οργανωμένες περιοχές πεζοπορίας και αναψυχής όπου συχνάζει αρκετός κόσμος. Στην μία περίπτωση μάλιστα η διαδρομή περνάει από την θέση της στοάς, η οποία, παρά την επισκεψιμότητα, παραμένει εγκαταλελειμμένη με φερτά υλικά στην είσοδο.

Φωτογραφία εξώφυλλου: Στοά εξόρυξης λιγνίτη στη θέση «Κοιλάδα Άγιος Γεώργιος Σερρών» [4]

[1] https://olympias.lib.uoi.gr

[2] https://faretra.info/100-chronia-ntekovil

[3] https://www.serres.gr/georgios-paschos-nikolaos-giovanis-1.pdf

[4] https://el.wikiloc.com/oreibasia-diadromes/koilada-agiou-georgiou

[5] https://www.youtube.com/

[6] https://vidarchives.gr/reports/2021_01_1238

[7] https://www.serresparatiritis.gr/otan-oi-serraioi-eswzan-ti-thessaloniki-to-xeimwna

[8] https://el.wikiloc.com/oreibasia-diadromes/koilada-agion-anarguron

[9] https://www.youtube.com/

Απαγορεύεται ρητώς η αναπαραγωγή ή αναδημοσίευση, μερική ή ολική, του εν λόγω περιεχομένου. Το RAWMATHUB.GR διατηρεί το αποκλειστικό δικαίωμα δημοσίευσης και παροχής αδειών αναδημοσίευσης κατόπιν έγγραφης άδειας, επιφυλασσόμενο για την άσκηση κάθε νόμιμου δικαιώματος του. Εφόσον επιθυμείτε να χρησιμοποιήσετε το περιεχόμενο, παρακαλούμε επικοινωνήστε μαζί μας στο Αυτή η διεύθυνση Email προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε..