Διαβάσαμε στον ημερήσιο Τύπο (Ναυτεμπορική) ότι η πρόσφατη έκθεση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου (ΕΕΣ ) προσγειώνει απότομα τις φιλοδοξίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης για ενεργειακή μετάβαση με όρους στρατηγικής αυτονομίας. Ο Εμμανουήλ Μανούτσογλου, Καθηγητής και τέως Κοσμήτορας της Σχολής Μηχανικών Ορυκτών Πόρων του Πολυτεχνείου Κρήτης, εξηγεί ότι έχοντας μελετήσει κανείς τα βασικά ευρήματα της Ειδικής Έκθεσης 04/2026 που δημοσιεύτηκε στις 2 Φεβρουαρίου 2026, γίνεται σαφές ότι το πρόβλημα δεν είναι απλώς τεχνικό ή θεσμικό, αλλά βαθιά γεω-οικονομικό.
Η έκθεση έρχεται να θυμίσει μια άβολη αλήθεια: χωρίς κρίσιμες πρώτες ύλες, η πράσινη μετάβαση μένει στα χαρτιά. Και σήμερα, η Ευρώπη δεν έχει τις απαραίτητες πρώτες ύλες. Οι ελεγκτές μιλούν ασυνήθιστα καθαρά, χαρακτηρίζοντας τους στόχους του 2030 «εκτός πραγματικότητας» και προειδοποιώντας ότι η πολυσυζητημένη στρατηγική αυτονομία της ΕΕ παραμένει εύθραυστη.
Για 10 από τις 26 κρίσιμες πρώτες ύλες που απαιτούνται για τεχνολογίες ΑΠΕ, η Ένωση εξαρτάται πλήρως από εισαγωγές, συχνά από μία μόνο τρίτη χώρα. Οι προσπάθειες διαφοροποίησης μέσω εμπορικών συμφωνιών και στρατηγικών εταιρικών σχέσεων δεν έχουν αποδώσει μετρήσιμα αποτελέσματα, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις οι εισαγωγές από χώρες-εταίρους μειώθηκαν αντί να αυξηθούν.
Οι στόχοι του 2030 για εγχώρια εξόρυξη (10%), επεξεργασία (40%) και ανακύκλωση (25%) χαρακτηρίζονται μη δεσμευτικοί, ανεπαρκώς τεκμηριωμένοι και αποσυνδεδεμένοι από τις πραγματικές δυνατότητες της ευρωπαϊκής βιομηχανίας. Η εγχώρια παραγωγή προσκρούει σε ελλιπή γεωλογική γνώση, υψηλό επενδυτικό ρίσκο, ενεργειακό κόστος και εξαιρετικά χρονοβόρες αδειοδοτήσεις, που μπορούν να φτάσουν ή και να ξεπεράσουν τα 20 έτη.
Η ανακύκλωση και η υποκατάσταση πρώτων υλών παραμένουν υποανάπτυκτες: δέκα κρίσιμα υλικά δεν ανακυκλώνονται καθόλου, ενώ για άλλα επτά τα ποσοστά κυμαίνονται μόλις μεταξύ 1% και 5%. Το ΕΕΣ προειδοποιεί ότι η ΕΕ κινδυνεύει να παγιδευτεί σε έναν φαύλο κύκλο, όπου η έλλειψη πρώτων υλών εμποδίζει την ανάπτυξη βιομηχανικής δυναμικότητας, υπονομεύοντας τελικά την ίδια την ενεργειακή μετάβαση και τη στρατηγική της αυτονομία.
Το συμπέρασμα είναι και πολιτικά άβολο και πρακτικά σαφές. Η πράσινη μετάβαση δεν είναι μόνο ζήτημα φιλοδοξιών και νομοθεσίας. Είναι ζήτημα γεωλογίας, μεταλλευτικής και βιομηχανικής ισχύος, με μια λέξη, ζήτημα πρόσβασης σε πόρους. Αν αυτοί οι τρεις πυλώνες δεν ευθυγραμμιστούν, η Ευρώπη κινδυνεύει να ανακαλύψει ότι η ενεργειακή της στρατηγική δεν εδράζεται σε στέρεες βάσεις, αλλά σε θεμέλια πολύ πιο εύθραυστα απ’ όσο η ίδια παραδέχεται δημόσια.
