Από τη λιθόσφαιρα στη ανθρώπινη και Τεχνητή Νοημοσύνη

Η νοημοσύνη - ανθρώπινη και τεχνητή – έχει την πηγή της στη Γη. Οι γεωλογικές διεργασίες που διαμορφώνουν τον πλανήτη, τα ορυκτά και τα μέταλλα αποτελούν τα συστατικά της ανθρώπινης ενασχόλησης που δημιούργησε τις τεχνολογίες που ονομάζουμε Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ). Ο άνθρωπος εξορύσσει, μετασχηματίζει και δημιουργεί, ενώ τα υπολογιστικά συστήματα αναλύουν, συγκρίνουν και προβλέπουν. Παρόλο που διαφέρουν, οι δύο αυτές μορφές νοημοσύνης εξαρτώνται από την ίδια υλική βάση, που προέρχεται από τη Γη (Εικόνα 1).

Η ΤΝ δεν εμφανίστηκε ξαφνικά. Είναι το αποτέλεσμα μιας μακροχρόνιας τεχνολογικής εξέλιξης που αφαίρεσε από τον εφευρέτη της το προνόμιο της μοναδικής ευφυίας. Η ΤΝ εξελίσσεται γρήγορα επηρεάζοντας κάθε πτυχή της ζωής μας, από τις επιχειρήσεις και την εκπαίδευση έως την υγειονομική περίθαλψη και την ψυχαγωγία. Η ΤΝ μπορεί να δημιουργεί λόγο, εικόνες και να εξερευνά, χωρίς όμως να έχει προσωπική εμπειρία ή συνείδηση.

Η ΤΝ είναι, επομένως, άρρηκτα συνδεμένη με τον υλικό κόσμο. Πίσω από τους αλγόριθμους βρίσκεται ένα εκτεταμένο δίκτυο υποδομών και κέντρα δεδομένων που καταναλώνουν τεράστιες ποσότητες ενέργειας, συστήματα ψύξης που απαιτούν μεγάλες ποσότητες νερού, πάμπολλες μπαταρίες που στηρίζονται στο Li και άλλα σπάνια - και μη - στοιχεία, που προέρχονται από εξορυκτικές δραστηριότητες. Καθώς μάλιστα η ΤΝ επεκτείνεται καθημερινά, αυξάνεται ταυτόχρονα και το περιβαλλοντικό της αποτύπωμα. Εκτιμάται π.χ. ότι, λόγω της ΤΝ:

• Οι εκπομπές CO₂ θα αυξηθούν κατά 24 έως 44 εκατομμύρια τόνους ετησίως [2]
• Η κατανάλωση νερού θα φτάσει τα 731 έως 1.125 εκατομμύρια m³ τον χρόνο
• Η επίτευξη «μηδενικών εκπομπών» θα παραμείνει δύσκολη χωρίς τις αντισταθμίσεις του άνθρακα.

Και αυτό μόνο μέχρι το 2030! Επομένως, τίθεται ένα δίλημμα: μπορεί μια τεχνολογία που επιβαρύνει τον πλανήτη (Εικόνα 2) να συμβάλει ταυτόχρονα στη διατήρηση του;

Για αιώνες, η γνώση, η δημιουργία και η δουλειά ήταν οι βασικοί πυλώνες της ανθρώπινης προσωπικότητας. Σήμερα, όμως, όλα έχουν αλλάξει. Οι μηχανές μπορούν να κάνουν πράγματα που παλιά θεωρούνταν μόνο ανθρώπινα, ενώ συχνά και εμείς οι ίδιοι δεν καταλαβαίνουμε πώς το κάνουν. Έτσι, το ερώτημα δεν είναι πια μόνο τι φτιάχνουμε, αλλά πώς το ζούμε και πώς κατανοούμε αυτά που δημιουργούμε.

Η νέα πρόκληση, επομένως, είναι και βαθιά υπαρξιακή. Όταν η δημιουργία και ανάπτυξη της γνώσης αυτοματοποιείται, ο άνθρωπος δεν αρκεί πλέον να κατέχει τη γνώση. Γιατί αφενός απειλείται με απώλεια της δημιουργικής του ιδιαιτερότητας και αφετέρου ανησυχεί εάν θα αυτονομηθεί η ηλεκτρονική νοημοσύνη και καταστεί επικίνδυνη. Ήδη ένα πολύ διαδεδομένο προϊόν της ΤΝ, τα τηλεκατευθυνόμενα αεροσκάφη (drones), μας αποδεικνύουν - τις μέρες μάλιστα που διανύουμε πολύ έντονα - πόσο επικίνδυνα είναι. Από την άλλη, τα συστήματα ΤΝ μπορούν να συμβάλουν στην αναγνώριση και αντιμετώπιση επιθέσεων και απειλών.

Ευτυχώς, που όσο η ΤΝ εξελίσσεται, οδηγούμαστε σε μια μορφή συνύπαρξης μαζί της. Δεν παύουν, όμως, να υπάρχουν τα κρίσιμα ερωτήματα. Τελικά ποια από τις δύο νοημοσύνες είναι περισσότερο επικίνδυνη; Ο «Διπλά Σοφός Άνθρωπος» (Homo sapiens sapiens), που αλληλοεξοντώνεται από την αρχή της ύπαρξης του μέχρι σήμερα ή η ΤΝ; Και εάν η τελευταία βρεθεί στα χέρια κάποιων «αιμοβόρων» εξουσιαστών της Γης θα επιζήσει κανείς ή θα καταστραφεί ολόκληρος ο πλανήτης; (Εικόνα 3).

Τελικά, η Τεχνητή Νοημοσύνη μας αναγκάζει να αναρωτηθούμε ποιοι είμαστε και που πάμε. Να αναλογιστούμε κυρίως τις ευθύνες μας απέναντι στο σύνολο της ανθρωπότητας και τον πλανήτη που μας έπλασε.

Για αυτό και εγώ, έχω ένα όνειρο, όπως κάποτε ο Μάρτιν Λούθερ Κίνγκ: να συνεργαστούμε με την ΤΝ αρμονικά, αναδεικνύοντας τις δυνατότητες, τη σοφία και την ανθρωπιά μας, ώστε η γνώση και η δημιουργία να φέρουν ευημερία και ειρήνη σε όλο τον κόσμο και όχι την ολική καταστροφή του.

[1] Κατασκευές του συντάκτη με τη βοήθεια της ΤΝ

[2] Η ΤΝ απαιτεί τεράστια ηλεκτρική ενέργεια και πρώτες ύλες — και αν αυτή η ενέργεια δεν είναι καθαρή, μετατρέπεται ταυτόχρονα και σε εκπομπές του CO2

[3] Freepik.com