Το πυρηνικό οικοσύστημα του Ιράν: Κοιτάσματα ουρανίου, σταθμοί ενέργειας, ερευνητικά κέντρα και η γεωπολιτική διάσταση

Οι κύριοι τύποι κοιτασμάτων στο Ιράν είναι δύο:

• Φλεβικός τύπος σε ηφαιστειο-ιζηματογενή πετρώματα, όπως αυτός στο Saghand
• Τύπος που απαντάται ψαμμιτικά πετρώματα (sandstone type), ο οποίος έχει εντοπιστεί σε λεκάνες όπως αυτή των Urmia-Naqadeh-Mahabad στα βορειοδυτικά της χώρας.

• Στο κοίτασμα Saghand, το εκτιμώμενο απόθεμα μεταλλεύματος είναι περίπου 1,58 εκατομμύρια τόνοι, που αντιστοιχεί σε περίπου 842 τόνους ουρανίου. Το κοίτασμα αποτελείται από δύο ζώνες (Πίνακας 1).
• Τα εθνικά αποθέματα με βάση στοιχεία του 2025 (Red Book) δείχνουν ότι τα αποθέματα ουρανίου του Ιράν είναι σημαντικά μεγαλύτερα από ό,τι είχε εκτιμηθεί στο παρελθόν, αν και παραμένουν ανεπαρκή για την πλήρη τροφοδοσία του πυρηνικού σταθμού στο Μπουσέχρ, χωρίς εισαγωγές.
• Ο Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας (International Atomic Energy Agency/IAEA) ανέφερε ότι μέχρι τις 13 Ιουνίου 2025, το Ιράν διέθετε συνολικό απόθεμα εμπλουτισμένου ουρανίου που εκτιμάται σε 9.874,9 κιλά. Από αυτά, πάνω από 400 κιλά ήταν εμπλουτισμένα έως και 60%.

Τα κύρια κοιτάσματα και μεταλλεία ουρανίου (Σχήμα 1) στο Ιράν είναι τα εξής:

• Saghand (Sagend): Βρίσκεται στη επαρχία Γιαζντ (Yazd), στη βορειοανατολική περιοχή. Είναι το μεγαλύτερο γνωστό κοίτασμα, με τα αποθέματα μεταλλεύματος να υπολογίζονται σε περίπου 1,58 εκατομμύρια τόνους και μέση περιεκτικότητα σε ουράνιο 533 ppm (0,0533%). Η εκμετάλλευση του γίνεται με υπόγειες στοές και η εξόρυξη θεωρείται ενεργή.
• Narigan: Βρίσκεται κοντά στην πόλη Μπαφκ (Bafq) και είναι επίσης ενεργό.
• Gchine: Βρίσκεται κοντά στο Μπαντάρ Αμπάς (Bandar Abbas). Είναι προσωρινά ανενεργό, πιθανότατα λόγω των πρόσφατων στρατιωτικών πληγμάτων.

Η επεξεργασία του ουρανίου γίνεται σε συγκεκριμένες εγκαταστάσεις:

• Από το μετάλλευμα που εξορύσσεται, παράγεται συμπύκνωμα ουρανίου (Uranium Concentrate/yellowcake) σε δύο εργοστάσια (Σχήμα 2). Το εργοστάσιο στο Αρντακάν (Ardakan) είναι ενεργό, ενώ αυτό στο Μπαντάρ Αμπάς (Bandar Abbas) είναι κλειστό.
• Το yellowcake μετατρέπεται σε αέριο εξαφθοριούχο ουράνιο (UF6) στην Εγκατάσταση Μετατροπής Ουρανίου (Uranium Conversion Facility/UCF) στο Ισφαχάν. Η συγκεκριμένη εγκατάσταση υπέστη εκτεταμένες ζημιές κατά τα πλήγματα του Ιουνίου 2025.
• Το επεξεργασμένο ουράνιο (π.χ. στις εγκαταστάσεις Νατάνζ και Φόρντο) χρησιμοποιείται για την παραγωγή πυρηνικών καυσίμων, που προορίζονται τόσο για ερευνητικούς αντιδραστήρες (όπως στην Τεχεράνη) όσο και για σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής (όπως στο Μπουσέχρ).

Δεν υπάρχουν αναφορές για εξαγωγές ιρανικού ουρανίου. Αντίθετα, το Ιράν επιδιώκει να καλύψει τις ανάγκες του μέσω εισαγωγών. Σύμφωνα με πρόσφατες αναφορές, το Ιράν έχει υπογράψει συμφωνία για την αγορά 300 τόνων ουρανίου από τον Νίγηρα, έναντι 56 εκατομμυρίων δολαρίων, στο πλαίσιο μιας ευρύτερης στρατηγικής για πρόσβαση σε κρίσιμα ορυκτά από αφρικανικές χώρες.

Στους Πίνακες 2, 3 και 4 παρουσιάζονται αντίστοιχα ο σταθμοί, οι ερευνητικοί αντιδραστήρες και τα ερευνητικά κέντρα πυρηνικής ενέργειας (Σχήμα 3). Τα δεδομένα βασίζονται σε δημόσιες πηγές και σε αναφορές του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (IAEA). Η επιχειρησιακή κατάσταση ορισμένων εγκαταστάσεων, ιδίως μετά τα γεγονότα του 2025, παραμένει αβέβαιη λόγω των περιορισμένων επιθεωρήσεων.

Όπως προκύπτει από τους σχετικούς πίνακες, το Ιράν διαθέτει 1 λειτουργικό (Bushehr) και 3 υπό κατασκευή σταθμούς παραγωγής, 1 λειτουργικό (Τεχεράνη) και 1 κατεστραμμένο (Arak) ερευνητικούς αντιδραστήρες, ενεργές εγκαταστάσεις εξόρυξης (Saghand), μετατροπής (Ισφαχάν) και εμπλουτισμού (Natanz, Fordo - εκτός λειτουργίας) του ουρανίου, καθώς και τουλάχιστον 3 αναγνωρισμένα ερευνητικά κέντρα (Karaj, Bonab, Ισφαχάν).

Δεν υπάρχουν αξιόπιστες αναφορές για σοβαρά ατυχήματα κατά την εξόρυξη που να είχαν επιπτώσεις στην υγεία των πολιτών. Ωστόσο, ακαδημαϊκές μελέτες για την περιοχή Τσαχ-Τζουλέχ (Chah-Juleh) αναφέρουν ότι η εξόρυξη ουρανίου σε άνυδρες περιοχές με κακή αποστράγγιση ενέχει περιβαλλοντικούς κινδύνους, κυρίως για τα υπόγεια ύδατα, εάν δεν ληφθούν τα κατάλληλα μέτρα προστασίας. Στα μέσα Ιουνίου 2025, ισραηλινές στρατιωτικές επιχειρήσεις έπληξαν αρκετές πυρηνικές εγκαταστάσεις στο Ιράν. Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας (IAEA):

• Δεν υπήρξε ένδειξη διαρροής ραδιενέργειας, ούτε σχετικές ραδιολογικές επιπτώσεις εκτός των εγκαταστάσεων, που να επηρέασαν τον πληθυσμό ή το περιβάλλον. Οι μετρήσεις ραδιενέργειας εκτός των συγκεκριμένων χώρων παρέμειναν σε φυσιολογικά επίπεδα.
• Σε σχέση με την παρουσία ρυπογόνων επιπτώσεων εντός των εκαταστάσεων καταγράφηκε τοπική ραδιολογική και χημική μόλυνση στο Νατάνζ, Η κύρια ανησυχία αφορά τη διασπορά ενώσεων ουρανίου, όπως το εξαφθοριούχο ουράνιο (UF6), που ενδέχεται να εισπνεύσουν οι εργαζόμενοι. Ο κίνδυνος αυτός, ωστόσο, είναι διαχειρίσιμος με κατάλληλο αναπνευστικό εξοπλισμό.
• Ο IAEA προειδοποίησε ότι το μεγαλύτερο ρίσκο θα προερχόταν από ένα πλήγμα στον Πυρηνικό Σταθμό του Μπουσέχρ, ο οποίος βρίσκεται σε λειτουργία. Μια βομβαρδιστική επίθεση θα μπορούσε να προκαλέσει τήξη του πυρήνα και μαζική ραδιολογική διαρροή, επηρεάζοντας περιοχή ακτίνας εκατοντάδων χιλιομέτρων.

Η εμπλοκή του Ντόναλντ Τραμπ και της Ρωσίας είναι αυτή τη στιγμή κεντρική στη γεωπολιτική αντιπαράθεση για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα.

• Η πρόταση Πούτιν και η άρνηση Τραμπ (Μάρτιος 2026): Σύμφωνα με δημοσιεύματα, ο Ρώσος Πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν πρότεινε τη μεταφορά του εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν στη Ρωσία, ως μέρος μιας συμφωνίας για τερματισμό του πολέμου. Η πρόταση αφορούσε περίπου 450 κιλά ουρανίου εμπλουτισμένου έως 60%, υλικό που θεωρείται αρκετό για την κατασκευή αρκετών πυρηνικών βομβών.
• Απάντηση ΗΠΑ: Ο Ντόναλντ Τραμπ απέρριψε την πρόταση, με αμερικανικό αξιωματούχο να δηλώνει ότι η θέση των ΗΠΑ είναι ότι το ουράνιο πρέπει να «διασφαλιστεί», όχι απλώς να μεταφερθεί.
• Ο διαμεσολαβητικός ρόλος της Ρωσίας: Η Ρωσία έχει επιδιώξει να παίξει ρόλο διαμεσολαβητή, υπενθυμίζοντας ότι στο παρελθόν (2015) είχε αναλάβει την αποθήκευση ιρανικού ουρανίου χαμηλού εμπλουτισμού στο πλαίσιο της συμφωνίας για το πυρηνικό πρόγραμμα (JCPOA).
• Απόρριψη από Ιράν: Η ιρανική ηγεσία έχει απορρίψει κατηγορηματικά το ενδεχόμενο αποστολής των πυρηνικών αποθεμάτων της στο εξωτερικό. Υψηλόβαθμος Σύμβουλος δήλωσε ότι «δεν υπάρχει λόγος» για κάτι τέτοιο, προσθέτοντας ότι μεγάλο μέρος του αποθέματος είναι θαμμένο κάτω από τα ερείπια των βομβαρδισμένων εγκαταστάσεων και δεν επιχειρείται η εξαγωγή του λόγω των κινδύνων.

Το Ιράν διαθέτει δική του υποδομή για την εξόρυξη και επεξεργασία ουρανίου, με σημαντικά κοιτάσματα στο Saghand και Narigan. Ωστόσο, οι εγκαταστάσεις εμπλουτισμού και μετατροπής υπέστησαν σοβαρές ζημιές από στρατιωτικά πλήγματα τον Ιούνιο του 2025.

Στο διπλωματικό πεδίο, η Ρωσία προώθησε την ιδέα μεταφοράς του ιρανικού εμπλουτισμένου ουρανίου σε ρωσικό έδαφος, μια πρόταση που απορρίφθηκε τόσο από τις ΗΠΑ όσο και από το ίδιο το Ιράν. Η συγκεκριμένη ανάλυση αφορά προφανώς την κατάσταση όπως διαμορφώνεται σήμερα, καθώς τα γεγονότα εξελίσσονται ραγδαία και οι γεωπολιτικές ισορροπίες ενδέχεται να αλλάξουν.

[1] Nuclear facilities in Iran https://en.wikipedia.org/wiki/Nuclear_facilities_in_Iran

[2] What the Iran nuclear agreement means https://www.latimes.com/visuals/

[3] Iran's Nuclear Installations 2015 https://www.washingtoninstitute.org

cover photo: https://www.iaea.org/newscenter/news/what-is-uranium