Οι νέες ενεργειακές τεχνολογικές προκλήσεις αντιμετωπίζονται με βιώσιμες ορυκτές πρώτες ύλες

Οι νέες ενεργειακές τεχνολογικές προκλήσεις αντιμετωπίζονται με βιώσιμες ορυκτές πρώτες ύλες

Του Νικόλαου Αρβανιτίδη, Δρ. Οικονομικού Γεωλόγου, Συντονιστή Ευρωπαϊκών Θεμάτων Ορυκτών Πρώτων Υλών, Geological Survey of Sweden

Γιατί τα ορυκτά και τα μέταλλα είναι ζωτικής σημασίας για την παγκόσμια κλιματική οικονομία; Πώς μπορεί να διασφαλιστεί η βιωσιμότητα στην πρόσβαση και στην επάρκεια των ορυκτών πρώτων υλών που χρειάζονται; Μπορεί η Ευρώπη να πετύχει αυτόνομη και ανθεκτική ανάπτυξη σχετικών αξιακών αλυσίδων;

Ευρωπαϊκή πράσινη συμφωνία και ορυκτές πρώτες ύλες

Η ευρωπαϊκή πράσινη συμφωνία διαμορφώνει σε μεγάλο βαθμό το τοπίο για την αυξημένη ανάγκη σε κρίσιμα ορυκτά και μέταλλα. Συγκεκριμένα περιλαμβάνει μια ολοκληρωμένη σειρά πρωτοβουλιών πολιτικής της Ε.Ε.. που αφορούν στην ενεργειακή μετάβαση, την κυκλική οικονομία, την αποτελεσματική και αποδοτική κοιτασματολογική αξιοποίηση.

Πρωταρχικός στόχος είναι να καταστεί η Ευρώπη κλιματικά ουδέτερη, κάτι στο οποίο προσβλέπει και η νέα βιομηχανική στρατηγική για την Ευρώπη, με ορίζοντα το 2050, στην βάση εφαρμογής πρακτικών κυκλικότητας και ενίσχυσης ολοκληρωμένων αξιακών αλυσίδων κρίσιμων ορυκτών πρώτων υλών, και όχι μόνο, ώστε να υπάρξει ανάπτυξη και χρήση τεχνολογιών (π.χ. μπαταρίες λιθίου, μαγνήτες νεοδυμίου) που καθιστούν δυνατή την παραγωγική λειτουργία στρατηγικών βιομηχανικών οικοσυστημάτων (π.χ. ηλεκτροκίνηση, ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, ψηφιακή οικονομία) (Σχήμα 1).

Σχήμα 1: Αξιακή σχέση ορυκτών πρώτων υλών με νέες τεχνολογίες και βιομηχανικά οικοσυστήματα

Έτσι, με την εφαρμογή της ευρωπαϊκής πράσινης συμφωνίας, δρομολογείται η αύξηση της μακροπρόθεσμης αυτάρκειας και ανθεκτικότητας της Ευρώπης σε ορυκτές πρώτες ύλες με στόχο την επίτευξη και καθιέρωση μιας κλιματικά ουδέτερης οικονομίας.

Σε κάθε περίπτωση η υλοποίηση της ευρωπαϊκής πράσινης συμφωνίας απαιτεί βιώσιμα κοιτασματολογικά αποθέματα ορυκτών πρώτων υλών, κάτι που αποτελεί ιδιαίτερα μεγάλη και σημαντική αναπτυξιακή πρόκληση, αν μάλιστα ληφθεί υπόψη ότι η Ε.Ε. συμμετέχει περίπου με 3% στην παγκόσμια παραγωγή ορυκτών πρώτων υλών, ενώ καταναλώνει γύρω στο 30% και ακόμη εξαρτάται κατά 75-100% από εισαγωγές.  

H υλοποίηση της ευρωπαϊκής πράσινης συμφωνίας απαιτεί βιώσιμα κοιτασματολογικά αποθέματα ορυκτών πρώτων υλών, κάτι που αποτελεί ιδιαίτερα μεγάλη και σημαντική αναπτυξιακή πρόκληση,

Θα είναι το 2030 σημείο καμπής για πιο πράσινη οικονομία;

Η αυξανόμενη ζήτηση και διάθεση ορυκτών πρώτων υλών γίνεται ιδιαίτερα επιτακτική λαμβάνοντας υπόψη ότι πολλοί από τους στόχους της πράσινης συμφωνίας πρέπει να αντιμετωπιστούν και να επιτευχθούν έως το 2030, π.χ. μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου κατά τουλάχιστον 55%.

Ακόμη η Ε.Ε. εκτιμά ότι η διείσδυση των ηλεκτρικών αυτοκινήτων ανέρχεται σε 7-8 εκ. ετησίως, ενώ την ίδια στιγμή το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε την απαγόρευση των νέων αυτοκινήτων με ορυκτά καύσιμα από το 2035 και μετά. Αυτό σημαίνει ότι στο διάστημα που μεσολαβεί θα χρειαστούν μεγάλες ποσότητες μαγγανίου, λιθίου, κοβαλτίου, σπάνιων γαιών, νικελίου και χαλκού, εάν οι κατασκευαστές αυτοκινήτων καταφέρουν να πετύχουν τους πολύ φιλόδοξους στόχους παραγωγής που έχουν. Για παράδειγμα σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας, μόνο στην τριετία 2019-2021, ο αριθμός ηλεκτρικών αυτοκινήτων που κυκλοφορούν στον κόσμο, έχει τριπλασιαστεί (Σχήμα 2).

Σχήμα 2: Ξεκινώντας από την θεαματική αύξηση κυκλοφορίας ηλεκτρικών αυτοκινήτων την τελευταία τριετία σε παγκόσμιο επίπεδο (Πηγή: Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας), υπάρχει σχετική πρόβλεψη ότι το 2030 θα ηλεκτροκινούνται στους ευρωπαϊκούς δρόμους πάνω από 50 εκ αυτοκίνητα.

Από αυτή την άποψη, η ζήτηση λιθίου τείνει έντονα αυξανόμενη τους τελευταίους μήνες και αναμένεται να ανέβει υψηλότερα, καθώς τα προβλεπόμενα εργοστάσια μπαταριών ξεκινούν την παραγωγή τους μέσα στους επόμενους 12 έως 36 μήνες. Στην πραγματικότητα, το 2030 απέχει μόλις οκτώ χρόνια, την στιγμή μάλιστα που αυτός είναι περίπου και ο χρόνος που χρειάζεται για να τεθεί σε παραγωγή ένα νέο μεταλλείο/ορυχείο.

Το κεντρικό ερώτημα λοιπόν είναι από πού θα προέλθουν όλα αυτά τα ορυκτά μπαταριών που χρειάζονται; Γιατί είναι σίγουρο ότι οι ορυκτές πρώτες ύλες μπαταριών και μαγνητών δεν επαρκούν για να διασφαλίσουν την αυξανόμενη παραγωγή αιολικής ενέργειας και ηλεκτρικών αυτοκινήτων.  

Στρατηγικές τεχνολογικές αξιακές αλυσίδες - ποιες και γιατί

Είναι πλέον ευρύτερα διαπιστωμένο ότι η Ε.Ε., όπως και ο υπόλοιπος κόσμος, αντιμετωπίζει την αυξανόμενη ζήτηση για ορυκτές πρώτες ύλες που συνδέεται κυρίως με την ανοδικά εξελισσόμενη ψηφιακή επανάσταση, τις τεχνολογίες καινοτομίας στην ηλεκτροκίνηση, την τεχνητή νοημοσύνη και την μετάβαση σε ενεργειακές χρήσεις χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα. Αυτή η εξέλιξη καθιστά απαραίτητη την διαφοροποίηση υφιστάμενων ή τη δημιουργία νέων τεχνολογικών και βιομηχανικών αλυσίδων αξίας που στηρίζονται στις ορυκτές πρώτες ύλες, από το αρχικό στάδιο της κοιτασματολογικής έρευνας, και μέσω της καθετοποιημένης μεταλλευτικής αξιοποίησης στο τελικό στάδιο της τελικής χρήσης και βιομηχανικής παραγωγής.

Η ένταση στην οικονομία και στην κοινωνία, για τη διασφάλιση αποθεματικού κοιτασματολογικού δυναμικού ορυκτών πρώτων υλών ικανού να καλύψει τις διαρκώς αυξανόμενες ανάγκες, θα συνεχίσει να παραμένει υψηλή, ιδιαίτερα στην περίπτωση των κρίσιμων ορυκτών πρώτων υλών, οι οποίες κατά 60% περίπου σχετίζονται με την επιχειρηματικότητα στις νέες τεχνολογίες και την καινοτομία. Οι ηλιακοί συσσωρευτές, οι ανεμογεννήτριες και οι μπαταρίες χρειάζονται πυρίτιο, κοβάλτιο, λίθιο και νικέλιο για να μετατρέψουν, να αποθηκεύσουν και να παράξουν ενέργεια.

Η πρόσβαση σε αυτά τα μέταλλα, τα λεγόμενα τεχνολογικά μέταλλα, είναι ζωτικής σημασίας για τη διαχείριση και την επιβράδυνση της κλιματικής αλλαγής. Για τις μπαταρίες ηλεκτρικών οχημάτων και την αποθήκευση ενέργειας, προβλέπεται ότι η Ε.Ε. θα είναι σε θέση να παράγει μόνο το 15% της εκτιμώμενης ζήτησης κοβαλτίου έως το 2030. Η ζήτηση για μέταλλα σπάνιων γαιών που χρησιμοποιούνται στους μόνιμους μαγνήτες ηλεκτρικών οχημάτων και ανεμογεννητριών, αλλά σε χρήσεις της ψηφιακής τεχνολογίας, αναμένεται να δεκαπλασιαστεί έως το 2050.

Μεταξύ των δέκα τεχνολογικών αλυσίδων αξίας που προσδιόρισε η Ε.Ε. (Σχήμα 1), ξεχωρίζουν οι μπαταρίες λιθίου και οι μαγνήτες νεοδυμίου, αφού είναι αυτές που καθιστούν δυνατή την παραγωγική αξιοποίηση της αιολικής και της ηλιακής ενέργειας, και ως εκ τούτου την εφαρμογή της ηλεκτροκίνησης. Για την κάλυψη των μελλοντικά αυξημένων ενεργειακών αναγκών μέσω ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, όπως οι ανεμογεννήτριες και τα φωτοβολταϊκά, η κατανάλωση των ορυκτών πρώτων υλών που απαιτούνται αναμένεται να αυξηθεί δραστικά τις επόμενες δεκαετίες.

Όπως σημειώθηκε, η βιομηχανία της Ε.Ε. εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις εισαγωγές πολλών ορυκτών πρώτων υλών γεγονός που εγείρει ανησυχίες σχετικά με την επίτευξη των μελλοντικών στόχων ανάπτυξης για τεχνολογίες ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Και αυτό δεν αφορά μόνο στις κρίσιμες αλλά γενικότερα σε ορυκτές πρώτες ύλες (Σχήμα 3) που υποστηρίζουν τις τεχνολογίες μπαταρίας και μαγνήτη, αλλά τα βιομηχανικά οικοσυστήματα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και ηλεκτροκίνησης (Πίνακας 1 και 2).  

Σχήμα 3: Οι ορυκτές πρώτες ύλες υποστηρίζουν την ανάπτυξη τεχνολογιών μπαταρίας και μαγνήτη (Πηγή: Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας).
Η ζήτηση για μέταλλα σπάνιων γαιών που χρησιμοποιούνται στους μόνιμους μαγνήτες ηλεκτρικών οχημάτων και ανεμογεννητριών, αλλά σε χρήσεις της ψηφιακής τεχνολογίας, αναμένεται να δεκαπλασιαστεί έως το 2050.
Αλυσίδα αξίας ΑΠΕ
Αλυσίδα αξίας ηλεκτρικών αυτοκινήτων

Μια άλλη τεχνολογική αλυσίδα αξίας που σε μεγάλο βαθμό χρησιμοποιεί ορυκτές πρώτες ύλες είναι αυτή που υποστηρίζει και καθιστά δυνατή την πραγματοποίηση της ψηφιακής οικονομίας και σχετικών βιομηχανικών οικοσυστημάτων (Σχήμα 4), όπως είναι οι εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης. Και στην περίπτωση, οι καινοτόμες λειτουργίες και δομές συμβάλλουν και αυτές με την σειρά τους στην αύξηση ζήτησης κρίσιμων και άλλων ορυκτών πρώτων υλών.  

Σχήμα 4: Ορυκτές Πρώτες Ύλες στις ψηφιακές τεχνολογίες και οι κύριες χώρες παραγωγής τους

Επίμονη και μη βιώσιμη η εξωευρωπαϊκή εξάρτηση σε κρίσιμες ΟΠΥ

Η βιομηχανία της Ε.Ε. εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις εισαγωγές για πολλές ορυκτές πρώτες ύλες και σε ορισμένες περιπτώσεις είναι πολύ ευάλωτη στην αλυσίδα εφοδιασμού τους. Η Κίνα και άλλες χώρες είναι οι κύριοι προμηθευτές των μετάλλων και των ορυκτών που καταναλώνονται σε διαρκώς αυξανόμενες ποσότητες για να καλύψουν τις δρομολογούμενες ανάγκες της ενεργειακής μετάβασης και της ψηφιακής επανάστασης.

Η πρόσβαση σε κρίσιμες ορυκτές ύλες γίνεται επομένως ολοένα και πιο σημαντική για όλους τους τομείς της ευρωπαϊκής οικονομίας. Αυτό οδήγησε την Επιτροπή στην απόφαση επικαιροποίησης της λίστας των κρίσιμων ορυκτών πρώτων υλών για την Ε.Ε. για τέταρτη φορά.

Σκοπός της νέας λίστας είναι να ενισχύσει και να αυξήσει μια ανοιχτή στρατηγική αυτονομία που θα αποτελέσει μακροπρόθεσμο πλεονέκτημα για την Ε.Ε., σε μια προοπτική εντατικότερης και αποτελεσματικότερης αξιοποίησης ενδοευρωπαϊκών κοιτασμάτων και πιο ανθεκτικού χειρισμού τυχόν μελλοντικών γεωπολιτικών αναταραχών και άλλων απροσδόκητων γεγονότων. Είναι φανερό ότι ορισμένες ορυκτές πρώτες ύλες, ειδικότερα οι κρίσιμες, τείνουν να συγκεντρώνονται και να πριορίζονται σε ορισμένες περιοχές, μερικές φορές μόνο σε μία χώρα. Για παράδειγμα, το 60% περίπου της παγκόσμιας παραγωγής κοβαλτίου προέρχεται από τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό (Σχήμα 5).  

Σχήμα 5: Χάρτης παγκόσμιας παραγωγής κρίσιμων ορυκτών πρώτων υλών σύμφωνα με την τρέχουσα ευρωπαϊκή λίστα (Πηγή: Geological Survey of Sweden)
Σκοπός της νέας λίστας των κρίσιμων πρώτων υλών είναι να ενισχύσει και να αυξήσει μια ανοιχτή στρατηγική αυτονομία που θα αποτελέσει μακροπρόθεσμο πλεονέκτημα για την Ε.Ε.

Όσον αφορά στην παγκόσμια κατανομή εξόρυξης ορυκτών σπάνιων γαιών, η Κίνα ελέγχει σχεδόν το 60%, το 85% και το 90% παραγωγής οξειδίων και μετάλλων σπανίων γαιών, αντιστοιχα, το 93% βιομηχανοποίησης μαγνητών νεοδυμίου (Σχήμα 6), ενώ την ίδια στιγμή καταναλώνει η ίδια της σχεδόν το 70% της παγκόσμιας παραγωγής σπανίων γαιών στην εγχώρια αγορά.

Σχήμα 6: Παρά την προφανή παραγωγική διαφοροποίηση της παγκόσμιας εξόρυξης σπανίων γαιών, η Κίνα εξακολουθεί να κυριαρχεί σε όλα τα στάδια της αξιακής αλυσίδας μαγνητών νεοδυμίου

Βέβαια, η Κίνα κυριαρχεί και στην περίπτωση της αλυσίδας αξίας μπαταριών λιθίου (Σχήμα 7). Παράγει σήμερα περισσότερο από το 70% του παγκόσμιου παραγωγικού δυναμικού με προορισμό την βιομηχανία ηλεκτρικών αυτοκινήτων.

Στόχος της είναι η αυτόνομη παραγωγή ηλεκτρικών οχημάτων, έλεγχος της σχετικής αλυσίδας αξίας συνολικά, συμπεριλαμβανομένης της εξόρυξης και επεξεργασίας ορυκτών πρώτων υλών μπαταρίας, και τελικά διάθεσης μπαταριών λιθίου στις αγορές. Και αυτό συμβαίνει λαμβάνοντας την ίδια στοιγμή υπόψη ότι από 143 εργοστάσια μπαταριών λιθίου υπό κατασκευή παγκόσμια, στην Κίνα θα λειτουργήσουν 107 από αυτά, και μόλις 14 στην Ε.Ε. και 9 στις ΗΠΑ.  

Σχήμα 7: Η Κίνα ελέγχει την αλυσίδα αξίας μπαταριών καθώς αγοράζει δικαιώματα εξόρυξης λιθίου, κοβαλτίου, νικελίου, όπως επίσης σπανίων γαιών, σε άλλες χώρες (Πηγή: Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας)

Ρωσο-Ουκρανική κρίση και γεωπολιτική διάσταση

Παράλληλα με την επίδραση που έχει η γεωπολιτική διάσταση, ως προς την παγκόσμια κοιτασματολογική και παραγωγική κατανομή κρίσιμων και άλλων ορυκτών πρώτων υλών, άλλα μη αναμενόμενα συμβάντα, όπως η πανδημία COVID-19, επηρεάζουν τις αλυσίδες εφοδιασμού για την σταθερή και αξιόπιστη προμήθεια τους. Η πανδημία για παράδειγμα έχει αποσταθεροποιήσει την πρόσβαση κοβαλτίου, λιθίου και άλλων μετάλλων που είναι ζωτικής σημασίας για την πράσινη και ψηφιακή μετάβαση.

Στο διάστημα, διάφορες μελέτες και εκτιμήσεις αναφέρονται, η μία μετά την άλλη, στις επιπτώσεις της υπό εξέλιξη Ρωσο-Ουκρανική κρίσης στην προσβασιμότητα και επάρκεια κρίσιμων και άλλων ορυκτών πρώτων υλών. Η Ε.Ε, είναι ο κύριος αποδέκτης των ρωσικών εξαγωγών ορυκτών και μετάλλων, με την αξία τους να ανέρχεται στο 52% αυτών που συνολικά εξάγονται. Συγκεκριμένα η αξία του εισαγώμενου χρυσού στην Ε.Ε. είναι 17 δισ. δολάρια, ενώ ακολουθούν τα πλατινοειδή, το νικέλιο, ο χαλκός, το αλουμίνιο και τα διαμάντια.

Συγκεκριμένα, η Ε.Ε. εισάγει το 36% παλλαδίου, το 40% νικελίου, το 85% βαναδίου και το 31% κάλιου που χρειάζεται και καταναλώνει (Σχήμα 8). Επίσης η Ε.Ε. αγοράζει περισσότερο από το 80% των ρωσικών εξαγωγών κοβαλτίου, καθώς και μεγάλες ποσότητες βηρυλλίου, βολφραμίου, πλατίνας και σπανίων γαιών (στοιχεία από RMG Consulting).

Συνολικά, η Ε.Ε. είναι μια πολύ σημαντική αγορά ρωσικών εξαγωγών μετάλλων και ορυκτών. Γενικότερα η Ρωσία είναι μια μεγάλη και σημαντική χώρα συμμετέχοντας στην παραγωγή αρκετών «ενεργειακών» ορυκτών πρώτων υλών, όπως με 8% νικελίου, 23% βαναδίου, 41% παλλαδίου, 5% κοβαλτίου, 4% χαλκού και 6% αλουμινίου (στοιχεία από RMG Consulting).

Από την Ουκρανία η Ε.Ε. εισάγει σίδηρο και μαγγάνιο, ενώ η χώρα παράγει επίσης τιτάνιο, γραφίτη, πυρίτιο, ζιρκόνιο και ουράνιο.  

Σχήμα 8: Νικέλιο, βανάδιο, παλλάδιο και κάλιο είναι οι βασικότερες ορυκτές πρώτες ύλες που εισάγει η Ε.Ε. από την Ρωσία (Πηγή: RMG Consulting)
Η Ε.Ε. εισάγει το 36% παλλαδίου, το 40% νικελίου, το 85% βαναδίου και το 31% κάλιου που χρειάζεται και καταναλώνει

Δυναμικά αποθέματα ορυκτών πρώτων υλών στην Ευρώπη

Η κυριαρχία της Κίνας και άλλων στην εξόρυξη αλλά και το αποθεματικό δυναμικό ορυκτών πρώτων υλών (Σχήμα 9) μπορεί να επηρεάσει σε αρκετά μεγάλο βαθμό την δυνατότητα ανάπτυξης και εφαρμογής των αλληλοεξαρτώμενων αλυσίδων αξίας μπαταριών λιθίου, μαγνητών νεοδυμίου και ηλεκτρικών αυτοκινήτων, και ως εκ τούτου της επίτευξης των στόχων της κλιματικής πολιτικής της Ε.Ε. και των συναφών θέσεων εργασίας.

Η Ε.Ε. πρέπει να διασφαλίσει βιώσιμη πρόσβαση σε ορυκτές πρώτες ύλες ώστε να γίνει λιγότερο εξαρτημένη από εισαγωγές. Είναι σημαντικό για την Ε.Ε. να ενισχύσει και να λειτουργήσει ολοκληρωμένες αλυσίδες αξίας ορυκτών πρώτων υλών μέσα από αποτελεσματική αποθεματική αξιοποίηση, ξεκινώντας από την γεωλογική έρευνα και εξόρυξη, μέχρι τον εμπλουτισμό και την μεταλλουργία ενδοευρωπαϊκών κοιτασματολογικών πηγών. Μάλιστα στην Ευρώπη υπάρχουν σήμερα οι σχετικές τεχνολογικές, νομικές και πολιτικές προϋποθέσεις και δεσμεύσεις ώστε η υλοποίηση της προοπτικής αυτής να γίνει με βιώσιμες, υπεύθυνες και αξιόπιστες μεθόδους.

Σχήμα 9: Η κυριαρχία της Κίνας και άλλων στην εξόρυξη και το αποθεματικό δυναμικό ορυκτών πρώτων υλών

Η Ευρώπη διαθέτει σημαντικά αποθέματα βεβαιωμένων και «εν δυνάμει» κοιτασμάτων κρίσιμων και άλλων ορυκτών πρών υλών (Σχήμα 10). Το γεωλογικό της υπόβαθρο χαρακτηρίζεται από μεταλλογενετικά συστήματα και μεταλλοφόρες περιοχές με υψηλό ερευνητικό ενδιαφέρον και δυνατότητες για τον εντοπισμό κοιτασμάτων κρίσιμων ορυκτών πρώτων υλών (Σχήμα 11), συμπεριλαμβανομένων και αυτών για τις μπαταρίες λιθίου και μαγνητών νεοδυμίου, αλλά και άλλων στρατηγικής σημασίας ορυκτών. Το πρόβλημα λοιπόν με την ανεπαρκή και ελλιπή εξόρυξη και παραγωγή ορυκτών πρώτων υλών δεν είναι γεωλογικό, ούτε μεταλλογενετικό.

Οι τεχνολογίες οικονομικής γεωλογικής έρευνας σε σχέση με κοιτάσματα ορυκτών κρίσιμων πρώτων υλών, πρέπει να αναπτυχθούν περαιτέρω προκειμένου να υπάρξουν αξιόπιστες τεχνικο-οικονομικές προσεγγίσεις, αλλά και σχετικές εκτιμήσεις για το δυναμικό εκμετάλλευσης. Φυσικά, αυτό πρέπει να επιταχυνθεί εν όψει του μεγάλου χρονικού διαστήματος (από την κοιτασματολογική έρευνα μέχρι την εξόρυξη χρειάζονται περίπου 15 χρόνια) που απαιτείται για την πλήρη λειτουργία μεταλλευτικής παραγωγής κρίσιμων και άλλων ορυκτών πρώτων υλών.  

Σχήμα 10: Η γεωλογία της Ευρώπης δομείται μεταλλογενετικά από σημαντικά συστήματα ορυκτών πρώτων υλών με ιδαίτερα δυναμικά αποθέματα και προοπτική παραγωγικής αξιοποίησης. Στον χάρτη αναφέρονται ορισμένα ενεργά μεταλλευτικά έργα, αλλά και κάποια άλλα με υψηλό κοιτασματολογικό ενδιαφέρον.
Οι τεχνολογίες οικονομικής γεωλογικής έρευνας σε σχέση με κοιτάσματα ορυκτών κρίσιμων πρώτων υλών, πρέπει να αναπτυχθούν περαιτέρω και να επιταχυνθούν ενόψει του μεγάλου χρονικού διαστήματος (από την κοιτασματολογική έρευνα μέχρι την εξόρυξη χρειάζονται περίπου 15 χρόνια) που απαιτείται για την πλήρη λειτουργία μεταλλευτικής παραγωγής κρίσιμων και άλλων ορυκτών πρώτων υλών.   
Σχήμα 11: Κοιτασματολογικό δυναμικό κρίσιμων ορυκτών πρώτων υλών εντός της Ε.Ε. (EuroGeoSurveys)

Συγκεκριμένα, υπάρχουν δυναμικά αποθέματα πηγματιτών που περιέχουν λιθιοφόρα ορυκτά που θα μπορούσαν να στηρίξουν την ανάπτυξη βιώσιμης εξόρυξης λιθίου στην Ε.Ε. και γιατί όχι, να ανταποκριθούν στις ανάγκες της ευρωπαϊκής βιομηχανίας μπαταριών. Προηγμένα έργα κοιτασματολογικής έρευνας λιθίου βρίσκονται σε εξέλιξη στην Αυστρία, την Τσεχική Δημοκρατία, την Πορτογαλία, τη Φινλανδία, την Ισπανία και τη Σουηδία (Σχήμα 12).

Στην περίπτωση του κοβαλτίου η Ε.Ε. συμμετέχει στην παγκόσμια παραγωγή με το 2% από την Νέα Καληδονία (έδαφος της Γαλλίας) και το 1% από τη Φινλανδία, όπου είναι παραπροϊόν της εξόρυξης νικελίου ή χαλκού σε τέσσερα μεταλλεία (Sotkamo, Kevitsa, Hitura και Kylylahti), ενώ δυναμικό ενδιαφέρον κοιτασματολογικής έρευνας παρουσιάζουν και οι νικελιούχοι λατερίτες, μεταξύ των οποίων και οι ελληνικοί.

Σε ότι αφορά στον γραφίτη υπάρχει πολύ μικρή παραγωγή στην Αυστρία και την Γερμανία, ενώ στην Σουηδία βρίσκεται σε εξέλιξη κοιτασματολογική έρευνα σε προχωρημένο στάδιο βάση του οποίου εκτιμώνται δυναμικά αποθέματα τρίων εκατομμυρίων τόνων. Η Ε.Ε. δεν έχει εξόρυξη σπάνιων γαιών. Τα σουηδικά κοιτάσματα, Norra Kärr, Olserum, Bastnäs, αλλά και τα Φινλανδικά, όπως το Sokli, βρίσκονται στον προθάλαμο της εκμετάλλευσης.

Υπάρχουν βέβαια και ορυκτές πρώτες ύλες που δεν χαρακτηρίζονται κρίσιμες, όπως ο χαλκός, το νικέλιο, ο ψευδάργυρος, το αλουμίνιο, τα πολύτιμα μέταλλα, που είναι εξίσου ή ακόμη και μεγαλύτερης στρατηγικής σημασίας για τις νέες καινοτόμες τεχνολογίες, με εφαρμογές στην ηλεκτροκίνηση και την τεχνητή νοημοσύνη, που με την σειρά τους καθιστούν δυνατή την μετάβαση προς την πράσινη ενέργεια και την ψηφιακή οικονομία. Όλες οι συγκεκριμένες ορυκτές πρώτες ύλες εξορύσσονται ήδη, όπως για παράδειγμα οι λατερίτες νικελίου, ή αποτελούν υποψήφια προς εκμετάλλευση κοιτάσματα στην Ελλάδα.  

Σχήμα 12: Δυναμικά κοιτασματολογικά αποθέματα ορυκτών πρώτων υλών μπαταρίας λιθίου και μαγνήτη νεοδυμίου στην Ε.Ε. (Πηγή: Έργα FRAME/GeoERA και EURARE)

Μερικές επισημάνσεις

Σε σχέση με τις τεχνολογίες παραγωγής και αποθήκευσης ανανεώσιμης ενέργειας:

  • Οι ορυκτές πρώτες ύλες ήταν για πολλά χρόνια ο κρίκος που έλειπε στη συζήτηση για το κλίμα. Είναι πλέον προφανές ότι οι κλιματικοί στόχοι δεν μπορούν να επιτευχθούν χωρίς αυτές.
  • Οι μαγνήτες των ανεμογεννητριών που παράγουν ανανεώσιμη ενέργεια και οι μπαταρίες των ηλεκτρικών αυτοκινήτων, είναι τεχνολογίες που οι αλυσίδες τους στηρίζονται στην χρήση συγκεκριμέων ορυκτών πρώτων υλών.
  • Οι όποιες αναταράξεις στην πρόσβαση και επάρκεια ορυκτών πρώτων υλών έχουν επιπτώσεις στην διασφάλιση της ενεργειακής μετάβασης και την επίτευξη των κλιματικών στόχων.
  • Η αντιμετώπιση της αυξανόμενης ζήτησης ορυκτών πρώτων υλών απαιτεί διεθνή συνεργασία, σε θέματα αναζήτησης νέων κοιτασματολογικών πηγών και αποθεματικού δυναμικού, με την συμμετοχή και της ανακύκλωσης. 

Σε σχέση με την δυνατότητα πρόσβασης στην αξιοποίηση βιώσιμων ορυκτών πρώτων υλών:

  • Η δυνατότητα της Ευρώπης να γίνει αυτάρκης, ανθεκτική και βιώσιμη στην βάση παραγωγικής εκμετάλλευσης δικών της κοιτασμάτων κρίσιμων ορυκτών πρώτων υλών, ευνοείται σε μεγάλο βαθμό από τη γεωλογία της και τη μεταλλογενετική της εξέλιξη.
  • Η ανακύκλωση από μόνη της δεν επαρκεί ακόμη για να καλύψει την τρέχουσα αύξηση της ζήτησης ορυκτών πρώτων υλών στην Ε.Ε. και στον κόσμο.
  • Η γρήγορα αυξανόμενη ζήτηση κρίσιμων ορυκτών πρώτων υλών έχει επίσης αυξήσει την ανάγκη για επικαιροποίηση των μεταλλευτικών πολιτικών, καθώς και προγραμματικών δράσεων και έργων έρευνας και καινοτομίας.
  • Οδηγίες του ΟΟΣΑ σχετικά με την παρακολούθηση και τήρηση συνθηκών υπεύθυνης και ηθικής εξόρυξης ορυκτών πρώτων υλών σε περιοχές που πλήττονται από συγκρούσεις, αλλά και περιοχές υψηλού κινδύνου. 

Σε σχέση με τον ρόλο της Κίνας:

  • Η Κίνα εξορρύσει τις περισσότερες κρίσιμες ορυκτές πρώτες ύλες στον κόσμο και βρίσκεται στην κορυφη παραγωγής για τουλάχιστον 16 από αυτές.
  • Το 2020, η Κίνα έγινε ο μεγαλύτερος εισαγωγέας σπάνιων γαιών στον κόσμο, κάτι που σηματοδοτεί αλλαγή πλεύσης προς χαμηλού κόστους επενδύσεις εξόρυξης εκτός Κίνας, ενώ από την άλλη επιλέγει να αξιοποιήσει και να εισπράξει την πρόσθετη αξία που προκύπτει από την ενίσχυση των κατάντη σταδίων μεταλλουργικής επεξεργασίας και βιομηχανικής παραγωγής τελικών προϊόντων, όπως οι μόνιμοι μαγνήτες. Συμβαίνει λοιπόν κορυφαίες δυτικές εταιρείες εξόρυξης σπάνιων γαιών, να πωλούν το συμπύκνωμα τους στην Κίνα για επεξεργασία.
  • Με την εξέλιξη αυτή φαίνεται πως θα είναι ένα δύσκολο για την Ε.Ε. και τον υπόλοιπο κόσμο να αναπτύξουν αξιακές αλυσίδες κρίσιμων ορυκτών πρώτων υλών, λιγότερο εξαρτημένες από την Κίνα, στις οποίες την εξόρυξη θα διαδέχονται οι εφαρμογές επεξεργασίας τεχνικού εμπλουτισμού και μεταλλουργίας. 

Σε σχέση με τρέχουσες και νέες καθοδόν προκλήσεις:

  • Οι μπαταρίες, αλλά και τα ηλιακά συστήματα και οι ανεμογεννήτριες χρειάζονται περισσότερο πυρίτιο, κοβάλτιο, λίθιο και νικέλιο για την αξιοποίηση και την αποθήκευση ενλεργειας από ανανεώσιμες πηγές.
  • Η πρόσβαση σε αυτά τα τεχνολογικά μέταλλα είναι ζωτικής σημασίας για τη διαχείριση και την επιβράδυνση της κλιματικής αλλαγής. Οι μπαταρίες λιθίου είναι βασική τεχνολογία στην πράσινη Ευρώπη.
  • H αξιόπιστη, ανεμπόδιστη και άμεση παραγωγή ενδοευρωπαϊκών αποτελεί βασική προϋπόθεση για την τεχνολογική καινοτομία, την πράσινη βιομηχανία και τη βιώσιμη ανάπτυξη.
  • Η μη ομαλή πρόσβαση κρίσιμων ορυκτών πρώτων υλών δεν επιτρέπει ή καθυστερεί την ανάπτυξη μιας κλιματικά ουδέτερης οικονομίας. Από αυτή την άποψη, μη αναμενόμενες διεθνείς ανατράξεις, όπως η πανδημία ή η ρωσο-ουκρανική κρίση συμβάλλουν στην αποσταθεροποίηση στρατηγικών αξιακών αλυσίδων.
  • Συμπαραγωγή ορυκτών πρώτων υλών από πρωτογενείς και δευτερογενείς κοιτασματολογικές πηγές, ο μόνος τρόπος για να καλυφθεί η ζήτηση.
  • Απαιτείται παγκόσμια συνεργασία για την εξασφάλιση πρόσβασης σε κρίσιμες αλλά και σε ορυκτές πρώτες ύλες, γενικότερα.  
Αφιέρωμα - Κρίσιμες Ορυκτές Πρώτες Ύλες ένα στοίχημα για την Ευρώπη
foolwo rawmathub.gr on Google News
Image

Έγκυρη ενημέρωση για την αξιακή αλυσίδα των raw materials

NEWSLETTER