Από την αρχαία Αίγυπτο έως την Περσική Αυτοκρατορία, οι αρχαίες μέθοδοι κλιματισμού στηρίζονταν σε μια έξυπνη μέθοδο ψύξης, τον ανεμόπυργο (bâdgir στα Περσικά), γνωστό και ως ανεμοπαγίδα. Καθώς οι ανεμόπυργοι δεν απαιτούν ηλεκτρικό ρεύμα, είναι μία ενεργειακά αποδοτική λύση και μία πράσινη μέθοδος κλιματισμού, ελκυστική ακόμη και στη σύγχρονη εποχή.
Η πόλη Yazd, στην έρημο του κεντρικού Ιράν, υπήρξε εδώ και αιώνες ένα σημείο δημιουργικής εφευρετικότητας. Η πόλη φιλοξενεί ένα σύστημα αρχαίων μηχανικών θαυμάτων που περιλαμβάνουν μια υπόγεια δομή ψύξης που ονομάζεται yakhchāl, ένα υπόγειο σύστημα άρδευσης που ονομάζεται qanats, ακόμη και ένα δίκτυο ταχυμεταφορών που ονομάζεται pirradaziš που προηγείται των ταχυδρομικών υπηρεσιών στις ΗΠΑ για περισσότερα από 2.000 χρόνια.
Ανάμεσα στις αρχαίες τεχνολογίες της Yazd είναι ο ανεμόπυργος (ή bâdgir στα περσικά). Αυτές οι ιδιαίτερες κατασκευές είναι ένα συνηθισμένο θέαμα που υψώνεται πάνω από τις στέγες της Yazd. Συνήθως είναι ορθογώνιοι πύργοι, αλλά εμφανίζονται και σε κυκλικά, τετράγωνα, οκταγωνικά και άλλα περίτεχνα σχήματα. Η Yazd θεωρείται ότι έχει τους περισσότερους ανεμόπυργους στον κόσμο, αν και οι ρίζες της εφεύρεσης μπορεί και να προέρχονται από την αρχαία Αίγυπτο.
Στη Yazd, ο ανεμόπυργος αποδείχθηκε εξαιρετικά πολύτιμος, καθιστώντας την περιοχή, η οποία χωροθετείται εντός ενός ζεστού και άνυδρου ιρανικού οροπεδίου, κατοικήσιμη. Αν και πολλοί από τους ανεμόπυργους της πόλης είναι πλέον εκτός χρήσης, οι κατασκευές προσελκύουν διαρκώς ακαδημαϊκούς, αρχιτέκτονες και μηχανικούς οι οποίοι ερευνούν τον τρόπο με τον οποίο αυτές οι κατασκευές θα μπορούσαν να μας κρατήσουν δροσερούς στον κόσμο του σήμερα.
Καθώς ο σύγχρονος, συμβατικός, μηχανικός κλιματισμός αντιπροσωπεύει ήδη το ένα πέμπτο της συνολικής κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας παγκοσμίως, οποιεσδήποτε εναλλακτικές λύσεις θα μπορούσαν να μικρύνουν το περιβαλλοντικό αποτύπωμα. Στους ανεμόπυργους της Yazd, δύο είναι οι κύριες δυνάμεις που οδηγούν τον αέρα μέσα και κάτω στις κατασκευές: ο εισερχόμενος άνεμος και η αλλαγή στην κίνηση του αέρα ανάλογα με τη θερμοκρασία -ο θερμότερος αέρας τείνει να ανεβαίνει πάνω από τον ψυχρότερο, πιο πυκνό αέρα.
Καθώς ο αέρας εισέρχεται στον ανεμόπυργο, κινείται προς την κάτω κατοικία, εναποθέτοντας τυχόν άμμο, ή οτιδήποτε άλλο μεταφέρει, στους πρόποδες του πύργου. Στη συνέχεια, ο αέρας ρέει σε όλο το εσωτερικό του κτιρίου, μερικές φορές πάνω από υπόγειες λίμνες νερού για περαιτέρω ψύξη. Τελικά, ο θερμός αέρας θα ανέβει και θα εξέλθει από το κτίριο μέσω ενός άλλου πύργου ή ανοίγματος, υποβοηθούμενος από την πίεση μέσα στο κτίριο.
Το σχήμα του πύργου, μαζί με παράγοντες όπως η διαρρύθμιση του κτιρίου, η κατεύθυνση που βλέπει ο πύργος, ο αριθμός των ανοιγμάτων και το ύψος του πύργου, είναι όλα καλά ρυθμισμένα για να βελτιώσουν την ικανότητα του πύργου να έλκει τον αέρα και τον ωθεί στις κατοικίες από κάτω.
Η χρήση του ανέμου για την ψύξη κτιρίων χρονολογείται σχεδόν όσο χρονολογείται και η ανθρώπινη κατοίκηση στο περιβάλλον της ερήμου. Σύμφωνα με τους ερευνητές Chris Soelberg και Julie Rich του Weber State University στη Γιούτα, μερικές από τις πρώτες τεχνολογίες παγίδευσης ανέμου προέρχονται από την Αίγυπτο πριν από 3.300 χρόνια. Στην περίπτωση αυτή, τα κτίρια είχαν χοντρούς τοίχους, λίγα παράθυρα που έβλεπαν στον ήλιο, ανοίγματα για να δέχονται αέρα από διάφορες πλευρές και μια οπή εξόδου του αέρα στην άλλη πλευρά.
Πολλοί ωστόσο υποστηρίζουν ότι η γενέτειρα των ανεμόπυργων ήταν το ίδιο το Ιράν. Ανεξάρτητα με το που εφευρέθηκαν, οι ανεμόπυργοι έχουν έκτοτε διαδοθεί σε όλη τη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική. Παραλλαγές των ανεμόπυργων του Ιράν έχουν εντοπιστεί στα barjeel του Κατάρ και του Μπαχρέιν, στα malqaf της Αιγύπτου, στα mung του Πακιστάν και σε πολλά άλλα μέρη, σημειώνει η Fatemeh Jomehzadeh, ερευνήτρια στο ΜΙΤ.
Με πληροφορίες από bbc.com
