Στην καρδιά ενός (πρώην) υπερηφαιστείου στην Κεντρική Ευρώπη

Σήμερα η Μπάνσκα Στιάβνιτσα, η Μεταλλευτική Μητρόπολη της Κεντρικής Ευρώπης (Εικόνα 1), δε φοβάται ούτε τους σεισμούς, ούτε και τις πιθανές εκρήξεις ηφαιστείων, όπως οι κάτοικοι των Κυκλάδων και οι δημοσιογράφοι - που λόγω επαγγελματικών υποχρεώσεων - ταρακουνιούνται συνέχεια πάνω στα καμένα βράχια. Υπογραμμίζω το σήμερα, γιατί πριν από περίπου 13 εκατομμύρια χρόνια η κατάσταση ήταν εντελώς διαφορετική.

Οι κορυφές των βουνών γύρω από την Μπάνσκα Στιάβνιτσα είναι τα υπολείμματα ενός γιγαντιαίου προϊστορικού στρατοηφαιστείου· ενός από τα μεγαλύτερα ηφαίστεια που υπήρξαν ποτέ στη Γη. Πριν από πολύ-πολύ καιρό, το υπερηφαίστειο αυτό έφτανε σε ύψος σχεδόν τα 5000 μέτρα (Εικόνα 2), ενώ η μεγαλύτερη του έκρηξη είχε ισχύ εκατό χιλιάδων βομβών τύπου Χιροσίμας.

Με άλλα λόγια, η σημερινή Μπάνσκα Στιάβνιτσα βρίσκεται μέσα σε μια καλδέρα που σχηματίστηκε από την κατάρρευση του πυρήνα του ηφαιστείου, μετά από πολλαπλές εκρήξεις. Η καλδέρα έχει διαστάσεις 22 x 18 χλμ. και βάθος 1 χλμ. (Εικόνα 3).

Αν μου ζητήσετε αποδείξεις, θα σας απογοητεύσω. Όχι γιατί δεν τις έχω, αλλά επειδή θα πρέπει να συντάξω ολόκληρο βιβλίο, όπου θα όφειλα να περιγράψω: τι σημαίνει γεωλογικός χρόνος, γεωτεκτονικές πλάκες, ηφαιστειακά τόξα, υδροθερμικά διαλύματα, φλέβες χρυσού και αργύρου και τόσα άλλα. Δυστυχώς δεν έχω χρόνο για τη συγγραφή ενός τέτοιου βιβλίου.

Το παλιό υπερηφαίστειο «δεν αναπνέει», όπως λέει η Εύη Νομικού για τις αναθυμιάσεις των ηφαιστείων των Κυκλάδων, εδώ και εκατομμύρια χρόνια. Αλλά προίκισε τους ντόπιους με τους θησαυρούς του. Τα λεγόμενα επιθερμικά διαλύματα σκόρπισαν μέσα σε δεκάδες φλέβες τα πολύτιμα δώρα του· για την ακρίβεια, τα πολύτιμα μέταλλα του χρυσού και του αργύρου. Μέσα στα πετρώματα της περιοχής, που αποτελούνται από ανδεσίτες, ρυόλιθους, λατυποπαγή και τόφφους, «φύτεψε» περισσότερες από 120 μεταλλοφόρες φλέβες (Εικόνα 4), με τις γνωστές σήμερα στοές και τα μεταλλευτικά πηγάδια να φθάνουν τα τριάντα τρία.

Μέσα στις φλέβες έχουν εντοπιστεί περισσότερα από 140 είδη και ποικιλίες ορυκτών που περιγράφονται με λεπτομέρεια - και μέσα από εξαιρετικές εικόνες του επαγγελματία φωτογράφου Albert Russ - στο βιβλίο «Τα λουλούδια των μεταλλείων» («Kvety baní», ISBN 978-80-973265-2-4). Ένα απειροελάχιστο δείγμα φαίνεται στην Εικόνα 5.

Η ηφαιστειακή δραστηριότητα του μακρινού παρελθόντος δημιούργησε και τη γεω-μεταλλευτική κληρονομιά της περιοχής, η οποία συνδέεται με τις γύρω πόλεις των μεταλλείων, την άφιξη στην Μπάνσκα Στιάβνιτσα γερμανικού πληθυσμού και τις επιστήμες που αναπτύχθηκαν εδώ.

Ένα από τα πιο σημαντικά φυσικά μνημεία στο χώρο της καλδέρας είναι το μικρό ηφαίστειο βασάλτη που δημιουργήθηκε όταν πια το στρατοηφαίστειο είχε ήδη καταρρεύσει. Ωστόσο, από μια σύντομη αναζωπύρωση της ηφαιστειακής δραστηριότητας πρόκυψε αυτός ο λόφος. Όχι μόνο δεσπόζει στην καλδέρα της πόλης, αλλά και έγινε παγκόσμια γνωστός, γιατί πάνω του κτίστηκε ο «Γολγοθάς», ένα συγκρότημα ιερών κτιρίων σε στυλ μπαρόκ που αποτελείται από τρεις εκκλησίες, δεκαεννέα παρεκκλήσια και ένα άγαλμα της Παναγίας (Εικόνα 6).

Σκοπός της κατασκευής ήταν η απομνημόνευση των παθών του Χριστού πάνω στο σταυρό με τη μορφή πολυάριθμων ζωγραφικών έργων, τοιχογραφιών, αγαλμάτων και ξύλινων ή πέτρινων πορτών (Εικόνα 7), τα οποία βοηθούσαν τους προσκυνητές να βιώσουν καλύτερα το νόημα εκείνων των τραγικών στιγμών του Ιησού.

Σε μια εποχή που οι άνθρωποι δεν ήταν εξοικειωμένοι με τα τεχνικά επιτεύγματα της εποχής μας, όπως η τηλεόραση και το διαδίκτυο, αυτές οι καλλιτεχνικές εικόνες ήταν ένα είδος ζωντανού οδηγού για τη ζωή του Χριστού. Ο «Γολγοθάς» κτίστηκα το 1751 από ντόπιους Ιησουίτες, ενώ για 200 χρόνια είχε μια πλούσια θρησκευτική ζωτικότητα. Από το 2007 περιλαμβάνεται στα 100 πιο απειλούμενα μνημεία του κόσμου. Έτσι, το 2008 άρχισε η σταδιακή στην αρχή και πλήρης στο τέλος ανακατασκευή του (Εικόνα 8) κάτω από την επιμέλεια του φίλου Martin Macharik.

Πολύ λίγοι άνθρωποι γνωρίζουν ότι η παλαιότερη Μεταλλευτική Ακαδημία στον κόσμο ιδρύθηκε στη Μπάνσκα Στιάβνιτσα από τη Μαρία Θηρεσία το 1762. Αυτός ήταν και ο λόγος για τον οποίο το πρώτο επιστημονικό συνέδριο στον κόσμο, στο οποίο συμμετείχαν τα μεγαλύτερα τεχνικά μυαλά της εποχής, έγινε ακριβώς εδώ, στη θέση του πρώην υπερηφαιστείου. Το συνέδριο άρχισε στις 27 Αυγούστου του 1786. Για τον ίδιο λόγο η πόλη αναφέρεται στους επιστημονικούς κύκλους ως το Silicon Valley του 18ου αιώνα (Εικόνα 9).

Η παγκόσμια σημασία της μεσαιωνικής Μεταλλευτικής Ακαδημίας μπορεί άνετα να συγκριθεί με εκείνη κάποιων σημερινών Πανεπιστημίων, όπως του Τεχνολογικού Ινστιτούτου της Μασαχουσέτης, του Imperial College του Λονδίνου ή του Στάνφορντ της Καλιφόρνιας!

Αν κάποια μέρα επισκεφθείτε τη Μεταλλευτική Μητρόπολη της Ευρώπης, είμαι σίγουρος ότι θα πεισθείτε πως δίκαια η καλδέρα και τα γεω-μεταλλευτικά οικοδομήματα που βρίσκονται μέσα σε αυτή έγιναν αποδεκτά από την ΟΥΝΕΣΚΟ ως Παγκόσμια Μνημεία Πολιτιστικής Κληρονομιάς (στις 11 του Δεκέμβρη του 1993).

[1] https://supervulkanstiavnica.sk/supervulkan-stiavnica/

[2] https://supervulkanstiavnica.sk/supervulkan-stiavnica/

[3] Albert Russ, Richard Kana, et al. (2020): Kvety baní, ISBN 978-80-973265-2-4, Banská Štiavnica

[4] https://slowensko.sk/

[5] https://www.kamnavylet.sk/

[6] https://www.sdetmi.com/

Απαγορεύεται ρητώς η αναπαραγωγή ή αναδημοσίευση, μερική ή ολική, του εν λόγω περιεχομένου. Το RAWMATHUB.GR διατηρεί το αποκλειστικό δικαίωμα δημοσίευσης και παροχής αδειών αναδημοσίευσης κατόπιν έγγραφης άδειας, επιφυλασσόμενο για την άσκηση κάθε νόμιμου δικαιώματος του. Εφόσον επιθυμείτε να χρησιμοποιήσετε το περιεχόμενο, παρακαλούμε επικοινωνήστε μαζί μας στο Αυτή η διεύθυνση Email προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε..