Όσο πιο κοντά, τόσο πιο μακριά

Μπορεί να μην είναι η ομορφότερη παραλία του νησιού. Δεν είναι η Παραλία της Συκιάς (γνωστή σε όλους ως Fig Tree) ή το Νησί με την ατέλειωτη αμμουδιά, αλλά η σταυροβελονιά που επέλεξε η φύση για να απλώσει τα βράχια και τα κύματα της, με φόντο πάντα το βαθύ γαλάζιο της θάλασσας και του ουρανού, δεν μπορεί παρά να σε ηρεμήσει (Εικόνα 1). Εξ’ ου και «Μάλαμα», «μαλαματένια ακτή».

Πρώτα έρχεται η βουτιά στα κρυστάλλινα νερά της, δίπλα από τις πόρτες των σπηλαίων που έφτιαξε ο ασβεστόλιθος για να φιλοξενήσει, στα παλιά χρόνια πειρατές - όπως λένε οι ντόπιοι - και σήμερα τα ερωτευμένα ζευγάρια. Μετά, εάν είσαι τυχερός, θα καθίσεις σε ένα ακρινό τραπεζάκι, τοποθετημένο στο χείλος του βράχου στις ακτές της Μεσογείου, στη καφετέρια της Καλύβης (Εικόνα 2).

Σε αυτή τη ψάθινη καρέκλα θα κάτσεις σαν άρχοντας, ελεύθερος από τις συνηθισμένες υποχρεώσεις, θα ακουμπήσεις τα χέρια στο σιδερένιο τραπέζι, ενώ το μυαλό σου θα ταξιδεύει μέσα στον χρόνο, με αφορμή τις παραστάσεις που σου προσφέρει το κάδρο που σε περιβάλλει.

Ένα μωσαϊκό που αξίζει να παρατηρήσεις, γιατί εδώ συνυπάρχουν η ιστορία, η γεωλογία, η ανθρώπινη επέμβαση και η φύση, χωρίς αντιπαλότητα. Μονάχα τα κύματα, όταν θυμώσουν, του δίνουν να καταλάβει. Ακόμα, όμως, και αυτά δείχνουν την κατανόηση τους, όταν οι χιλιάδες «χιονάτοι και χιονάτες» της Κεντρικής και Βόρειας Ευρώπης ή και της Λευκωσίας, κατακλύσουν τον κόλπο για το καθιερωμένο μαύρισμα (Εικόνα 3).

Βλέποντας τα βράχια, τη Κυπριακή σημαία, τα απολιθώματα που σου υπενθυμίζουν τις ηλικίες των πετρωμάτων, τους θάμνους που αργοπεθαίνουν, έχεις όλες αυτές τις προκλήσεις για σκόρπιες σκέψεις.

Η κυπριακή σημαία, σχεδιασμένη το 1960 ως σύμβολο ενότητας και ειρηνικής συνύπαρξης, παραμένει σήμερα δυσκολεύρετη. Υψώνου-με την Ελληνική, την Τουρκική, την «Τουρκοκυπριακή» και την Ευρωπαϊκή. Έτσι, η κοινή μας Δημοκρατία μένει χωρίς το βασικό της σύμβολο, το οποίο αγωνίζεται να αναζωογονήσει την ύπαρξη της εκεί όπου αφεθεί να κυματίσει. Για αυτό και νοιώθεις τόσο όμορφα να κάθεται στην Καλύβα του Αντώνη, στο ακρινό τραπεζάκι και κάτω από το σύμβολο μιας πρακτικά ανύπαρκτης πατρίδας (Εικόνα 4).

Αυτή η σχετική ανυπαρξία της Κυπριακής σημαίας δεν είναι τυχαία. Οι δύο κοινότητες, με βαρίδι την ιστορική κληρονομιά της Ελλάδας και της Τουρκίας, ποτέ δεν καλλιέργησαν την κοινή ταυτότητα που να υπερβαίνει τις εθνικές αναφορές. Η κυπριακή σημαία, αντί να λειτουργεί ως γέφυρα, ειδικά μετά το 1974, εδραιώθηκε ακόμα περισσότερο ως η εικόνα ενός «μερικού» και όχι καθολικού συμβόλου. Η ανάδειξη της στα σχολεία, στους δημόσιους χώρους, στις γιορτές, στα γήπεδα, στις καρδιές μας, θα μπορούσε να συμβάλει στην καλλιέργεια μιας κοινής αποδοχής. Της Κύπρου και όχι κάποιας μητέρας πατρίδας. Χωρίς βέβαια να απαρνηθούμε την ιστορική μας προέλευση.

Η σημαία δεν είναι απλώς ύφασμα. Είναι μια υπόσχεση για όλους τους Κυπρίους.

Στη μικρή ξύλινη προβλήτα, μια πινακίδα δείχνει κατευθύνσεις προς πόλεις της Ευρώπης: Ρώμη, Παρίσι, Βαρσοβία, Πράγα, Βερολίνο (Εικόνα 5). Για έναν Κύπριο πολίτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όλα αυτά τα μέρη είναι προσβάσιμα. Χωρίς διαβατήριο, χωρίς τελωνεία, με μόνο προνόμιο ότι ανήκεις σε μια μεγάλη κοινότητα κρατών χωρίς σύνορα.

Κι όμως, την ίδια στιγμή, η κοντινή πόλη, η Αμμόχωστος, είναι τόσο μακριά. Το Βαρώσι παραμένει ένα τραύμα στη ψυχής μας, μια πόλη-φάντασμα μέσα στην ίδια την κοινή μας πατρίδα. Για να πας εκεί που γεννήθηκες χρειάζεσαι ταυτότητα, διαβατήριο και βουβαμάρα. Δεν τολμάς να φωνάξεις τι νοιώθεις, βλέποντας τα γκρεμισμένα σπίτια, το παλιό σου σχολείο, το καφενείο που σύχναζε ο παππούς σου και την «ωραιότερη παραλία της Ευρώπης», όπως έλεγε κάποτε η Μπριζίτ Μπαρντό (Εικόνα 6), γιατί μπορεί να σε συλλάβει ο Τούρκος στρατιώτης του Ερντογάν.

Η αντίφαση είναι τόσο εκκωφαντική: η Ευρώπη ενώνει χώρες και λαούς, μα η Κύπρος δεν μπορεί να ενώσει τον εαυτό της! Το βάρος αυτής της ειρωνείας είναι τεράστιο. Ο Ελληνοκύπριος γίνεται πολίτης του κόσμου, αλλά ξένος στον ίδιο του τον τόπο. Ο Τουρκοκύπριος περιμένει να του πουν πότε θα γίνει Ευρωπαίος υπήκοος και όχι πιστός στον Ερντογάν. Η ΕΕ δείχνει το μέλλον μιας Ευρώπης χωρίς τείχη· η Κύπρος υπενθυμίζει το παρόν μιας χώρας με τείχη βαθιά ριζωμένα στην ιστορία.

Ίσως, τελικά, η πινακίδα δεν δείχνει απλώς μακρινές πρωτεύουσες. Όταν το βλέμμα σου πέφτει πάνω της, σε κάνει να νοιώσεις την πίκρα για αυτό που τυπικά είμαστε - πολίτες της ΕΕ - και για αυτό που βιώνουμε· μια χωρισμένη πατρίδα.

Κουβέντα με τον φίλο Χρήστο, το «αφεντικό» της Καλύβας. Και μετά, ώρα για κοντινή βόλτα στα μονοπάτια γύρω από το Μάλαμα και την Καλύβη. Εκεί που ο πατέρας του, ο Αντώνης, ψάρευε και έψηνε πάνω στα κάρβουνα το φρέσκο ψάρι για τη Μαρία και τα παιδιά του. Όταν βέβαια δεν έπαιζε μπάλα με την Ανόρθωση και την Εθνική Ομάδα. Εδώ, η γη ραγίζει από τη δίψα (Εικόνα 7). Ο ασβεστόλιθος παλεύει να κρατήσει το ασβέστιο που τον εγκαταλείπει για να καταλήξει στην απέραντη θάλασσα· εκεί απ’ όπου προήλθε.

Εδώ που κάποτε κυλούσαν νερά, τώρα απομένει μόνο ένα ανίσχυρο ρυάκι από σταγόνες κλιματιστικών· ένα μικρό στίγμα ζωής. Μια μικροσκοπική «όαση» πάνω στο ξηραμένο χώμα (Εικόνα 8).

Μέσα σ’ αυτό το τοπίο, οι χαμηλοί θάμνοι παλεύουν με μόνο όπλο την αντίσταση τους, διεκδικώντας και αυτοί κάθε σταγόνα νερού, απ΄ όπου κι΄ αν αυτή προέρχεται. Γίνονται σύμβολα επιμονής ταυτιζόμενα με την ανθρώπινη ζωή της οποίας η ελπίδα πεθαίνει πάντα τελευταία. Που αρνείται να παραδοθεί, ακόμη κι όταν όλα γύρω μοιάζουν χαμένα· μέχρι την τελευταία ανάσα! Το κρίταμο (crithmum maritimum) ή αρμυρίκι, όχι μόνο αντέχει, αλλά μας προσφέρει φάρμακο και τροφή (Εικόνα 9).

Κι έπειτα, στέκει εκεί όρθιο το δέντρο που δεν είναι γέρικο, αλλά διψασμένο. Η σκιά του λιγοστεύει, τα φύλλα του πέφτουν. Ένα ξύλινο δοχείο προσπαθεί να τα μαζέψει, λες και κάνει ανακύκλωση ξηρών φύλλων (Εικόνα 10). Η όψη του είναι μια υπόμνηση της φθοράς και της παροδικότητας όλων των ζωντανών του ζωικού και φυτικού βασιλείου. Μας υπενθυμίζει ότι τίποτα δεν είναι αιώνιο. Ακόμη ίσως και η αέναη Γη!

Αυτό το τρίπτυχο τοπίων –το ρυάκι, οι θάμνοι, το μοναχικό δέντρο– είναι εικόνες της σημερινής φύσης. Που μας θυμίζουν πως η Γη είναι η αρχόντισσα που καλοδέχεται κάθε παιδί της: την έρημο που πλησιάζει, τα πλημμυρισμένα σοκάκια των μεγαλουπόλεων, μετά τις καταστροφικές πλημύρες, τα αποκαΐδια των δασών, μετά τις τρομαχτικές πυρκαγιές, τα καταγάλανα νερά στο Μάλαμα και τα ανθεκτικά βράχια πάνω στα οποία απλώνεται η καινούργια Καλύβη των παιδιών του Αντώνη.

Η έρημος πλησιάζει. Κι αυτό που ζητά από εμάς η Μάνα Γη είναι η αυτογνωσία και κύρια η προσπάθεια για να βρούμε το δρόμο της επιστροφής σε μια «κανονικότητα», που ούτε αυτή δεν γνωρίζει ποια είναι. Τουλάχιστον, ας κάνουμε τον αγώνα μας και ας συντονιστούμε, γιατί οι δυνάμεις της είναι πολύ πιο ισχυρές από αυτές που φανταζόμαστε. Μας ζητά να προστατεύσουμε πρώτα απ΄ όλα τις ζωές, αντί να τις θυσιάζουμε στα πεδία των πολέμων ή στα καράβια των μεταναστών. Εκεί χάνονται πολύ, μα πολύ περισσότερες από αυτές που χάνονται όταν οι φυσικοί νόμοι «κάνουν το καθήκον τους».

Στο βράχο, κάτω από την Καλύβη, στον κόλπο της γαλήνης, μια μπρούτζινη γοργόνα φυλάει τη θάλασσα, βουβή και αγέρωχη. Πάνω από αυτή, μια ζωντανή οπτασία χαρίζει πνοή στο άγαλμα: η Πέτρα, μια καλλονή από την Πράγα, που βουτά στα γαλανά νερά για να ξαναβρεί την παιδική της ψυχή. Με το χαμόγελο και τα νιάτα της γίνεται η ζωντανή απόδειξη ότι ο μύθος δεν ανήκει μόνο στη φαντασία, αλλά μπορεί να γεννηθεί ξανά σε κάθε βράχο και σε κάθε κύμα του καλοκαιριού (Εικόνα 11).

Για την τρίτη γράψαμε και πιο πριν. Αλλά μιλώντας για γοργόνες, ψεύτικες ή αληθινές, δεν μπορεί κάποιος να παραλείψει τη Μπριζίτ Μπαρντό. Σαν γοργόνα απλώνει το πολυπόθητο κορμί της στο Saint-Tropez (Εικόνα 12).

Με όποια πάντως μορφή και να φανταστούμε τις τρεις γοργόνες – της Καλύβας, της Μπριζίτ Μπαρντό ή της Πέτρας – είναι μορφές της ίδιας αλήθειας: της πορείας (σύντομης ή αιώνιας) μέσα στον χρόνο.

Δίπλα από κάποια μελαγχολικά τοπία που περιγράψαμε, απλώνονται - δίχως φραγμούς και «Πράσινες Γραμμές» - τα βράχια στο Μάλαμα που ανήκουν στη γεωλογική «νεολαία» των κυπριακών πετρωμάτων (Εικόνα 13). Είναι μόλις 2,5-3 εκατομμυρίων χρόνων. Σε σύγκριση πάντα με την ανάδυση του οφιολιθικού Τροόδους που συνέβη πριν από 80 έως 90 εκατομμύρια χρόνια!

Και μετά η θάλασσα που μας θυμίζει το απέραντο της Γης, και η Γη το απέραντο του σύμπαντος. Κι εκεί, ανάμεσα σε κύματα και ουρανό, γεννιέται η αίσθηση πως η ύπαρξη μας είναι μονάχα ένας κτύπος δευτερολέπτου του ρολογιού του γεωλογικού χρόνου. Όμως, αυτός ο κτύπος είναι πολύτιμος· είναι η μαρτυρία ότι ζούμε, ότι ταξιδεύουμε, ότι αναζητούμε τον ορίζοντα του είναι μας.

[1]  https://www.facebook.com/thevaultofretroandvintage/posts/brigitte-bardot-in-cannes-by-philippe-halsman-1955/983083263927382/

[2] https://look.athensvoice.gr/look/celebrities/810875/brizit-bardo

(Το σύνολο των υπόλοιπων φωτογραφιών είναι από το προσωπικό αρχείο του συντάκτη)

Απαγορεύεται ρητώς η αναπαραγωγή ή αναδημοσίευση, μερική ή ολική, του εν λόγω περιεχομένου. Το RAWMATHUB.GR διατηρεί το αποκλειστικό δικαίωμα δημοσίευσης και παροχής αδειών αναδημοσίευσης κατόπιν έγγραφης άδειας, επιφυλασσόμενο για την άσκηση κάθε νόμιμου δικαιώματος του. Εφόσον επιθυμείτε να χρησιμοποιήσετε το περιεχόμενο, παρακαλούμε επικοινωνήστε μαζί μας στο Αυτή η διεύθυνση Email προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε..