Οι πέτρες μιλούν σε όποιον σιωπά αρκετά για να τις ακούσει

Συναντηθήκαμε το πρωί της Κυριακής στην «Πράσινη Γραμμή», τη γραμμή της ντροπής. Αγκαλιές γεμάτες φιλία και τρεις γλώσσες για συνεννόηση. Για μια εκδρομή στο Τρόοδος που διοργάνωσαν η Επιτροπή Επαφής Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων Μηχανικών, οι Ελληνοκύπριοι Μηχανικοί, οι Τουρκοκύπριοι Πολιτικοί Μηχανικοί και ο Σύνδεσμος Γεωλόγων & Μηχανικών Μεταλλείων Κύπρου.

Γεμίσαμε ένα λεωφορείο και τραβήξαμε για το Τρόοδος, που πριν από περίπου 90 εκατομμύρια χρόνια βρισκόταν στον πυθμένα της Τηθύας σε βάθος μερικών χιλιομέτρων κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας. Αφού πρώτα ήπιαμε τον κυπριακό μας καφέ και βγάλαμε φωτογραφίες των πετρωμάτων που απλώνονται στην αυλή του Κέντρου Επισκεπτών του Γεωπάρκου Τροόδους (Εικόνα 1), καθίσαμε στην αίθουσα διαλέξεων του «για να τα πούμε».

Μιλήσαμε για το μοναδικό σε πληρότητα οφιολιθικό ηφαιστειακό σύμπλεγμα στον κόσμο και τις σιωπηλές πέτρες που μας ενώνουν. Είχα τη χαρά να είμαι ένας από τους τρεις ομιλητές. Οι άλλοι δύο, οι εκλεκτοί συνάδελφοι και φίλοι Ελένη Γεωργίου Morisseau και Michele Morisseau. Από εκεί και τη πρόσφατη μου επίσκεψη στη Μυτιλήνη προήλθαν και οι σκέψεις που ακολουθούν.

Καμιά κραυγή δεν ακούστηκε όταν η Αφρικανική τεκτονική πλάκα άρχισε να βυθίζεται αργά-αργά κάτω από την Ευρασιατική. Η Γη σκίστηκε, ενώ από τα έγκατα της αναπήδησαν φλόγα, λάβα και τέφρα. Ανέβηκαν προς τα πάνω σκορπώντας πύρινες πέτρες στη Λέσβο και στην απέναντι όχθη του Αιγαίου, στο Ida Madra της Τουρκίας. Και οι δυο χώροι ανασαίνουν σήμερα έχοντας την ίδια γεωλογική ανάμνηση, αφού γεννήθηκαν από την ίδια πλάκα και στον ίδιο βυθό, γράφοντας μια παρόμοια φυσική ιστορία.

Αυτοί οι γεώτοποι - της Λέσβου και της Ida Madra - δεν γνωρίζουν σύνορα, όπως και χιλιάδες άλλα γεωλογικά μνημεία που είναι σκορπισμένα στα 229 Παγκόσμια Γεωπάρκα της ΟΥΝΕΣΚΟ. Δεν τους ενδιαφέρει αν είσαι Έλληνας ή Τούρκος, Χριστιανός ή Μουσουλμάνος, Ισραηλίτης ή Παλαιστίνιος, Ρώσος ή Ουκρανός. Είναι φτιαγμένοι από την ίδια σκόνη του σύμπαντος που έπλασε τα πάντα. Εκείνη η ηφαιστειακή δράση του Μειόκαινου δεν ξεχώρισε πατρίδες, που έτσι και αλλιώς δεν υπήρχαν τότε. Έπλασε δύο περιοχές με εξαιρετικούς γεώτοπους, το Απολιθωμένο Δάσος της Λέσβου και τα γεωλογικά μνημεία της Ida Madra, σε δύο παραδοσιακά σήμερα «αντίπαλες» χώρες.

Και όμως, ενώ η Γη μας ενώνει βαθύτερα απ’ όσο καταλαβαίνουμε, εμείς διαλέγουμε φωνές που μας χωρίζουν: φανατισμούς, θρησκευτικά μίση, εθνικούς εγωισμούς. Χτίζουμε τείχη και Πράσινες Γραμμές εκεί που η φύση μάς χαρίζει πανέμορφες κοιλάδες και θαλασσινές σπηλιές. Φανατιζόμαστε γύρω από σύμβολα που μας τυφλώνουν (Εικόνα 2).

Ευτυχώς το ίδιο δε συμβαίνει με τους γεω-επιστήμονες της Λέσβου και της Ida Madra που η επιστημονική συνεργασία τους ανάγκασε και τους πολιτικούς να ασπαστούν το παράδειγμα τους (Εικόνα 3).

Οι σιωπηλές πέτρες λοιπόν είναι εδώ. Μιλούν σε όποιον σιωπά αρκετά για να τις ακούσει.

Ήταν 6 του Φλεβάρη του 2023, όταν η Γη στην Τουρκία και τη Συρία σείστηκε με όλη της τη δύναμη. Κατέρρευσαν πόλεις, βυθίστηκαν δρόμοι και κάπου 54 χιλιάδες ζωές χάθηκαν για πάντα. Ο σεισμός δεν ρώτησε για σύνορα, θρησκείες ή σημαίες. Τότε μίλησε και η γλώσσα του πόνου, κοινή για όλους τους ανθρώπους.

Μέσα στα συντρίμμια, ακούστηκε και η φωνή της αλληλεγγύης. Η Ελλάδα, πρώτη, έστειλε διασώστες, γιατρούς, εφόδια· όχι ως η αιώνια αντίπαλος, αλλά ως η γειτονική χώρα. Η ανθρωπιά στάθηκε όρθια δίπλα στα ερείπια της Αντιόχειας και του Γκαζιαντέπ. Εκεί που η γη ράγισε, φύτρωσε η κατανόηση και ο αλτρουισμός. Ήταν οι μέρες που ο Homo sapiens συμπεριφέρθηκε πραγματικά σαν σοφός. Ήταν οι μέρες που οι διασώστες της ΕΜΑΚ έσωζαν παιδιά από τα ερείπια των πολυκατοικιών της Τουρκίας (Εικόνα 4).

Ήταν η στιγμή που η Ιστορία σιώπησε, ο εθνικισμός έκανε πίσω και η εχθρότητα πάγωσε. Τα ψεύτικα χαμόγελα και οι πλαστοί εναγκαλισμοί των πολιτικών ηγετών στάλθηκαν στο ανάθεμα. Η φύση μας υπενθύμισε πως είμαστε εύθραυστοι και γι’ αυτό χρειαζόμαστε ο ένας τον άλλον.

Εκεί ψηλά στο Τρόοδος κουβεντιάσαμε και για τη Λευκωσία, την τελευταία διχοτομημένη πρωτεύουσα της Ευρώπης. Τον ζωντανό συμβολισμό της αποτυχίας μας να ξεπεράσουμε τον εθνικισμό, τη μνησικακία, το φόβο.

Η Πράσινη Γραμμή είναι το χειρότερο σύνορο σε μια ήπειρο - την Ευρώπη - που κατά τα άλλα υπερηφανεύεται για την ένωση και τη συνεργασία. Όμως, πίσω από το συρματόπλεγμα και τις φρουρές υπάρχουν σπίτια με αυλές που κάποτε φιλοξενούσαν δύο λαούς. Γειτονιές όπου ακουγόταν ελληνικά και τουρκικά χωρίς μετάφραση, γιατί η γλώσσα της συμβίωσης είναι πάντα η πράξη, όχι η προπαγάνδα.

Σήμερα, υπάρχουν άνθρωποι που δεν θυμούνται καν πώς ήταν η ενιαία πόλη. Κληρονόμησαν την Πράσινη Γραμμή από τους πατεράδες και παππούδες τους. Μα αυτό το «δεδομένο», δεν είναι και φυσικό. Η φύση δεν έχει σύνορα. Οι πέτρες του Τροόδους και του Πενταδάκτυλου δεν τσακώνονται μεταξύ τους. Οι θαλασσινές σπηλιές της Μεσογείου δεν μας χωρίζουν, μάς ενώνουν (Εικόνα 5).

Aν οι λαοί θέλουν, οι γραμμές σβήνονται. Όπως σβήνει η παλίρροια τα ίχνη στην άμμο. Όπως σβήνει το μίσος μπροστά στην καταστροφή — όπως τότε, στους σεισμούς του 2023, που Έλληνες έσκαβαν με γυμνά χέρια για να σώσουν Τούρκους. Όταν η ανθρωπιά δεν χρειαζόταν μεταφραστές.

Μετά από όσα λέχθηκαν εκεί ψηλά στα βουνά του Τροόδους, η επιστροφή από την εκδρομή προκάλεσε σε όλους μας βαθιά ανθρώπινα αισθήματα, αφού οι λίγες ώρες κοινής ζωής εμπεριείχαν όλα τα στοιχεία της συνεργασίας, της κατανόησης και του ανθρωπισμού. Αποδείχθηκε πως όταν οι άνθρωποι συνεργάζονται σε κάτι ουσιαστικό και δημιουργικό, μπορούν να ξεπεράσουν τις πολιτικές και εθνικιστικές αντιπαραθέσεις.

Ειδικότερα για μας τους γεωεπιστήμονες, που ασχολούμαστε με τα φυσικά δεδομένα για να κατανοήσουμε τη μάνα γη και το περιβάλλον, η συνεργασία μεταξύ των δυο κοινοτήτων της Κύπρου έχει και έναν ακόμη συμβολισμό: την ανάγκη για συνεργία στο πλαίσιο των κοινών συμφερόντων που αφορούν το περιβάλλον, την προστασία των φυσικών πόρων (και πάνω απ’ όλα των υδάτινων) και τη βιωσιμότητα. Η εκδρομή πρόσφερε σε όλους την ευκαιρία για μια ανθρωπιστική προσέγγιση μέσα από την επιστήμη, που ενώνει παρά τις όποιες διαφορές (Εικόνα 6), που οφείλονται κυρίως στους πολιτικούς, τους θρησκευτικούς «ηγέτες» και τους ακραίους φανατικούς.

[1] Φτιάχτηκε με τη βοήθεια της ChatGPT

[2] https://www.stonisi.gr/

[3] https://www.protothema.gr/greece/article/1338484/seismos-stin-tourkia-to-euharisto-ton-tourkon-sta-social-media-gia-ti-voitheia-tis-elladas/

[4] Συνθετική εικόνα με τη βοήθεια της ChatGPT

[5] Φωτογραφία: Ανδρέας Κωνσταντινίδης

Απαγορεύεται ρητώς η αναπαραγωγή ή αναδημοσίευση, μερική ή ολική, του εν λόγω περιεχομένου. Το RAWMATHUB.GR διατηρεί το αποκλειστικό δικαίωμα δημοσίευσης και παροχής αδειών αναδημοσίευσης κατόπιν έγγραφης άδειας, επιφυλασσόμενο για την άσκηση κάθε νόμιμου δικαιώματος του. Εφόσον επιθυμείτε να χρησιμοποιήσετε το περιεχόμενο, παρακαλούμε επικοινωνήστε μαζί μας στο Αυτή η διεύθυνση Email προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε..