«Όταν κοιτάς από ψηλά, μοιάζει η γη με ζωγραφιά», η ξηρά της χωρίζεται σε επτά ηπείρους, με τα ατελείωτα νερά των θαλασσών ανάμεσα τους να σκορπούν κύματα και ταυτόχρονα τη γαλήνη που τόσο μας λείπει. Και όμως, κάτω από αυτούς τους ωκεανούς, στα βάθη του πλανήτη μας, τα πράγματα είναι ζωντανά έως ανελέητα. Η Γη καταβροχθίζει τον εαυτό της, λιώνει και αναγεννάται, προσφέροντας μας ζωή. Ακούγεται αλλόκοτο, αλλά, εάν αφήσετε στην άκρη το Viber και το Facebook για τρία μόνο λεπτά και διαβάσετε αυτό το κείμενο του Δρ. Δημήτριου Κωνσταντινίδη, Οικονομικού Γεωλόγου, ίσως πεισθείτε.
Οι τεκτονικές πλάκες που συγκρούονται
Στο ηλιακό μας σύστημα, η Γη ξεχωρίζει χάρη στη γεωλογική της δομή. Η τεκτονική των λιθοσφαιρικών πλακών, δηλαδή η αργή, αλλά διαρκής κίνηση τους πάνω στον μανδύα, δεν επηρεάζει μόνο τη μορφολογία και το ανάγλυφο της επιφάνειας του πλανήτη, αλλά δημιούργησε και τις προϋποθέσεις για την εμφάνιση και διατήρηση της ζωής. Μπορεί οι τεκτονικές πλάκες να μην θεωρούνται ακριβώς η πηγή της ζωής, αλλά είναι ένας κρίσιμος παράγοντας που κατέστησε και διατηρεί τη Γη κατοικήσιμη για δισεκατομμύρια χρόνια, επιτρέποντας την εμφάνιση και την εξέλιξη της περίπλοκης ανθρώπινη ζωής. Η Γη είναι ο μόνος γνωστός πλανήτης με ενεργό τεκτονική πλακών, κάτι που πολλοί επιστήμονες πιστεύουν ότι δεν είναι σύμπτωση σε ό,τι αφορά στην ύπαρξη ζωής. Ο ρόλος των τεκτονικών πλακών στη δημιουργία και διατήρηση της ζωής μπορεί να συνοψισθεί ως εξής:
- Η ρύθμιση του κλίματος (αλλιώς, ο κύκλος του άνθρακα): Οι τεκτονικές πλάκες παίζουν βασικό ρόλο στον κύκλο του άνθρακα. Μέσω της ηφαιστειακής δραστηριότητας, το CO2 απελευθερώνεται στην ατμόσφαιρα (Εικόνα 1), ενώ μέσω της καταβύθισης των πλακών, δεσμεύεται κάτω από την επιφάνεια.
Εικόνα 1: Η ρύθμιση του κλίματος μέσω των τεκτονικών πλακών (αρχικό σχέδιο: Wikipedia commons)
Αυτός ο μακροπρόθεσμος κύκλος βοηθά στη διατήρηση σταθερής θερμοκρασίας στην επιφάνεια του πλανήτη, αποτρέποντας, είτε την ακραία ψύξη, είτε το φαινόμενο του θερμοκηπίου. Αυτό δηλαδή που συνέβη στην Αφροδίτη, η οποία μετατράπηκε από υγρό και ήπιο πλανήτη σε ένα καυτό, ξηρό και αποπνικτικό τόπο με θερμοκρασία στους 470°C) - Εικόνα 2.
Εικόνα 2: Φωτιά και λαύρα στην επιφάνεια της Αφροδίτη από το Radar Magellan [1]
- Ανακύκλωση θρεπτικών συστατικών: Η κίνηση των πλακών και η συνακόλουθη διάβρωση των βράχων απελευθερώνουν και μεταφέρουν βασικά μέταλλα και θρεπτικά συστατικά (όπως φώσφορο, οξυγόνο και άζωτο) στους ωκεανούς και στην επιφάνεια της γης, τα οποία είναι απαραίτητα για τη ζωή.
- Δημιουργία και διατήρηση του μαγνητικού πεδίου: Η κίνηση των πλακών επιτρέπει στη θερμότητα από το εσωτερικό της Γης να διαφύγει, συμβάλλοντας στη δημιουργία του μαγνητικού πεδίου της Γης. Το μαγνητικό πεδίο προστατεύει την ατμόσφαιρα του πλανήτη από τις επικίνδυνες ακτινοβολίες του Ηλίου.
- Δημιουργία περιβαλλοντικής ποικιλομορφίας: Οι κινήσεις των πλακών δημιουργούν ακτογραμμές, οροσειρές και ωκεάνιες τάφρους, διαμορφώνοντας διαφορετικά περιβάλλοντα (Εικόνα 3) που ευνοούν την εξέλιξη και τη διαφοροποίηση των ειδών.
Εικόνα 3: Η δημιουργία περιβαλλοντικής ετερογένειας που ξεκινά από τις τεκτονικές πλάκες (πηγή: Freepik)
Τι συμβαίνει σε άλλους πλανήτες;
Οι γεωεπιστήμονες θεωρούμε την τεκτονική των πλακών ως βασικό παράγοντα για τη δημιουργία των κατάλληλων συνθηκών της παρουσίας και εξέλιξης της ζωής. Ως εκ τούτου, δεν απορούμε όταν διαβάζουμε ότι η αναζήτηση ζωής σε άλλους πλανήτες συχνά εστιάζει στην πιθανή ύπαρξη παρόμοιων γεωλογικών διεργασιών, δηλαδή τεκτονικών πλακών. Η ύπαρξη ενός πλανήτη με άφθονο νερό, ατμόσφαιρα και ξηρά, που όλα ανταλλάσσουν και ανακυκλώνουν υλικό, θεωρείται προϋπόθεση για να καταστεί κατοικήσιμος. Εξ αυτού, καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι η απουσία ενεργού τεκτονικής πλακών στον Άρη και την Αφροδίτη συνδέεται με το σημερινό αφιλόξενο περιβάλλον τους.
Παρόλα αυτά, ο δισεκατομμυριούχος Έλον Μασκ επιμένει ότι θα στείλει κόσμο και στη Σελήνη και στον Άρη, στα επόμενα χρόνια. Εγώ πάντως δεν θα του κάνω το χατίρι να πληρώσω για ένα ταξίδι στο Άρη! Παρεμπιπτόντως, μόνο για να πας εκεί θα χρειαστεί να είσαι εννιά μήνες στο διαστημόπλοιο Starship [2].
Σε κάθε περίπτωση, Bon voyage!
Επίλογος
Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία και οι δηλώσεις των Πούτιν και Τραμπ ήρθαν να μας θυμίσουν ότι ο τρόμος μιας ολοκληρωτικής καταστροφής της ανθρωπότητας δεν πέρασε ποτέ. Από τη μια, η Μάνα Γη κάνει ό,τι μπορεί για μας συντηρήσει, και από την άλλη, εμείς είμαστε έτοιμοι να καταστρέψουμε τα πάντα.
Το SIPRI (Stockholm International Peace Research Institute) μας υπενθυμίζει πως οι δυο υπερδυνάμεις διαθέτουν τόσα πυρηνικά όπλα που μπορούν να καταστρέψουν τη Γη [3], όχι μια, αλλά πολλές φορές.
«Σοφέ μου Άνθρωπε», ξανασκέψου το!
Πηγές
[1] https://assets.science.nasa.gov
[2] https://www.spacex.com/vehicles/starship
[3] Nuclear risks grow as new arms race looms—new SIPRI Yearbook out now | SIPRI
φωτό εξωφύλλου: https://www.usgs.gov/media/images/spilled-paint
«Όταν κοιτάς από ψηλά, μοιάζει η γη με ζωγραφιά» ένα τραγούδι σε μουσική του Κώστα Χατζή και στίχους του Τσώτου Σώτια
Απαγορεύεται ρητώς η αναπαραγωγή ή αναδημοσίευση, μερική ή ολική, του εν λόγω περιεχομένου. Το RAWMATHUB.GR διατηρεί το αποκλειστικό δικαίωμα δημοσίευσης και παροχής αδειών αναδημοσίευσης κατόπιν έγγραφης άδειας, επιφυλασσόμενο για την άσκηση κάθε νόμιμου δικαιώματος του. Εφόσον επιθυμείτε να χρησιμοποιήσετε το περιεχόμενο, παρακαλούμε επικοινωνήστε μαζί μας στο
