Όπως οι δρόμοι, έτσι και οι βράχοι έχουν τη δική τους ιστορία. Όμως, ενώ οι δρόμοι είναι φτιαγμένοι από εργαλεία και υλικά που επινόησε ο άνθρωπος, οι βράχοι είναι δημιουργήματα της Γης. Άρχισε να τους πλάθει πριν από 4 δισεκατομμύριο χρόνια, με πρωτότοκους τους Γνεύσιους της Acasta στον Καναδά. Έκτοτε δημιουργεί συνεχώς. Δουλειά και ευχαρίστηση της· αριστουργήματα που τα ζηλεύει και ο Θεός. Ο Δρ. Δημήτριος Κωνσταντινίδης μας ξεναγεί στον Dún Briste, έναν βράχο που μας θυμίζει τι συμβαίνει όταν τα αγριεμένα κύματα της Γης δεν συγχωρούν.
Εικόνα 1: Οι Γνεύσιοι της Acasta στον Καναδά [1]
Άλλο ηλικία και άλλο μορφή
Υπάρχουν διαφορετικές μορφές βράχων. Υπάρχουν αυτοί που ενώνονται σαν γέφυρες, αλλά και άλλοι που χωρίζουν. Υπάρχουν, επίσης, εκείνοι που βρίσκονται ενδιάμεσα: μορφές που γεννήθηκαν τη στιγμή που ένας βράχος ξέφυγε απ΄ τη μεγάλη οικογένεια της στεριάς. Το Dún Briste, στα δυτικά της Ιρλανδίας, και ο Βράχος της Μονεμβασιάς, στο νότιο άκρο της Πελοποννήσου, ανήκουν σε αυτή την κατηγορία. Είναι μέλη της ίδιας μορφολογικής οικογένειας. Κι αν ο πρώτος μπορεί να ιδωθεί ως «πρόγονος» του δεύτερου, αυτό δεν είναι απλώς «ποιητική αδεία» — είναι ζήτημα ηλικίας.
Το Dún Briste αποτελείται από ασβεστόλιθους και ψαμμίτες του Ανώτερου Λιθανθρακοφόρου, ηλικίας περίπου 350 εκατομμυρίων χρόνων. Τα ιζήματα αυτά αποτέθηκαν σε ρηχά, θερμά θαλάσσια περιβάλλοντα, όταν ακόμα η Ιρλανδία βρισκόταν κοντά στον Ισημερινό και ο Ατλαντικός Ωκεανός δεν είχε ακόμη διαμορφωθεί. Από λιθολογική άποψη, πρόκειται για μια εξαιρετικά γερασμένη ύλη, που όμως αντέχει στον χρόνο.
Ωστόσο, η σημερινή μορφή του είναι πολύ νεότερη. Η αποκοπή του από το ακρωτήριο Downpatrick Head οφείλεται σε Τεταρτογενείς παράκτιες διεργασίες. Διεργασίες, δηλαδή, που έλαβαν χώρα πριν από μόλις λίγους αιώνες. Έτσι, πάνω σε πέτρωμα εκατομμυρίων χρόνων, ο Ατλαντικός χάραξε μια μορφή όπως τη σημερινή (Εικόνα 2). Η μεγάλη διαφορά μεταξύ λιθολογικής και γεωμορφολογικής ηλικίας αποτελεί χαρακτηριστικό των ακτών, όπου οι ενέργειες των κυμάτων, των ανέμων και των ρευμάτων είναι έντονες και συνεχείς.
Εικόνα 2: Ο σημερινός βράχος Dún Briste (Image credit: amusingplanet.com)
Από την άλλη, ο Βράχος της Μονεμβασιάς είναι σαφώς νεότερος, αφού δομείται κυρίως από Μεσοζωικούς ασβεστόλιθους (ηλικίας 66-100 εκατομμυρίων ετών)³ και εντάσσεται στο ενεργό ελληνικό τεκτονικό τόξο. Η αποκοπή του από την Πελοπόννησο δεν είναι αποτέλεσμα ακραίας θαλάσσιας διάβρωσης, όπως στην περίπτωση του Dún Briste, αλλά συνδυασμού τεκτονικής ανύψωσης, καρστικών διεργασιών και μεταβολών της στάθμης της θάλασσας κατά το Πλειστόκαινο και το Ολόκαινο.
Εδώ η θάλασσα δεν επέβαλε την απόλυτη απομόνωση που βλέπουμε στα νησιά του Αιγαίου. Έφτιαξε τη «μονοβασιά» του Γιάννη Ρίτσου. Το σύνορο ανάμεσα στο «πέτρινο καράβι» και τη στεριά έγινε πέρασμα, λιμάνι και πόλη (Εικόνα 3).
Εικόνα 3: Πόλη, διάβαση και βράχος της Μονεμβασιάς (image credits: amusingplanet.com)
Πρόγονος και Απόγονος;
Στο μυαλό μου, η «συγγένεια» των δύο βράχων προέκυψε από γεωλογική τρέλα. Σκέφτηκα ότι το Dún Briste αντιπροσωπεύει ένα παλαιότερο φυσικό κόσμο, εκτεθειμένο - για πολύ μεγαλύτερο χρονικό διάστημα από τον Βράχο της Μονεμβασιάς - σε ένα από τα ισχυρότερα κυματικά καθεστώτα του πλανήτη (Εικόνα 4). Ο Ατλαντικός δεν συμβιβάστηκε: η αποκοπή εδώ είναι τελική, η μοναξιά του Dún Briste αναπόφευκτη και η ολική του κατάρρευση θέμα χρόνου· πάντα γεωλογικού!
Εικόνα 4: Τα ανένδοτα κύματα του Ατλαντικού που λείαναν τον Dún Briste (image credit: strangesounds.org)
Ο Βράχος της Μονεμβασιάς, πολύ νεότερος, τόσο ως πέτρωμα, όσο και ως μορφή, προέκυψε σε ένα χώρο, όπου η γεωλογία άφησε περιθώρια συνύπαρξης της πέτρας με τον άνθρωπο. Αν το Dún Briste μας δείχνει πού οδηγεί η αποκοπή από τη μητρική πέτρα, εκεί που ο χρόνος κυριαρχεί απόλυτα, η βραχονησίδα της Μονεμβασιά μας υπενθυμίζει πως η διάβαση μπορεί να υπάρξει — τουλάχιστον προσωρινά.
Με αυτή την έννοια, οι όροι «πρόγονος» και «απόγονος» είναι απλά λογοτεχνικές επινοήσεις. Το Dún Briste κουβαλά περισσότερη γεωλογική ηλικία, βαθύτερη φθορά και μεγαλύτερη έκθεση σε ατέλειωτες καταστροφικές συνθήκες. Είναι η γεωλογική μορφή που μας λέει ότι μέρος της στεριάς θα πρέπει να ακολουθεί τον ρυθμό που της επιβάλλει η Μάνα Γη μέχρι να χαθεί στην πλατιά θάλασσα.
Επίλογος
Και οι δύο βραχότοποι στέκουν στα σύνορα στεριάς και θάλασσας. Ο ένας, στον Βορρά, ήδη κουρασμένος από τα 350 εκατομμύρια χρόνια που τον «νεροκοπά» η θάλασσα. Ο άλλος, στον Νότο, είναι ακόμη ικανός να φιλοξενεί ανθρώπους και τις ιστορίες τους.
Τους έβαλα σε μια φωτογραφία (Εικόνα 5), μήπως στο ηλιοβασίλεμα ανταλλάξουν καμμιά κουβέντα. «Συγγενείς» μεν, αλλά δεν έχουν να χωρίσουν περιουσίες, όπως οι άνθρωποι! Μας πώς να μιλήσουν; Η απάντηση είναι ξεκάθαρη, γεωλογικά!
Μην τους ακούσει, όμως, κανένας μηχανικός μεταλλείων. Γιατί θα αρχίσει να φωνάζει: «Εγώ το λέω εδώ και χρόνια. Οι γεωλόγοι, ρε φίλε, είναι βλαμμένοι».
Εικόνα 5: Κουβέντα δυο βράχων στο ηλιοβασίλεμα [2]
Η προτελευταία μου σκέψη, πριν πάω για ύπνο, ήταν πως αν η Μονεμβασιά είναι ο βράχος που έμαθε να ζει με τον άνθρωπο, το Dún Briste είναι εκείνος που μας θυμίζει τι συμβαίνει όταν τα αγριεμένα κύματα της Γης δεν συγχωρούν.
Και ο τελευταίος συλλογισμός: Αυτά τα βράχια θα προκαλούν τον θαυμαστό του κόσμου, όταν εμείς και οι απόγονοι μας θα έχουμε φύγει προ πολλού για μια Μαύρη Τρύπα του Σύμπαντος.
Πηγές
[1] https://news.uchicago.edu/story/new-study-helps-pinpoint-when-earths-tectonic-plates-began
[2] ChatGPT.com
Photo εξωφύλλου: By Alokeshwar - Own work, CC BY-SA 4.0, https://commons.wikimedia.org
Απαγορεύεται ρητώς η αναπαραγωγή ή αναδημοσίευση, μερική ή ολική, του εν λόγω περιεχομένου. Το RAWMATHUB.GR διατηρεί το αποκλειστικό δικαίωμα δημοσίευσης και παροχής αδειών αναδημοσίευσης κατόπιν έγγραφης άδειας, επιφυλασσόμενο για την άσκηση κάθε νόμιμου δικαιώματος του. Εφόσον επιθυμείτε να χρησιμοποιήσετε το περιεχόμενο, παρακαλούμε επικοινωνήστε μαζί μας στο
