Η πορεία προς την κλιματική ουδετερότητα στην Ελλάδα αποκτά πλέον πρακτική διάσταση μέσα από το έργο METRONOME. Δύο πόλεις, η Κοζάνη και τα Ιωάννινα, βρίσκονται στο επίκεντρο μιας προσπάθειας που δείχνει πώς η καθαρή ενέργεια μπορεί να ξεκινήσει από το ίδιο μας το σπίτι και να μεταμορφώσει ολόκληρες κοινότητες. Στο πλαίσιο του έργου, η ομάδα εφαρμογών ανανεώσιμων πηγών ενέργειας Solea (https://solea.gr/) του Ινστιτούτου Ερευνών Περιβάλλοντος και Βιώσιμης Ανάπτυξης του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, με επικεφαλής τον Δρ. Παναγιώτη Κοσμόπουλο και τον επιστημονικό συνεργάτη Σταύρο Βίγκο, επισκέφθηκε τις δύο πόλεις. Με την υποστήριξη του NetZeroCities και του EIT Climate-KIC, πραγματοποιήθηκαν τα πρώτα εργαστήρια συν-δημιουργίας για τον σχεδιασμό ψηφιακής γεωχωρικής πλατφόρμας που θα στηρίξει την πορεία των πόλεων προς ένα βιώσιμο ενεργειακά μέλλον.
Οι εταίροι του έργου είναι το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών μέσω του Ινστιτούτου Ερευνών Περιβάλλοντος και Βιώσιμης Ανάπτυξης, η Break Even Consulting, η Ελληνική Στατιστική Αρχή, ο Δήμος Κοζάνης και ο Δήμος Ιωαννιτών. Η σύμπραξη αυτή εξασφαλίζει ότι η επιστημονική τεχνογνωσία, η στατιστική ανάλυση, η επιχειρησιακή εμπειρία και οι τοπικές φωνές συνδυάζονται δημιουργικά, ώστε να παραχθούν εργαλεία που ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες των πόλεων.
Στο επίκεντρο των συζητήσεων τέθηκε το ερώτημα: «Τι θα γινόταν αν κάθε στέγη μεταμορφωνόταν σε πηγή καθαρής ενέργειας;» Η απάντηση ήρθε μέσα από την παρουσίαση ενός καινοτόμου εργαλείου που αποτυπώνει το δυναμικό κάθε κτιρίου για εγκατάσταση φωτοβολταϊκών. Με τη χρήση δορυφορικών δεδομένων υψηλής ανάλυσης, τεχνητής νοημοσύνης και τρισδιάστατων μοντέλων πόλεων, το εργαλείο αυτό προσφέρει προσομοιώσεις σε πραγματικό χρόνο και εκτιμήσεις παραγωγής, δίνοντας στους δήμους και τις ενεργειακές κοινότητες τη δυνατότητα να σχεδιάζουν με ακρίβεια, να βελτιστοποιούν την απόδοση των εγκαταστάσεων και να εντάσσουν την παραγωγή τους σε δίκτυα αυτοκατανάλωσης και έξυπνα δίκτυα.
Η Κοζάνη αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα πόλης που βρίσκεται σε μεταβατικό στάδιο. Η τηλεθέρμανση, βασισμένη στον λιγνίτη, εξυπηρετεί χιλιάδες κατοίκους κάθε χειμώνα, αλλά η εξάρτηση από τον Ατμοηλεκτρικό Σταθμό Αγίου Δημητρίου δεν μπορεί να συνεχιστεί επ’ αόριστον. Στα εργαστήρια συζητήθηκε η «επόμενη μέρα»: η νέα μονάδα συμπαραγωγής της Δημόσιας Επιχείρησης Ηλεκτρισμού που θα λειτουργεί με φυσικό αέριο και υδρογόνο, οι μεγάλες αντλίες θερμότητας και η αξιοποίηση τοπικών ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Σε αυτό το πλαίσιο, τα φωτοβολταϊκά δεν αντικαθιστούν την τηλεθέρμανση, αλλά λειτουργούν ως συμπληρωματικό εργαλείο που μειώνει το κόστος θέρμανσης στα σπίτια, ελαφρύνει το δίκτυο, ηλεκτροδοτεί κεντρικές αντλίες θερμότητας, ενισχύει τη μετάβαση σε «πράσινη» θέρμανση και προσφέρει ασφάλεια σε περιπτώσεις διακοπών ή βλαβών.
Στα Ιωάννινα, το φλέγον ζήτημα ήταν η υψηλή κατανάλωση ενέργειας της Δημοτικής Επιχείρησης Ύδρευσης και Αποχέτευσης. Αντλιοστάσια, δίκτυα ύδρευσης και βιολογικοί καθαρισμοί απαιτούν τεράστιες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας. Η λύση που προτάθηκε είναι η εγκατάσταση φωτοβολταϊκών στις εγκαταστάσεις της επιχείρησης, σε συνδυασμό με αποθήκευση και έξυπνη διαχείριση φορτίου. Με αυτόν τον τρόπο, η επιχείρηση μπορεί να μειώσει δραστικά το λειτουργικό κόστος, να εξασφαλίσει σταθερή τροφοδοσία ακόμη και σε περιόδους αιχμής και να μεταφράσει το όφελος σε χαμηλότερα τιμολόγια για τους πολίτες.
Το εθνικό πρόγραμμα για την ενεργειακή απόδοση στις δημοτικές επιχειρήσεις ύδρευσης και αποχέτευσης προσφέρει ήδη χρηματοδότηση για τέτοιες παρεμβάσεις, ενισχύοντας την προοπτική υλοποίησης. Πέρα από τα τεχνικά δεδομένα, οι συζητήσεις ανέδειξαν την κοινωνική και οικονομική διάσταση της πράσινης μετάβασης. Καθαρή ενέργεια σημαίνει χαμηλότερο κόστος για τα νοικοκυριά, ενδυνάμωση των ενεργειακών κοινοτήτων, βιώσιμη ανάπτυξη για τις πόλεις και συμμετοχή των πολιτών στη λήψη αποφάσεων. Η πράσινη μετάβαση δεν είναι μόνο τεχνολογία· είναι υπόθεση δημοκρατίας και συμμετοχής. Οι τοπικές φωνές και οι προοπτικές διακυβέρνησης ενσωματώνονται στον σχεδιασμό, διασφαλίζοντας ότι οι λύσεις ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες των πόλεων.
Η Κοζάνη και τα Ιωάννινα δείχνουν τον δρόμο για το πώς οι ελληνικές πόλεις μπορούν να γίνουν κλιματικά ουδέτερες. Το παράδειγμα τους έχει ιδιαίτερη σημασία για την Ελλάδα και συνδέεται με τους στόχους της ευρωπαϊκής αποστολής «100 Κλιματικά Ουδέτερες και Έξυπνες Πόλεις». Η καθαρή ενέργεια μπορεί να ξεκινήσει από το ίδιο μας το σπίτι, να εξαπλωθεί στις γειτονιές και να μεταμορφώσει ολόκληρες πόλεις. Με κάθε στέγη που γίνεται ηλιακός σταθμός, η Ελλάδα κάνει ένα βήμα πιο κοντά σε ένα μέλλον χωρίς ορυκτά καύσιμα, με κοινωνίες πιο ανθεκτικές και οικονομίες πιο βιώσιμες.
