Η πρόσκληση του Ταμείου Καινοτομίας της ΕΕ συγκεντρώνει αιτήματα χρηματοδότησης καθαρών τεχνολογιών ύψους 17,5 δισ. ευρώ

Η ζήτηση για χρηματοδότηση ξεπέρασε κατά πολύ τους διαθέσιμους πόρους. Οι προτάσεις που κατατέθηκαν στην πρόσκληση, η οποία άνοιξε στις 4 Δεκεμβρίου 2025, αιτήθηκαν συνολικά 17,5 δισ. ευρώ, ποσό περίπου έξι φορές υψηλότερο από τον προϋπολογισμό των 2,9 δισ. ευρώ. Τα έργα που υποβλήθηκαν στοχεύουν στην αποφυγή περίπου 1,1 δισ. τόνων ισοδύναμου CO₂ κατά την πρώτη δεκαετία λειτουργίας τους.

Η ισχυρή ανταπόκριση επιβεβαιώνει τη δυναμική που έχει αναπτύξει το Ταμείο Καινοτομίας στις τεχνολογίες Net-Zero και αναδεικνύει τη συνεχιζόμενη ανάγκη της ευρωπαϊκής βιομηχανίας για στήριξη σε έργα απανθρακοποίησης. Παράλληλα, καταγράφει την ύπαρξη σημαντικής δεξαμενής ώριμων επενδυτικών σχεδίων, τα οποία μπορούν να συμβάλουν τόσο στην επίτευξη των κλιματικών στόχων της ΕΕ όσο και στην ενίσχυση της βιομηχανικής ανταγωνιστικότητας.

Το πρόγραμμα χρηματοδοτείται από τα έσοδα του Συστήματος Εμπορίας Εκπομπών της ΕΕ. Μέσω αυτών των πόρων, η Ευρωπαϊκή Ένωση στηρίζει την ανάπτυξη και την κλιμάκωση καθαρών τεχνολογιών, με στόχο τη μείωση των εκπομπών, τον εκσυγχρονισμό της παραγωγής και τη διατήρηση της ανταγωνιστικής θέσης της ευρωπαϊκής βιομηχανίας.

Σύμφωνα με τις πολιτικές προτεραιότητες της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων των πρωτοβουλιών Clean Industrial Deal, Net-Zero Industry Act, Industrial Carbon Management Strategy, το Σχέδιο REPowerEU και το Νόμο για τις Κρίσιμες Πρώτες Ύλες (CRMA), η συγκεκριμένη πρόσκληση υποστηρίζει σημαντικές επενδύσεις για την απαλλαγή από τις εκπομπές άνθρακα και τις καθαρές τεχνολογίες.

Πιο συγκεκριμένα, η πρόσκληση επιδιώκει να γεφυρώσει τα επενδυτικά κενά, να προσελκύσει δημόσια και ιδιωτικά κεφάλαια και να ενδυναμώσει την ηγετική θέση της Ευρώπης στην κατασκευή και την εφαρμογή καθαρών τεχνολογιών. Υλοποιώντας την Σχέδιο Δράσης ResourceEU, η πρόσκληση IF25 NZT έχει διαθέσει 1 δισ. ευρώ στην παραγωγή καθαρών τεχνολογιών, υποστηρίζοντας επίσης κρίσιμες αλυσίδες αξίας πρώτων υλών για εφαρμογές καθαρής τεχνολογίας στην ΕΕ.

Η πρόσκληση IF25 NZT επιβεβαιώνει τη σταδιακή διεύρυνση της συμμετοχής σε ολόκληρη την Ευρώπη, τάση που είχε ήδη καταγραφεί και σε προηγούμενες προσκλήσεις του Ταμείου Καινοτομίας. Συνολικά, υποβλήθηκαν προτάσεις έργων από 27 χώρες του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου. Παρότι ορισμένες χώρες εξακολουθούν να κυριαρχούν σε απόλυτο αριθμό αιτήσεων, η αυξημένη συμμετοχή από χώρες που στο παρελθόν είχαν μικρότερη παρουσία, όπως η Μάλτα, το Λουξεμβούργο, η Λιθουανία, η Εσθονία και η Κύπρος, δείχνει ότι ο βιομηχανικός μετασχηματισμός της Ευρώπης αποκτά ευρύτερη γεωγραφική βάση.

Όπως και σε προηγούμενες προσκλήσεις, η IF25 NZT περιλάμβανε πέντε θεματικές ενότητες για την υποβολή προτάσεων. Η κατανομή των 358 προτάσεων επιβεβαιώνει τη συνεχιζόμενη ζήτηση για έργα διαφορετικής κλίμακας και τεχνολογικής ωριμότητας. Τα μεγάλης κλίμακας έργα συγκέντρωσαν 104 προτάσεις, που αντιστοιχούν στο 29% του συνόλου. Τα έργα μεσαίας κλίμακας έλαβαν 74 προτάσεις, ή 21%, ενώ τα μικρής κλίμακας έργα συγκέντρωσαν 51 προτάσεις, ή 14%. Η κατηγορία της κατασκευής καθαρών τεχνολογιών στη βιομηχανική παραγωγή προσέλκυσε 50 προτάσεις, επίσης 14% του συνόλου, ενώ τα πιλοτικά έργα συγκέντρωσαν 79 προτάσεις, δηλαδή 22%.

Η ποικιλομορφία αυτή, τόσο ως προς την κλίμακα των έργων όσο και ως προς το επίπεδο τεχνολογικής τους ετοιμότητας, είναι κρίσιμη για την ανάπτυξη και εμπορική αξιοποίηση πρωτοποριακών τεχνολογιών επόμενης γενιάς. Δείχνει ότι το Ταμείο Καινοτομίας δεν στηρίζει μόνο ώριμες βιομηχανικές εφαρμογές, αλλά και πιλοτικές λύσεις που μπορούν να διαμορφώσουν τις μελλοντικές αλυσίδες αξίας της ευρωπαϊκής καθαρής βιομηχανίας.

Οι βασικοί τομείς απανθρακοποίησης που καλύφθηκαν από την πρόσκληση παρουσιάζουν επίσης ευρεία διασπορά. Οι ενεργοβόρες βιομηχανίες προσέλκυσαν τον μεγαλύτερο αριθμό προτάσεων, με 158 αιτήσεις. Ακολούθησαν οι Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας με 70 προτάσεις, η αποθήκευση ενέργειας με 52 προτάσεις, η βιομηχανική διαχείριση άνθρακα με 28 προτάσεις, καθώς και η κινητικότητα, συμπεριλαμβανομένων των θαλάσσιων, αεροπορικών και οδικών μεταφορών, μαζί με τον κλάδο των κατασκευών, με συνολικά 50 προτάσεις.

Σε επίπεδο επιμέρους τομέων, η πλειονότητα των επιλέξιμων κλάδων εκπροσωπείται επαρκώς. Ο μεγαλύτερος αριθμός προτάσεων αφορά την κατασκευή καθαρών τεχνολογιών, δηλαδή εξαρτημάτων ή εξοπλισμού για ηλεκτρολύτες και κυψέλες καυσίμου, λύσεις αποθήκευσης ενέργειας και τεχνολογίες Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας. Ακολουθούν τα διυλιστήρια με 39 προτάσεις, η ναυτιλία με 29 και ο κλάδος των χημικών με 28.

Σε σύγκριση με την προηγούμενη χρονιά, αύξηση των αιτήσεων καταγράφηκε σε τομείς όπως η αεροπορία, με 15 προτάσεις, οι οδικές μεταφορές, με 8 προτάσεις, και τα κτίρια, με 3 προτάσεις. Η εξέλιξη αυτή δείχνει ότι η απανθρακοποίηση επεκτείνεται σταδιακά πέρα από τους παραδοσιακά ενεργοβόρους βιομηχανικούς κλάδους, αγγίζοντας πλέον ένα ευρύτερο φάσμα οικονομικών δραστηριοτήτων.

Μετά την ολοκλήρωση της πρόσκλησης, ξεκινά η διαδικασία αξιολόγησης των προτάσεων. Αφού προηγηθούν οι έλεγχοι επιλεξιμότητας, οι αιτήσεις θα αξιολογηθούν από εξωτερικούς εμπειρογνώμονες με βάση τα κριτήρια ανάθεσης της πρόσκλησης. Τα κριτήρια αυτά περιλαμβάνουν τον βαθμό καινοτομίας, τη δυνατότητα αποφυγής εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, την ωριμότητα του έργου, τη δυνατότητα αναπαραγωγής της λύσης και την οικονομική αποδοτικότητα. Τα αποτελέσματα αναμένεται να ανακοινωθούν έως τον Οκτώβριο του 2026, ενώ στη συνέχεια θα ακολουθήσει η προετοιμασία και υπογραφή των συμφωνιών επιχορήγησης.

Όλα τα έργα που πληρούν τα κριτήρια αξιολόγησης θα λάβουν την πιστοποίηση STEP Seal, η οποία απονέμεται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ανεξάρτητα από το αν τελικά θα επιλεγούν για χρηματοδότηση. Η πιστοποίηση αυτή αναδεικνύει την ποιότητα των έργων και μπορεί να τα βοηθήσει να προσελκύσουν χρηματοδότηση από άλλες δημόσιες ή ιδιωτικές πηγές. Οι υποψήφιοι θα ενημερωθούν αυτόματα μετά την ολοκλήρωση της αξιολόγησης σε περίπτωση απονομής του STEP Seal, χωρίς να απαιτείται ξεχωριστή αίτηση.

Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενθαρρύνει τα κράτη-μέλη να εξετάσουν τη χρήση του εργαλείου «Grants-as-a-Service». Το εργαλείο αυτό τους επιτρέπει να στηρίζουν έργα που υλοποιούνται στην επικράτειά τους, αξιοποιώντας την αξιολόγηση του Ταμείου Καινοτομίας και μια απλουστευμένη διαδικασία έγκρισης κρατικών ενισχύσεων. Στόχος είναι να μεγιστοποιηθεί η υποστήριξη προς καινοτόμα έργα σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση και να επιταχυνθεί η καθαρή μετάβαση.

Επιπλέον, σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων θα παρέχει βοήθεια στην ανάπτυξη έργων, γνωστή ως Project Development Assistance. Η στήριξη αυτή απευθύνεται σε πολλά υποσχόμενα έργα που δεν επιλέχθηκαν για χρηματοδότηση στο πλαίσιο των προσκλήσεων του Ταμείου Καινοτομίας, καθώς και σε νέα έργα που σχεδιάζουν να υποβάλουν αίτηση στο μέλλον. Τα έργα αυτά θα λάβουν εξατομικευμένη τεχνική και οικονομική συμβουλευτική υποστήριξη, με στόχο να ενισχύσουν την ωριμότητα τους και να αυξήσουν τις πιθανότητες επιτυχίας τους σε επόμενες προσκλήσεις.

Με πληροφορίες από ieu-monitoring.com