Τα τελευταία χρόνια, η βιομηχανία της ΕΕ αντιμετώπισε διάφορες προκλήσεις λόγω του υψηλού πληθωρισμού, των ελλείψεων εργατικού δυναμικού, των αναταράξεων στην εφοδιαστική αλυσίδα, της αύξησης των επιτοκίων και των τιμών της ενέργειας. Πρόσφατα, η ΕΕ δημιούργησε την Πλατφόρμα Στρατηγικών Τεχνολογιών για την Ευρώπη (Strategic Technologies for Europe Platform, STEP) για την υποστήριξη κρίσιμων τεχνολογιών και την ενίσχυση της ευρωπαϊκής κυριαρχίας.
Γιατί χρειάζεται η ΕΕ να επενδύσει σε τεχνολογίες;
Ένας από τους κύριους στρατηγικούς στόχους της ΕΕ είναι να καταστήσει την ευρωπαϊκή οικονομία πιο ανταγωνιστική, υποστηρίζοντας την πράσινη μετάβαση και τον ψηφιακό μετασχηματισμό. Ωστόσο, ο παγκόσμιος ανταγωνισμός αυξάνεται, ειδικά σε τεχνολογίες που είναι απαραίτητες για τον οικονομικό μετασχηματισμό σε παγκόσμιο επίπεδο, όπως η τεχνητή νοημοσύνη, το 5G, οι ημιαγωγοί, οι πράσινες τεχνολογίες και οι βιοτεχνολογίες.
Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η ΕΕ επενδύει σημαντικά στις βιομηχανίες της και ειδικά σε εκείνες που είναι περισσότερο απαραίτητο.
Τι είναι η Πλατφόρμα Στρατηγικών Τεχνολογιών για την Ευρώπη;
Τον Ιούνιο του 2023, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε την ενδιάμεση αναθεώρηση του προϋπολογισμού της ΕΕ για την περίοδο 2021-2027. Ως μέρος αυτής της αναθεώρησης, πρότεινε τη δημιουργία της πλατφόρμας στρατηγικών τεχνολογιών για την Ευρώπη. Μετά από συμφωνία μεταξύ των ευρωβουλευτών και των κρατών-μελών, την 1η Μαρτίου 2024 τέθηκε σε ισχύ ο κανονισμός (ΕΕ) 2024/795 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, για τη θέσπιση της πλατφόρμας στρατηγικών τεχνολογιών για την Ευρώπη (STEP) ο οποίος εξειδικεύθηκε με το Σημείωμα Καθοδήγησης.
Η πλατφόρμα είναι ένα εργαλείο για την ανάπτυξη κρίσιμων αναδυόμενων τεχνολογιών που σχετίζονται με την πράσινη και ψηφιακή μετάβαση και τη στρατηγική κυριαρχία της ΕΕ. Πιο συγκεκριμένα, η πλατφόρμα STEP είναι μια εξειδικευμένη ιστοσελίδα που περιλαμβάνει προγράμματα χρηματοδότησης, ευρωπαϊκά και εθνικά, με στόχο τη διαρκή πληροφόρηση και παροχή συνδυαστικής χρηματοδότησης καινοτόμων τεχνολογικών λύσεων για τη δημιουργία ευρωπαϊκών αλυσίδων αξίας.
Με αυτό τον τρόπο η πλατφόρμα STEP στηρίζει επενδύσεις που αποσκοπούν στην ενίσχυση της βιομηχανικής ανάπτυξης και των αλυσίδων αξίας, με αποτέλεσμα τη μείωση των στρατηγικών εξαρτήσεων της Ένωσης, την ενίσχυση της κυριαρχίας και της οικονομικής ασφάλειας της και την αντιμετώπιση των ελλείψεων εργατικού δυναμικού και δεξιοτήτων στους εν λόγω στρατηγικούς τομείς. Με τον τρόπο αυτό θα βελτιωθεί η μακροπρόθεσμη ανταγωνιστικότητα της Ένωσης και θα ενισχυθεί η ανθεκτικότητα της.
Πιο συγκεκριμένα, η STEP στοχεύει να τονώσει την παραγωγική ικανότητα της ΕΕ για ψηφιακές τεχνολογίες (για παράδειγμα μικροηλεκτρονική, υπολογιστικό νέφος, τεχνητή νοημοσύνη, ασφάλεια στον κυβερνοχώρο και 5G), καθαρές τεχνολογίες (όπως ΑΠΕ, αποθήκευση ηλεκτρικής ενέργειας και θερμότητας, ανανεώσιμα καύσιμα μη βιολογικής προέλευσης, βιώσιμα εναλλακτικά καύσιμα) και βιοτεχνολογίες (όπως βιομόρια, φαρμακευτικά προϊόντα, ιατρικές τεχνολογίες κ.λπ.). Στόχος είναι επίσης να ενισχύσει τις αλυσίδες αξίας και να αντιμετωπίσει τις ελλείψεις εργατικού δυναμικού και δεξιοτήτων σε αυτούς τους τομείς.
Πώς λειτουργεί η Πλατφόρμα Στρατηγικών Τεχνολογιών για την Ευρώπη;
Η STEP ανακατευθύνει κεφάλαια στο πλαίσιο 11 υφιστάμενων προγραμμάτων της ΕΕ για επενδύσεις σε στρατηγικές τεχνολογίες και σε ανθρώπινο δυναμικό που μπορεί να τις εφαρμόσει, παρέχοντας τους επιχορηγήσεις και απονέμοντας πιστοποιήσεις αριστείας σε πολλά υποσχόμενα έργα.
STEP seal
Ένα νέο σήμα ποιότητας της ΕΕ, το STEP seal, απονέμεται σε έργα υψηλής ποιότητας που συμβάλλουν στους στόχους της πλατφόρμας. Αυτό τους δίνει ορατότητα και βοηθά στην προσέλκυση δημόσιων και ιδιωτικών επενδύσεων.
Η STEP Seal απονέμεται σε έργα που υπεβλήθησαν στα 5 προγράμματα «άμεσης διαχείρισης» από την Επιτροπή (Horizon Europe, Innovation Fund, European Defense Fund, Digital Europe Programme, EU4Health) και έλαβαν πολύ υψηλή βαθμολογία κατά τη διαδικασία επιλογής. Τα έργα αυτά:
- είτε εξασφάλισαν ευρωπαϊκή χρηματοδότηση και μέσω της «σφραγίδας» δύνανται να λάβουν συμπληρωματική χρηματοδότηση από προκηρύξεις ΕΣΠΑ του κράτους – μέλους
- είτε δεν εξασφάλισαν την ευρωπαϊκή χρηματοδότηση λόγω εξάντλησης διαθέσιμων πόρων, αλλά μέσω της «σφραγίδας», τους παρέχεται προνομιακή και απλουστευμένη πρόσβαση σε χρηματοδότηση από ειδικές προσκλήσεις στο ΕΣΠΑ 2021-2027.
Τι πρόσθεσαν οι ευρωβουλευτές στον κανονισμό;
Με πρωτοβουλία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου κατά τις διαπραγματεύσεις για την ίδρυση της πλατφόρμας, περιλήφθηκαν τα ακόλουθα:
- Ο κανονισμός ευθυγραμμίζεται περισσότερο με άλλες νομοθετικές πράξεις που αποσκοπούν στην τόνωση της βιομηχανικής ανταγωνιστικότητας, όπως ο κανονισμός Net-Zero Industry Act και το νόμο περί κρίσιμων πρώτων υλών
- Η γεωγραφική ισορροπία και η συμμόρφωση με την εργατική νομοθεσία λαμβάνονται υπόψη στις προσκλήσεις για έργα STEP
- Η πιστοποίηση STEP seal αφαιρείται εάν μια εταιρεία μεταφέρει το έργο εκτός της ΕΕ
- Τα έργα συνοχής που πληρούν τους στόχους STEP θα πρέπει να έχουν ευκολότερη πρόσβαση στη χρηματοδότηση
Η συμφωνία μεταξύ του Κοινοβουλίου και των κυβερνήσεων της ΕΕ για την έναρξη της πλατφόρμας περιλαμβάνει πρόσθετη χρηματοδότηση 1,5 δισ. ευρώ για επενδύσεις του Ευρωπαϊκού Ταμείου Άμυνας σε τεχνολογίες που σχετίζονται με την άμυνα.
Το Κοινοβούλιο πίεσε επιτυχώς για αξιολόγηση δύο επιπέδων, με την ενδιάμεση αξιολόγηση να αναμένεται στα τέλη του 2025, για τη λήψη αποφάσεων σχετικά με τον προϋπολογισμό της ΕΕ μετά το 2027, και μια τελική αξιολόγηση που αναμένεται το 2031, όταν όλα τα σχετικά προγράμματα θα έχουν ολοκληρωθεί.
Με πληροφορίες από europarl.europa.eu
