Ενεργειακή μετάβαση στην Ευρώπη και η ανάγκη για κρίσιμα μέταλλα

Disclaimer: Απαγορεύεται η αναδημοσίευση, αναπαραγωγή, ολική, μερική ή περιληπτική ή κατά παράφραση ή διασκευή ή απόδοση του περιεχομένου του παρόντος διαδικτυακού τόπου με οποιονδήποτε τρόπο, χωρίς αναφορά στο RAWMATHUB.GR (με ενεργό link) ή χωρίς την προηγούμενη γραπτή άδεια του RAWMATHUB.GR. 

Σε μελέτη της Eurometaux, αξιολογείται ο τρόπος με τον οποίο η Ευρώπη μπορεί να εκπληρώσει τον στόχο της για την «επίτευξη ασφαλούς προμήθειας κρίσιμων πρώτων υλων» και τη «μείωση στρατηγικών εξαρτήσεων» για τα μέταλλα που είναι απαραίτητα για την ενεργειακή μετάβαση, λαμβάνοντας υπόψιν τη ζήτηση, την προσφορά και τη βιωσιμότητα της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας και των αναγκών της ΕΕ σε πόρους.

Τα συμπεράσματα της μελέτης καταδεικνύουν ότι η Ευρώπη έχει ένα παράθυρο ευκαιρίας να θέσει τα θεμέλια για ένα υψηλότερο επίπεδο στρατηγικής αυτονομίας και βιωσιμότητας για τα στρατηγικά μέταλλα που απαιτούνται, μέσω βελτιστοποιημένης ανακύκλωσης, επενδύσεων στην εγχώρια αλυσίδα αξίας και πιο στοχευμένων προμηθειών από την παγκόσμια αγορά. Χρειάζεται, όμως, σταθερή δράση και σύντομα για να αποφευχθούν τα σημεία συμφόρησης για πολλά υλικά που προβλέπεται να είναι σε παγκόσμια έλλειψη στο τέλος της τρέχουσας δεκαετίας.

Η Ευρώπη σχεδιάζει μια ταχεία στροφή από το σημερινό σύστημα ορυκτών καυσίμων προς τις τεχνολογίες καθαρής ενέργειας. Αυτή η ενεργειακή μετάβαση απαιτεί σημαντικές ποσότητες μετάλλων. Τα ηλεκτρικά οχήματα, οι μπαταρίες, τα ηλιακά φωτοβολταϊκά συστήματα, οι ανεμογεννήτριες και οι τεχνολογίες υδρογόνου, απαιτούν σημαντικά περισσότερα μέταλλα από τις συμβατικές εναλλακτικές λύσεις για την αντικατάσταση των αναγκών σε ορυκτά καύσιμα.

Σύμφωνα με τα διαφορετικά σενάρια τεχνολογιών καθαρής ενέργειας του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, για την επίτευξη των στόχων της Συμφωνίας του Παρισιού, θα απαιτήσει σχεδόν διπλάσιος όγκος μετάλλων έως το 2050. Για λόγους σύγκρισης, αξίζει να αναφερθεί ότι θα χρειαστούν περίπου 80 εκατομμύρια τόνοι νέας προσφοράς σε μέταλλα σε σύγκριση με τη σημερινή ετήσια παγκόσμια κατανάλωση χάλυβα (1.855 εκατομμύρια τόνοι) και 8.561 εκατομμύρια τόνους άνθρακα.

Τα βασικά μέταλλα υψηλής κατανάλωσης όπως το αλουμίνιο και ο χαλκός, κυριαρχούν όσον αφορά στις ποσότητες που χρησιμοποιούνται σε καθαρές τεχνολογίες, αλλά αρκετά μέταλλα χαμηλότερων ποσοτήτων όπως το λίθιο, το κοβάλτιο και το δυσπρόσιο, θα έχουν εξαιρετικά υψηλή ζήτηση κατά την ενεργειακή μετάβαση.

SDS (Sustainable Development Scenario)

Η επίδειξη μιας εύλογης διαδρομής για την ταυτόχρονη επίτευξη καθολικής ενεργειακής πρόσβασης (προσιτό, αξιόπιστο, βιώσιμο, μοντέρνο), χαράσσει μια πορεία προς την επίτευξη των στόχων της Συμφωνίας του Παρισιού για την κλιματική αλλαγή και τη σημαντική μείωση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης.

STEPS (Stated Policies Scenario)

Ένα σημείο αναφοράς για την αξιολόγηση των πιθανών επιτευγμάτων (και περιορισμών) των πρόσφατων εξελίξεων στην ενεργειακή και κλιματική πολιτική. Βάσει αξιολόγησης ανά τομέα των συγκεκριμένων πολιτικών που εφαρμόζονται, καθώς και αυτών που έχουν ανακοινωθεί.

Η σχεδιαζόμενη παραγωγή τεχνολογιών καθαρής ενέργειας στην Ευρώπη απαιτεί διασφάλιση της προμήθειας των απαραίτητων μετάλλων. Ο στόχος της Ευρώπης για κλιματική ουδετερότητα το 2050 και ο μεσοπρόθεσμος στόχος για το 2030, σημαίνουν ότι ήδη επιταχύνεται με ταχύτερους ρυθμούς σε σχέση με άλλες περιφέρειες ανά τον κόσμο, με σχέδια να εγκαταστήσει το μεγαλύτερο μέρος της νέας δυναμικότητας τεχνολογίας καθαρής ενέργειας της μέσα στις επόμενες δύο δεκαετίες.

Η Ευρώπη θα απαιτήσει άμεση προμήθεια μετάλλων μόνο για τις τεχνολογίες που παράγει εγχώρια (έναντι των εισαγόμενων προϊόντων). Είναι γεγονός ότι η Ευρώπη και οι βιομηχανίες της έχουν καταστρώσει σχέδια για την ανάπτυξη ή τη δημιουργία εγχώριας παραγωγής κάθε τεχνολογίας καθαρής ενέργειας, τα οποία βρίσκονται σε διαφορετικά επίπεδα ωριμότητας. Η μελέτη της Eurometaux ποσοτικοποιεί τις απαιτήσεις μετάλλων, εάν όλα αυτά τα σχέδια είναι επιτυχή.

Ηλεκτρικά οχήματα και μπαταρίες ηλεκτρικών οχημάτων

Η ευρωπαϊκή αυτοκινητοβιομηχανία είναι μια ώριμη, εξαγωγική αγορά. Καθώς τα ηλεκτρικά οχήματα θα αντικαταστήσουν τα παραδοσιακά αυτοκίνητα με μηχανές εσωτερικής καύσης, θεωρείται ότι η Ευρώπη διατηρεί την τρέχουσα θέση της στην αγορά. Επίσης, η Ευρώπη διαθέτει, επί του παρόντος, έργα σε διάφορα στάδια για την παραγωγή μπαταριών ιόντων λιθίου με δυναμικότητα 540 GWh ετησίως, αριθμός που αντιστοιχεί σε 5-9 εκατομμύρια οχήματα. Η ικανότητα παραγωγής καθόδων και ανόδων -δηλαδή το στάδιο της αλυσίδας αξίας που σχετίζεται με τη χρήση μετάλλων- αυξάνεται επίσης, αν και με βραδύτερο ρυθμό.

Φωτοβολταϊκά panel

Η Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία για την Ηλιακή Ενέργεια 2021 στοχεύει στην αποκατάσταση και την αναβάθμιση της αλυσίδας αξίας ηλιακών φωτοβολταϊκών στην Ευρώπη μετά την απώλεια της από την Κίνα, με αρχικό στόχο την παραγωγή 20 GW έως το 2025.

Ανεμογεννήτριες

Η Ευρώπη είναι σημαντικός παραγωγός ανεμογεννητριών και εξαγωγέας σχετικών εξαρτημάτων, με τρέχουσα ισχύ 15GW ετησίως. Υπάρχουν φιλοδοξίες να αυξηθεί αυτή η δυναμικότητα για να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της επόμενης δεκαετίας, αλλά χωρίς επίσημους στόχους.

Υδρογόνο

Η Ευρωπαϊκή Συμμαχία Καθαρού Υδρογόνου στοχεύει η Ευρώπη να αναλάβει ηγετικό ρόλο στην έρευνα και ανάπτυξη και την παραγωγή τεχνολογιών υδρογόνου. Υπάρχει η δυνατότητα για σημαντικό μερίδιο των τεχνολογιών αυτών να παράγεται εγχώρια.

Μόνιμοι μαγνήτες

Η Ευρωπαϊκή Συμμαχία για τις Πρώτες Ύλες (ERMA), ολοκλήρωσε έναν σχεδιασμό προμηθευτικής αλυσίδας για τη δημιουργία μιας εγχώριας αξιακής αλυσίδας, με σκοπό την κάλυψη του 20% των αναγκών σε μόνιμους μαγνήτες της Ευρώπης έως το 2030, μειώνοντας την εξάρτηση από την Κίνα.

Δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας

Τα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας απαιτούν σημαντικές ποσότητες χαλκού και αλουμινίου. Επί του παρόντος, η πλειοψηφία των αναγκών καλύπτεται από Ευρωπαϊκές αγορές και είναι γενικά αποδεκτό ότι αυτό θα διατηρηθεί μεσομακροπρόθεσμα.

Η ενεργειακή μετάβαση της Ευρώπης θα είναι ο κύριος μοχλός ανάπτυξης στις περισσότερες αγορές βασικών μετάλλων και πυριτίου, οι οποίες περιλαμβάνουν ήδη ευρέως διαδεδομένες χρήσεις. Τα σχέδια της Ευρώπης να δημιουργήσει εγχώρια παραγωγή για τεχνολογίες καθαρής ενέργειας, θα αυξήσουν τη ζήτηση για ένα ευρύ φάσμα μετάλλων. 

Το αλουμίνιο και ο χαλκός έχουν ευρέως διαδεδομένες χρήσεις σε τεχνολογίες ενεργειακής μετάβασης (συν άλλες χρήσεις εξοικονόμησης ενέργειας στα κτίρια). Μέχρι το 2050, η Ευρώπη θα απαιτήσει νέες πηγές προμήθειας για την κατασκευή ηλεκτρικών οχημάτων, δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας, μπαταριών, ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών, ισοδύναμες με το 30-35% των σημερινών επιπέδων κατανάλωσης.

Για το πυρίτιο, η ζήτηση θα αυξηθεί έως και 50% των σημερινών επιπέδων χρήσης, εφόσον η Ευρώπη επιτύχει στο να αναπτύξει ένα επίπεδο παραγωγής φωτοβολταϊκών, καθώς και τις  δυνατότητες παραγωγής ανόδων μπαταριών (όπου το πυρίτιο που προβλέπεται να έχει αυξανόμενη χρήση παράλληλα με το γραφίτη). Ο ψευδάργυρος έχει πολλές χρήσεις στις τεχνολογίες ενεργειακής μετάβασης, αλλά όχι σε αρκετά υψηλούς όγκους ώστε να επηρεάσει σημαντικά τα σημερινά επίπεδα κατανάλωσης.

Επιπλέον, σημαντικοί όγκοι σπάνιων γαιών για μόνιμους μαγνήτες θα απαιτηθούν για τα ηλεκτρικά οχήματα και τις ανεμογεννήτριες στην Ευρώπη. Ωστόσο, η Ευρώπη θα πρέπει πρώτα να εξασφαλίσει την επιτυχή ανάπτυξη εγχώριας παραγωγής μονίμων μαγνητών, ανταγωνιζόμενη το μονοπώλιο της Κίνας. Ακόμη και ένα μέτριο επίπεδο εγχώριας παραγωγής μαγνητών στην Ευρώπη, όπως αντικατοπτρίζεται στο μεσαίο σενάριο της μελέτης, θα μεταμόρφωνε την ευρωπαϊκή αγορά σπάνιων γαιών, απαιτώντας μεταξύ 90 και 200% επιπλέον ποσότητες σε σύγκριση με την ευρωπαϊκή κατανάλωση σήμερα.

Ταυτόχρονα, η Ευρώπη θα χρειαστεί σημαντικές νέες προμήθειες νικελίου, λιθίου και κοβαλτίου για την εγχώρια παραγωγή καθόδων μπαταριών. Από αυτά τα μέταλλα, η Ευρώπη έχει μόνο μια σημαντική υπάρχουσα αγορά νικελίου, το οποίο χρησιμοποιείται κυρίως στον ανοξείδωτο χάλυβα.

Η νέα ζήτηση μετάλλων μπαταριών θα φθάσει έως και το 3500% της κατανάλωσης λιθίου στην Ευρώπη σήμερα, το 350% του κοβαλτίου και το 110% του νικελίου. Σημειώνεται ότι οι αβέβαιες τεχνολογικές εξελίξεις μετά το 2030, πιθανότατα θα επηρεάσουν αυτές τις μακροπρόθεσμες προβλέψεις και επομένως θα απαιτείται τακτική επανεξέταση της αγοράς των μπαταριών.

Τέλος, η ενεργειακή μετάβαση θα επηρεάσει επίσης σημαντικά πολλά δευτερεύοντα μέταλλα. Το ιρίδιο, το σκάνδιο (για χρήση σε τεχνολογίες υδρογόνου) και το τελλούριο (για χρήση σε φωτοβολταϊκά), θα έχουν μεγαλύτερο από το 50% της ζήτησης τους το 2030 να αντιστοιχεί σε τεχνολογίες καθαρής ενέργειας και θα παρουσιάζουν ιδιαίτερες δυσκολίες όσον αφορά στην προμήθεια τους. Το γάλλιο, το γερμάνιο, το ίνδιο και ο κασσίτερος προβλέπεται να έχουν υψηλή συνδυασμένη ανάπτυξη για ηλιακές και ψηφιακές εφαρμογές.

Η Ευρώπη θα χρειαστεί να συνδυάσει τη μακροπρόθεσμη ανάπτυξη της ανακύκλωσης με την προμήθεια νέων πρωτογενών μετάλλων και είναι αναγκαίο να κάνει στρατηγικές επιλογές σχετικά με το πώς θα τροφοδοτήσει την επιταχυνόμενη ζήτηση για μέταλλα.

Για τα επόμενα 15 χρόνια, η ενεργειακή μετάβαση της Ευρώπης θα απαιτήσει κατά κύριο λόγο την παροχή νέων πρωτογενών μετάλλων από την εξόρυξη και τη δευτερογενή επεξεργασία, με σκοπό τη λήψη τελικών προϊόντων υψηλής καθαρότητας. Αυτές οι ανάγκες μπορούν να καλυφθούν μέσω ενός συνδυασμού εγχώριας παραγωγικής ικανότητας και εισαγωγών (είτε εξορυσσόμενων μεταλλευμάτων ή βιομηχανικά επεξεργασμένων μετάλλων και χημικών προϊόντων).

Η δευτερογενής προμήθεια από πηγές ανακύκλωσης θα διαδραματίσει σημαντικό ρόλο, καθώς οι σημερινές τεχνολογίες καθαρής ενέργειας αρχίζουν να φτάνουν στο τέλος της ζωής τους. Μετά το 2040, η ανακύκλωση θα μπορούσε να είναι η κύρια πηγή εφοδιασμού της Ευρώπης για τα περισσότερα μέταλλα που είναι απαραίτητα για την ενεργειακή μετάβαση, παράλληλα με τη συνεχιζόμενη ανάγκη για πηγές πρωτογενούς προμήθειας. Αυτό απαιτεί μεγάλες προσπάθειες για την ανάπτυξη νέας δυναμικότητας ανακύκλωσης και την υπέρβαση των σημείων συμφόρησης.

Όσον αφορά στα βασικά μέταλλα, η ανακύκλωση παρέχει ήδη μεταξύ 40 και 55% της προμήθειας αλουμινίου, χαλκού και ψευδαργύρου της Ευρώπης. Περισσότερα μέταλλα σε απόθεμα θα είναι διαθέσιμα για ανακύκλωση έως το 2050, αλλά η μελλοντική ανάπτυξη θα απαιτήσει επίσης βελτιώσεις στις εργασίες συλλογής και διαλογής και την πρόληψη των διαρροών scrap.

Όσον αφορά στο πυρίτιο, η Ευρώπη θα χρειαστεί να αναπτύξει μια νέα βιομηχανία ανακύκλωσης για ηλιακά φωτοβολταϊκά panel, τα οποία θα αρχίσουν να φτάνουν στο τέλος της ζωής τους σε σημαντικούς όγκους μετά το 2035. Σχετικές πιλοτικές εγκαταστάσεις βρίσκονται υπό δημιουργία.

Επιπλέον, η Ευρώπη θα χρειαστεί να αναπτύξει νέα δυναμικότητα ανακύκλωσης για μπαταρίες ηλεκτρικών οχημάτων. Η πρώτη γενιά θα αρχίσει να φτάνει στο τέλος της ζωής της σε σημαντικούς όγκους μετά το 2035. Μέχρι το 2050, η ανακύκλωση μπορεί να αποτελέσει για την Ευρώπη σημαντική πηγή εφοδιασμού, εάν οι μπαταρίες φτάσουν στους ανακυκλωτές της ΕΕ και εμπορευματοποιηθούν νέες τεχνολογίες ανάκτησης.

Καθώς η Ευρώπη θα αναπτύσσει νέα δυναμικότητα ανακύκλωσης για μόνιμους μαγνήτες προκειμένου να ξεπεράσει και τις σχετικές οικονομικές προκλήσεις, η οποία ωστόσο βασίζεται στην παραδοχή ότι η Ευρώπη θα παράγει μόνο μέρος των μόνιμων αναγκών της σε μαγνήτες στην εγχώρια αγορά, οι όγκοι των σπάνιων γαιών που διατίθενται από την ανακύκλωση μαγνητών θα μπορούσαν να υπερβούν τις ανάγκες της Ευρώπης μετά το 2040.

Φυσικά δεν πρέπει να παραγνωρίζεται το γεγονός ότι η συμβολή της ανακύκλωσης στην προμήθεια της Ευρώπης με μέταλλα, περιορίζεται από την ποσότητα μετάλλων που θα είναι διαθέσιμα σε μορφή scrap, καθώς και την αποτελεσματικότητα του συστήματος ανακύκλωσης. Τα μέταλλα έχουν μεγάλη μέση διάρκεια ζωής στην οικονομία (π.χ. 30 χρόνια για τον χαλκό) και δεδομένων των ιστορικών ρυθμών ανάπτυξης, παρατηρείται διαχρονικά ένα χάσμα μεταξύ του διαθέσιμου δευτερογενούς υλικού και της ζήτησης.

Η στρατηγική της Ευρώπης για τις πρώτες ύλες στοχεύει στη βελτίωση της αυτάρκειας στην εξόρυξη μετάλλων και τη βιομηχανική επεξεργασία. Θα χρειαζόταν σταθερή βραχυπρόθεσμη δράση για να προωθηθούν τα πιθανά έργα, τα οποία θα μπορούσαν να αμβλύνουν τις επιπτώσεις της επιταχυνόμενης ζήτησης έως το 2030. Οι παγκόσμιες προσθήκες δυναμικότητας εξόρυξης και επεξεργασίας πραγματοποιούνται σήμερα κυρίως εκτός Ευρώπης.

Εξόρυξη

• Δυναμικό: Η Ευρώπη έχει μία μεγάλη αλλά αβέβαια ομάδα έργων για την εξόρυξη λιθίου και σπανίων γαιών. Για το χαλκό, τον ψευδάργυρο και το νικέλιο, τα προβλεπόμενα έργα θα αντισταθμίσουν κυρίως την εξάντληση των υφιστάμενων ορυχείων, αντί να προσφέρουν νέα, σημαντική ανάπτυξη. Δεν υπάρχουν σχέδια για εξόρυξη περισσότερου βωξίτη στην εγχώρια αγορά και η ικανότητα εξόρυξης κοβαλτίου είναι μικρή σε σύγκριση με τη ζήτηση.
• Προκλήσεις: Τα περισσότερα προγραμματισμένα νέα ορυχεία στην Ευρώπη έχουν ένα αβέβαιο μέλλον λόγω της έλλειψης τοπικής αποδοχής, τεχνικών αβεβαιοτήτων ή και των σημαντικών χρονικών προκλήσεων σχετικά με την αδειοδότηση.

Επεξεργασία

• Δυναμικό: Νέα ευρωπαϊκά σχέδια για εγκαταστάσεις επεξεργασίας λιθίου και νικελίου ανακοινώθηκαν τον τελευταίο χρόνο. Σίγουρα, θα χρειαστούν περαιτέρω έργα βιομηχανικής ανάκτησης και επεξεργασίας προκειμένου η Ευρώπη να αποκτήσει ισοδύναμη αυτάρκεια με τις ώριμες αγορές βασικών μετάλλων της.
• Προκλήσεις: Η Ευρώπη αντιμετωπίζει θεμιτό κίνδυνο περαιτέρω απωλειών στην παραγωγή μετάλλων χωρίς ένα κανονιστικό πλαίσιο που θα διασφαλίζει τον οικονομικά προσιτό εφοδιασμό καθαρής ενέργειας και τις συνθήκες δίκαιου εμπορίου.

-50%

Εάν δεν ανοίξουν νέα ορυχεία, θα υπάρξει περαιτέρω εξάντληση της εξορυκτικής ικανότητας της Ευρώπης, κατά 50% για χαλκό και ψευδάργυρο τα επόμενα 20 χρόνια.

-45% μείωση παραγωγής

Οι υψηλές ευρωπαϊκές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας στις αρχές του 2022, είχαν ως αποτέλεσμα το 35-45% της δυναμικότητας παραγωγής αλουμινίου, ψευδαργύρου και πυριτίου της ΕΕ να τεθεί προσωρινά εκτός λειτουργίας, με κίνδυνο κάποια μεταλλουργεία να κλείσουν οριστικά.

Η Ευρώπη θα χρειαστεί να εισάγει περισσότερο λίθιο, κοβάλτιο, σπάνιες γαίες και νικέλιο για να τροφοδοτήσει την ενεργειακή της μετάβαση, με την κορύφωση να εντοπίζεται το 2040. Εάν ανοίξουν νέα μονάδες επεξεργασίας στην Ευρώπη, τότε τα μεταλλεύματα θα εισάγονται σε μεγαλύτερες ποσότητες αντί των καθαρών μετάλλων. Συγχρόνως, το άνοιγμα νέων ορυχείων στην Ευρώπη θα μειώσει τη ζήτηση για εισαγόμενα μεταλλεύματα, αλλά δε θα την καλύψει πλήρως.

Οι παγκόσμιες αγορές μετάλλων κινδυνεύουν από περιορισμούς στην προσφορά αυτή την περίοδο, χωρίς να παρατηρείται επιτάχυνση όσον αφορά τις νέες εκμεταλλεύσεις. Η ταχεία παγκόσμια ανάπτυξη ηλεκτρικών οχημάτων και ανανεώσιμων πηγών ενέργειας θα είχε ως αποτέλεσμα μια ανατρεπτική αύξηση της ζήτησης για πέντε μέταλλα -χαλκό, λίθιο, νικέλιο, κοβάλτιο και μέταλλα σπάνιων γαιών- που θα είναι δύσκολο να καλυφθούν ακόμη και αν όλα τα σχεδιαζόμενα έργα φτάσουν στο στάδιο της παραγωγής.

Άλλες αγορές έχουν διαφορετικές προκλήσεις, συμπεριλαμβανομένης της πίεσης στις παγκόσμιες αγορές πυριτίου και αλουμινίου από την Κίνα σχετικά με τις διαθέσιμες δυναμικότητες παραγωγής, καθώς και της αβεβαιότητας για το που θα εγκατασταθεί η νέα ικανότητα τήξης αλουμινίου, δεδομένης της ανάγκης για πηγές ενέργειας χαμηλού κόστους και, ιδανικά, χαμηλών εκπομπών άνθρακα.

Εάν οι ευρωπαϊκές βιομηχανίες δεν έχουν εξασφαλίσει μακροπρόθεσμες εγχώριες ή παγκόσμιες πηγές προμήθειας βασικών μετάλλων, τότε κινδυνεύουν με διακοπή του εφοδιασμού ή αύξηση του κόστους, παράγοντες που θα μπορούσαν να επιβραδύνουν το ρυθμό της ενεργειακής μετάβασης.

Και πρέπει να τονιστεί ότι η πιθανότητα για περιορισμούς στην εφοδιαστική αλυσίδα δεν οφείλεται σε έλλειψη πόρων στο έδαφος, αλλά σε αναντιστοιχία μεταξύ των σχεδιαζόμενων εξορύξεων σε παγκόσμια κλίμακα και της ταχύτητας της ενεργειακής μετάβασης. Οι ιστορικές τάσεις στην ανάπτυξη των αποθεμάτων και των πόρων υποστηρίζουν ότι θα υπάρχουν αρκετά μέταλλα διαθέσιμα για να καλύψουν τις απαιτήσεις της ενεργειακής μετάβασης το 2050.

Το προφίλ των εισαγωγών μετάλλων της Ευρώπης θα πρέπει να αλλάξει την επόμενη δεκαετία καθώς αυξάνονται οι απαιτήσεις της σχετικά με την ενεργειακή μετάβαση, συμπεριλαμβανομένων των θεμάτων βιωσιμότητας. Για παράδειγμα, η Κίνα είναι η παγκόσμια κυρίαρχος στην προμήθεια λιθίου, κοβαλτίου και σπάνιων γαιών, και έτσι είναι σε θέση να παρέχει περισσότερες από τις αυξανόμενες ανάγκες της Ευρώπης χωρίς άλλη διαφοροποίηση. Η Ινδονησία θα παρέχει το μεγαλύτερο μέρος της προγραμματισμένης επέκτασης της δυναμικότητας παραγωγής νικελίου στον κόσμο έως το 2030, σε μεγάλο βαθμό μέσω επιχειρήσεων που ανήκουν στην Κίνα. Και οι δύο περιοχές, παράγουν κατά κύριο λόγο τα μέταλλα τους με ενέργεια προερχόμενη από την καύση άνθρακα και έχουν συνεπώς υψηλό αποτύπωμα άνθρακα (αν και αυτό το αποτύπωμα ποικίλλει ανάλογα με τον κάθε παραγωγό).

Το σημαντικό μερίδιο της Ρωσίας στις ευρωπαϊκές εισαγωγές αλουμίνας/αλουμινίου, νικελίου κατηγορίας 1 και χαλκού, απαιτεί επίσης αξιολόγηση. Μετά την εισβολή στην Ουκρανία το 2022, υπάρχει μια νέα πίεση για την Ευρώπη να βρει εναλλακτικές πηγές εφοδιασμού. Αυτό θα περιόριζε περαιτέρω τις επιλογές στις παγκόσμιες αγορές, οι οποίες έτσι κι αλλιώς αντιμετωπίζουν περιορισμένη προσφορά.

Τέλος, η Ευρώπη έχει θεσπίσει δασμούς για το αλουμίνιο και το πυρίτιο για να προστατεύσει τις Ευρωπαϊκές επιχειρήσεις από εισαγωγές υλικών που τιμολογούνται κάτω του κόστους από κινεζικές επιχειρήσεις που χρηματοδοτούνται από το κράτος ή από περιοχές όπου υπάρχουν στοιχεία για παράνομες εμπορικές πρακτικές.

Η Ευρώπη στοχεύει η ενεργειακή της μετάβαση να παρέχεται από βιώσιμα υλικά και υπεύθυνες αλυσίδες εφοδιασμού. Η μετάβαση από ένα σύστημα ορυκτών καυσίμων σε ένα σύστημα που τροφοδοτείται από τεχνολογίες έντασης μετάλλων έχει θεμελιώδη πλεονεκτήματα όσον αφορά στον κύκλο ζωής:

• Πιο αποδοτική όσον αφορά στις πρώτες ύλες: Η συνεχής καύση ορυκτών καυσίμων αντικαθίσταται από μέταλλα που διαρκούν για όλη τη διάρκεια ζωής ενός προϊόντος (για παράδειγμα, ένα ηλεκτρικό αυτοκίνητο εκτιμάται ότι χρησιμοποιεί 8 φορές λιγότερες πρώτες ύλες συνολικά για τη διάρκεια του κύκλου ζωής του από ένα συμβατικό αυτοκίνητο)
• Κυκλικότητα: Τα μέταλλα μπορούν να ανακυκλωθούν επ' αόριστον λόγω των μόνιμων ιδιοτήτων τους, και έτσι αφού εξορυχθούν θα χρησιμοποιηθούν σε πολλαπλούς κύκλους ζωής, εάν υπάρχουν αποτελεσματικά συστήματα ανακύκλωσης.

Αλλά οι υψηλότερες ανάγκες της ενεργειακής μετάβασης σε μέταλλα, θα απαιτήσουν την αντιμετώπιση των πιθανών δυσμενών περιβαλλοντικών και κοινωνικών επιπτώσεων στο στάδιο της παραγωγής. Σε παγκόσμιο επίπεδο, η παραγωγή των αναγκαίων για την ενεργειακή μετάβαση μετάλλων, συμβάλλει επί του παρόντος σε μόλις πάνω από το 3% των παγκόσμιων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.

Οι εργασίες εξόρυξης επηρεάζουν την τοπική βιοποικιλότητα, δημιουργούν διαφορετικούς τύπους αποβλήτων και έχουν δυνατότητα τοπικής ρύπανσης. Η προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένων των αυτόχθονων πληθυσμών, είναι επίσης στο επίκεντρο. Κάθε μέταλλο και περιοχή έχει διαφορετικό προφίλ ESG.

Οι μεγάλοι παραγωγοί μετάλλων έχουν βελτιώσει τις επιδόσεις τους όσον αφορά στη βιωσιμότητα την τελευταία δεκαετία. Τώρα καλούνται να λάβουν περαιτέρω μέτρα για να μειώσουν το αποτύπωμά άνθρακα σύμφωνα με τη Συμφωνία του Παρισιού και να ελαχιστοποιήσουν άλλες περιβαλλοντικές επιπτώσεις προς όφελος των κοινοτήτων τους. Η Ευρώπη έχει τρεις μοχλούς για να αντιμετωπίσει τη βιωσιμότητα των αλυσίδων εφοδιασμού για μέταλλα:

• Ανακυκλώστε όσο το δυνατόν περισσότερο, υπό τις κατάλληλες συνθήκες

Βελτιστοποιώντας τις αξιακές αλυσίδες ανακύκλωσης μετάλλων, η Ευρώπη θα μειώσει την ανάγκη της για νέα πρωτογενή μέταλλα, καθώς και τις σχετικές επιπτώσεις. Η αντικατάσταση του πρωτογενούς μετάλλου με δευτερογενές μέταλλο, επιτρέπει την εξοικονόμηση CO₂ μεταξύ 35-96%, ανάλογα με τη ροή αποβλήτων και την πολυπλοκότητα τους. Η ανακύκλωση αποτρέπει επίσης την ανάγκη για νέα εξόρυξη, εξοικονομώντας πόρους και αποφεύγοντας τις σχετικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Τέλος, υπάρχει ανάγκη να διασφαλιστεί ότι η ανακύκλωση μετάλλων πραγματοποιείται επίσης σύμφωνα με υψηλά περιβαλλοντικά πρότυπα. Διαφορετικά, υπάρχει πιθανότητα ρύπανσης και επιπτώσεων στην υγεία για ορισμένες ροές αποβλήτων. Παράδειγμα αποτελεί η άτυπη ανακύκλωση scrap ηλεκτρονικών ειδών στον αναπτυσσόμενο κόσμο.

• Παράγετε στην Ευρώπη, οδηγώντας παράλληλα σε συνεχή βελτίωση

Τα μέταλλα που παράγονται στην Ευρώπη έχουν χαμηλότερο μέσο αποτύπωμα CO₂ από τον υπόλοιπο κόσμο και επωφελούνται από την περιβαλλοντική και κοινωνική προστασία της Ευρώπης. Το εξελισσόμενο πλαίσιο πολιτικής της ΕΕ για το κλίμα και το περιβάλλον αποτελεί τη βάση για την κινητοποίηση της συνεχούς βελτίωσης του τομέα.

Η ΕΕ έχει εφαρμόσει μια δέσμη περιβαλλοντικών πολιτικών που ελέγχουν τις επιπτώσεις από τις εγχώριες δραστηριότητες εξόρυξης και επεξεργασίας. Ισχύουν κανόνες για τον περιορισμό των εκπομπών στην ατμόσφαιρα και στους υδάτινους πόρους, τη διαχείριση των εξορυκτικών αποβλήτων, τη διαφύλαξη της βιοποικιλότητας και την αποκατάσταση των τοποθεσιών εξόρυξης μετά το κλείσιμο. Τα κοινωνικά πρότυπα είναι επίσης υψηλά. 

Ορισμένα πλαίσια κρατών-μελών διαφέρουν μεταξύ τους, αλλά συνολικά, η παραγωγή μετάλλου στην Ευρώπη, αποφεύγει τους περιβαλλοντικούς και κοινωνικούς κινδύνους που χαρτογραφούνται σε ορισμένες άλλες περιοχές ανά τον κόσμο.

• Εισαγωγές υλικών από υπεύθυνες πηγές, με ισχυρή πιστοποίηση

Οι προτεινόμενοι κανόνες δέουσας επιμέλειας της ΕΕ θα καταστήσουν νομική απαίτηση για όλους τους μεγάλους Ευρωπαίους προμηθευτές να διασφαλίζουν τον έλεγχο των περιβαλλοντικών και κοινωνικών κινδύνων στις αλυσίδες εφοδιασμού τους. Αυτό είναι απαραίτητο για να μετριαστεί η πιθανότητα δυσμενών επιπτώσεων από τον εφοδιασμό εισαγόμενων μετάλλων της Ευρώπης.

Η Ευρώπη έχει συνεργαστεί με άλλες χώρες, όπως ο Καναδάς, οι οποίες ήδη διαθέτουν ισοδύναμες περιβαλλοντικές και κοινωνικές προβλέψεις, θεσπισμένες με νόμο. Και υπάρχουν μεμονωμένοι φορείς εκμετάλλευσης σε όλες τις περιοχές ανά τον κόσμο που έχουν επενδύσει στον έλεγχο των επιπτώσεων τους και στην υποστήριξη των κοινοτήτων (καθώς επίσης και εκείνοι που δεν το έχουν κάνει).

Οι αποδεδειγμένα υπεύθυνοι φορείς εκμετάλλευσης θα πρέπει να ευνοούνται όσον αφορά στην επιλογή τους για τις αλυσίδες εφοδιασμού τεχνολογιών καθαρής ενέργειας της Ευρώπης, παράλληλα με τις προσπάθειες για την αντιμετώπιση των βαθύτερων αιτίων ορισμένων επιπτώσεων (π.χ. το έργο της Fair Cobalt Alliance για τη βελτίωση των συνθηκών βιοτεχνίας και μικρής κλίμακας εξόρυξης στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό).

Πολλά συστήματα πιστοποίησης του κλάδου επιτρέπουν στις εταιρείες να ελέγχουν τις περιβαλλοντικές και κοινωνικές τους επιδόσεις. Αυτά βασίζονται σε διεθνή πλαίσια όπως οι κατευθυντήριες αρχές του ΟΟΣΑ για τα Θεμελιώδη Δικαιώματα και αποτελούν τη βάση για την επίδειξη δέουσας επιμέλειας. Το καθένα από αυτά τα πλαίσια έχει διαφορετικό εύρος και περιεχόμενο. Περαιτέρω εξορθολογισμός και ενίσχυση αναμένεται την επόμενη δεκαετία.

Ο στόχος της Ευρώπης για βελτιωμένη αυτάρκεια για μέταλλα που είναι απαραίτητα για την ενεργειακή μετάβαση, μπορεί να επιτευχθεί μακροπρόθεσμα έως το 2050, με αιχμή του δόρατος τη βελτιστοποίηση της αλυσίδας αξίας που σχετίζεται με την ανακύκλωση για τεχνολογίες καθαρής ενέργειας και άλλες ροές αποβλήτων που περιέχουν μέταλλα (παράλληλα με συνεχή επίπεδα πρωτογενούς προμήθειας).

Το 2050, η Ευρώπη με υιοθέτηση κυκλικότητας θα μπορούσε να έχει βελτιωμένη αυτάρκεια μεταξύ 50 και 100% για τις συνδυασμένες πρωτογενείς και δευτερογενείς εισροές πρώτων υλών της και μεταξύ 70 και 100% για τα μέταλλα της. Ωστόσο, για τα μέταλλα των μπαταριών, τις σπάνιες γαίες και το πυρίτιο, η ανακύκλωση δε θα προσφέρει ουσιαστικό εφοδιασμό στην Ευρώπη παρά μόνο μετά το 2040, όταν μεγάλος όγκος τεχνολογιών καθαρής ενέργειας αρχίζουν να φτάνουν στο τέλος της ζωής τους. Αυτό το κενό προσφοράς μπορεί να καλυφθεί μόνο με αυξημένη προσφορά πρωτογενών μετάλλων.

Η ενεργειακή μετάβαση της Ευρώπης αντιμετωπίζει ευπάθειες στον εφοδιασμό και έλλειμμα επάρκειας τα επόμενα 15 χρόνια χωρίς ασφαλείς εισροές. Η προώθηση εγχώριων έργων εξόρυξης και επεξεργασίας θα αμβλύνει το μεσοπρόθεσμο κίνδυνο εφοδιασμού της Ευρώπης και αυτό θα πρέπει επίσης να συνδυαστεί με σωστές επιλογές εισαγωγών από περιβαλλοντικά υπεύθυνους εταίρους υπό συνθήκες δίκαιου εμπορίου. Τέλος, πρέπει επίσης να αναφερθεί ότι η Ευρώπη αντιμετωπίζει την πρόκληση να διατηρήσει την υπάρχουσα παραγωγική της ικανότητα, σε μια δεκαετία δυνητικά υψηλών τιμών ενέργειας.

Με πληροφορίες από eurometaux.eu

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ - ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ RAWMATHUB.GR