Ρομπότ και AI αυξάνουν τη συμπερίληψη στις κατασκευές

Το white paper με τίτλο «The Role of Innovative Technologies in Addressing Gender-Related Barriers in the Construction Sector» εκπονήθηκε στο πλαίσιο του Tech4EU Construction Cluster και δημοσιεύθηκε τον Μάιο του 2026. Στην πρωτοβουλία συνεργάζονται τέσσερα ευρωπαϊκά ερευνητικά έργα, τα BEEYONDERS, InCUBE, RoBétArmé και HUMANTECH, τα οποία διερευνούν την εφαρμογή τεχνολογιών Construction 4.0 με στόχο, μεταξύ άλλων, τη βελτίωση της παραγωγικότητας και της ασφάλειας, την αντιμετώπιση της έλλειψης εργατικού δυναμικού και τη δημιουργία καλύτερων συνθηκών εργασίας.

Η μελέτη βασίστηκε σε ερωτηματολόγιο στο οποίο συμμετείχαν 89 επαγγελματίες του κατασκευαστικού κλάδου από διάφορες ευρωπαϊκές χώρες. Το 75,3% των συμμετεχόντων ήταν γυναίκες και το 24,7% άνδρες, ενώ σημαντική ήταν η εκπροσώπηση χωρών όπως η Ισπανία, η Ιταλία, η Γαλλία, η Ελλάδα και η Ελβετία. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι τα εμπόδια δεν περιορίζονται στις απαιτητικές συνθήκες ενός εργοταξίου.

Σε επίπεδο συνολικής λειτουργίας του κλάδου, οι οργανωτικοί παράγοντες αναδεικνύονται ως το σημαντικότερο πρόβλημα. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται οι περιορισμένες δυνατότητες επαγγελματικής εξέλιξης, η αδιαφάνεια στις προαγωγές, η άνιση κατανομή εργασιών και η ανεπαρκής υποστήριξη για εκπαίδευση και ανάπτυξη νέων δεξιοτήτων.

Όταν, όμως, το ερώτημα αφορά ειδικά την είσοδο των γυναικών στις κατασκευές, το μεγαλύτερο εμπόδιο είναι διαφορετικό. Οι πολιτισμικοί παράγοντες περνούν στην πρώτη θέση. Η εικόνα των κατασκευών ως παραδοσιακά «ανδρικού» χώρου, τα στερεότυπα γύρω από τις ικανότητες των φύλων και οι προκαταλήψεις στο εργασιακό περιβάλλον εξακολουθούν να επηρεάζουν την επιλογή επαγγέλματος, αλλά και την παραμονή και εξέλιξη των γυναικών στον κλάδο.

Η μελέτη εξετάζει εννέα τεχνολογικές εφαρμογές, από ρομπότ κατεδάφισης, εξωσκελετούς και αυτόνομα ή τηλεχειριζόμενα οχήματα έως UAV, smart wearables, 3D printing, Digital Twins και συστήματα συνεργασίας ανθρώπου και ρομπότ. Ορισμένες από αυτές φαίνεται να μπορούν να περιορίσουν σημαντικά τα παραδοσιακά φυσικά εμπόδια της εργασίας στις κατασκευές.

Ρομπότ και τηλεχειριζόμενα συστήματα μπορούν να αναλάβουν βαριές ή επικίνδυνες εργασίες, ενώ οι εξωσκελετοί μπορούν να μειώσουν τη σωματική καταπόνηση. Παράλληλα, η χρήση drones, ψηφιακών διδύμων και 3D printing μεταφέρει μεγαλύτερο μέρος της εργασίας προς τον χειρισμό εξοπλισμού, την ανάλυση δεδομένων και τις ψηφιακές δεξιότητες.

Στην αξιολόγηση των συμμετεχόντων, τα αυτόνομα και τηλεχειριζόμενα συστήματα εμφανίζουν από τις μεγαλύτερες θετικές επιδράσεις στην αντιμετώπιση δομικών εμποδίων, ακολουθούμενα από τα ρομπότ κατεδάφισης και τους εξωσκελετούς. Η αλλαγή αυτή θα μπορούσε να διευρύνει τη δεξαμενή ανθρώπινου δυναμικού ενός κλάδου που αντιμετωπίζει ήδη σημαντικές ελλείψεις εργαζομένων.

Ωστόσο, καμία από τις τεχνολογίες που εξετάστηκαν δεν εμφανίζει άμεση δυνατότητα αντιμετώπισης των πολιτισμικών εμποδίων, τα οποία αναγνωρίζονται ως τα σημαντικότερα για την είσοδο των γυναικών στον κλάδο. Ένα εργοτάξιο μπορεί να γίνει ασφαλέστερο, περισσότερο αυτοματοποιημένο και λιγότερο εξαρτημένο από τη σωματική δύναμη. Αυτό δεν σημαίνει ότι εξαφανίζονται αυτόματα οι προκαταλήψεις, τα στερεότυπα ή οι ανισότητες στις προσλήψεις και στις ευκαιρίες εξέλιξης.

Για τον λόγο αυτό, η μελέτη συνδέει την τεχνολογική μετάβαση με την ανάγκη οργανωτικών αλλαγών. Προτείνει ίση πρόσβαση σε κατάρτιση και ψηφιακό upskilling, διαφανέστερες διαδικασίες προσλήψεων και προαγωγών, mentoring, αλλά και σχεδιασμό εξοπλισμού που να λαμβάνει υπόψη διαφορετικούς χρήστες και σωματότυπους. Το κρίσιμο στοίχημα είναι, τελικά, η ψηφιακή μετάβαση των κατασκευών να μη μεταφέρει τις υφιστάμενες ανισότητες στις νέες, περισσότερο τεχνολογικές ειδικότητες.

Το πλαίσιο Construction 4.0 μπορεί να αλλάξει τα εργαλεία και τον τρόπο εργασίας. Για να αλλάξει, όμως, πραγματικά και το ποιος έχει θέση στον κατασκευαστικό κλάδο, η τεχνολογική καινοτομία θα πρέπει να συνοδευτεί και από αλλαγή νοοτροπίας.