Κυβερνητικά ελικόπτερα του Μάλι προσγειώθηκαν απροειδοποίητα σε συγκρότημα της Barrick Mining πρόσφατα και κατέσχεσαν χρυσό, κλιμακώνοντας τη διαμάχη μεταξύ των αρχών του Μάλι και της εταιρείας, υπογραμμίζοντας παράλληλα τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι εξορυκτικές εταιρείες, καθώς οι αφρικανικές χώρες διεκδικούν περισσότερο έλεγχο στους εγχώριους φυσικούς πόρους.
Disclaimer: Απαγορεύεται η αναδημοσίευση, αναπαραγωγή, ολική, μερική ή περιληπτική ή κατά παράφραση ή διασκευή ή απόδοση του περιεχομένου του παρόντος διαδικτυακού τόπου με οποιονδήποτε τρόπο, χωρίς αναφορά στο RAWMATHUB.GR (με ενεργό link) ή χωρίς την προηγούμενη γραπτή άδεια του RAWMATHUB.GR.
Η τάση είναι ιδιαίτερα εμφανής στη ζώνη της δυτικής και κεντρικής Αφρικής που περιλαμβάνει το Μάλι, τον Νίγηρα και τη Γουινέα, όπου στρατιωτικά καθεστώτα έχουν καταλάβει την εξουσία τα τελευταία χρόνια, αλλά και σε κράτη όπως η Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό που έχει εκλεγμένη κυβέρνηση.
Οι αφρικανικές κυβερνήσεις έχουν ενθαρρυνθεί να απαιτήσουν περισσότερα οφέλη λόγω της κούρσας σε παγκόσμιο επίπεδο για κρίσιμες ορυκτές πρώτες ύλες, οι οποίες είναι απαραίτητες για τις βιομηχανίες υψηλής τεχνολογίας και την άμυνα, καθώς και τη μετάβαση σε μορφές καθαρότερης ενέργειας.
Η «επιδρομή» στο συγκρότημα Loulo-Gounkoto, κατά την οποία η κυβέρνηση του Μάλι κατέσχεσε πάνω από έναν τόνο χρυσού, επιδεινώνει τη θέση της καναδικής εταιρείας, η οποία έχει ήδη απωλέσει τα δικαιώματα εξόρυξης στο ορυχείο, αφού έπαυσε τη λειτουργία του τον Ιανουάριο 2025 μετά από άλλη μια κυβερνητική επιχείρηση κατάσχεσης χρυσού.
Ο Νίγηρας αποφάσισε να εθνικοποιήσει ένα ορυχείο ουρανίου που λειτουργούσε από κοινού με τη γαλλική κρατική Orano, ενώ η Γουινέα έχει ανακαλέσει πολλές άδειες εκμετάλλευσης χρυσού, βωξίτη, διαμαντιών, γραφίτη και σιδήρου.
Η ΛΔΚ επέκτεινε τον περασμένο μήνα την απαγόρευση των εξαγωγών κοβαλτίου, ένα κρίσιμο μέταλλο για την παραγωγή μπαταριών, σε μια προσπάθεια να αυξήσει τις τιμές του, με αποτέλεσμα η Glencore να επικαλεστεί συνθήκες ανωτέρας βίας ως προς την εκπλήρωση ορισμένων εκ των συμβατικών της υποχρεώσεων.
«Οι δυτικές εταιρείες εξακολουθούν να παίζουν με μερικούς από τους παλιούς κανόνες του παιχνιδιού, όσον αφορά τον τρόπο χειρισμού μιας κυβέρνησης που είναι ουσιαστικά σε αντιπαράθεση μαζί τους. Πρέπει να εξελίξουν την επικοινωνία και να κατανοήσουν σε βάθος τα κίνητρα των κυβερνήσεων», δήλωσε ο Daniel Litvin, διευθύνων σύμβουλος της Resource Resolutions, μιας εταιρείας επίλυσης διενέξεων στον εξορυκτικό κλάδο, ο οποίος επίσης τονίζει ότι οι κινεζικές εταιρείες έχουν αναπτύξει αυτόν τον τομέα και δεν προσπαθούν να αποδείξουν ότι οι τοπικές κυβερνήσεις ενεργούν παράλογα.
Ενώ κάποιες κυβερνήσεις έχουν ενστερνιστεί ευθέως τον εθνικισμό των πόρων, απαιτώντας μεγαλύτερο μερίδιο εσόδων και αυξάνοντας τη συμμετοχή του κράτους σε κοινοπραξίες, άλλες προσπάθησαν να αναπτύξουν την εγχώρια αλυσίδα αξίας, ασκώντας έλεγχο στην επεξεργασία των πρώτων υλών.
Ορισμένα αφρικανικά κράτη προσπάθησαν να αποσπάσουν εξορυκτικές εκμεταλλεύσεις από ξένες εξορυκτικές εταιρείες ενόψει εκλογών και ευρύτερες γεωπολιτικές εξελίξεις έπαιξαν επίσης ρόλο, καθώς ορισμένες χώρες, όπως το Μάλι, η Μπουρκίνα Φάσο και ο Νίγηρας, χαλάρωσαν τους δεσμούς τους με πρώην αποικιακές δυνάμεις και άλλα δυτικά έθνη.
Ο στρατιωτικός ηγέτης του Μάλι, Assimi Goïta, τον Ιούνιο 2025 εγκαινίασε ένα έργο επεξεργασίας χρυσού που κατασκευάζεται από ρωσικό όμιλο και μια ελβετική επενδυτική εταιρεία, το οποίο, όπως είπε, θα εξασφάλιζε την «οικονομική κυριαρχία» του έθνους.
Η εταιρεία αξιολόγησης κινδύνου Verisk Maplecroft είπε ότι ο εθνικισμός των πόρων έχει γίνει ένα εξέχον θέμα στον εξορυκτικό τομέα. Άλλα στελέχη του κλάδου δήλωσαν ότι οι εξορυκτικοί όμιλοι υιοθετούν πολλές φορές μια «πολυεπίπεδη προσέγγιση» και μερικές φορές συνεχίζουν τις κρυφές διαπραγματεύσεις, ακόμη και όταν επιδίωκουν νομικές κυρώσεις κατά των κυβερνήσεων που υπονομεύουν τα συμφέροντα τους.
Ωστόσο, τέτοιες συμφωνίες μπορεί να εγκυμονούν τον κίνδυνο να θεωρηθούν ακατάλληλες ή να γίνουν υπό πίεση. Οι ανησυχίες των υποστηρικτών της καταπολέμησης της διαφθοράς εντάθηκαν όταν ο πρόεδρος Donald Trump έδωσε εντολή στο υπουργείο δικαιοσύνης των ΗΠΑ να σταματήσει την εφαρμογή νόμου που απαγορεύει τη δωροδοκία ξένων αξιωματούχων.
Ο Litvin της Resource Resolutions προειδοποίησε ότι οι συμφωνίες που κερδίζονται με τη διεξαγωγή ανήθικων πρακτικών έτειναν να αποδίδουν «βραχυπρόθεσμα κέρδη». «Πιστεύω ότι οι δυτικές εταιρείες θα πρέπει να εντείνουν τη δέσμευση τους στα διεθνή πρότυπα. Αποτελεί βραχυπρόθεσμη νίκη η εφαρμογή παράνομων πρακτικών».
Ο Mucahid Durmaz, αναλυτής της Verisk Maplecroft, είπε ότι οι εταιρείες θα μπορούσαν να βελτιώσουν τις σχέσεις με τις κυβερνήσεις, προωθώντας την ευρύτερη κοινωνικοοικονομική ανάπτυξη, όπως μέσω επενδύσεων σε υποδομές. «Δεν είναι πλέον βιώσιμη λογική η απλή εκμετάλλευση των πόρων χωρίς την παροχή ωφελειών για τις τοπικές κοινωνίες. Οι εταιρείες θα πρέπει επίσης να εξετάσουν το ενδεχόμενο να βοηθήσουν τις χώρες που θέλουν να δώσουν μεγαλύτερη αξία στις εξορυκτικές τους βιομηχανίες, με τα παραδείγματα της Γκάνα, της Τανζανίας και της ΛΔΚ να επιθυμούν να αναπτύξουν την εγχώρια αξιακή αλυσίδα, αναπτύσσοντας εγκαταστάσεις επεξεργασίας των εξαγόμενων πόρων».
Ο Mark Bristow, διευθύνων σύμβουλος της Barrick, ανέφερε σε επιστολή που δημοσιεύτηκε στον ιστότοπο της εταιρείας ότι η Barrick παραμένει προσηλωμένη στο Μάλι, παρά τις «εξαιρετικές και άνευ προηγουμένου προκλήσεις. Η σχέση μας με το Μάλι αντιπροσωπεύει κάτι περισσότερο από μια επιχειρηματική συνεργασία, αποτελεί παράδειγμα της κοινής δημιουργίας αξίας που καθόρισε την προσέγγιση μας στην υπεύθυνη εξόρυξη σε όλη την Αφρική και σε όλο τον κόσμο».
Ο François Conradie, πολιτικός οικονομολόγος στην Oxford Economics με έδρα το Μαρόκο, παρέθεσε το έργο Simandou στη Γουινέα ως παράδειγμα επένδυσης στην ανάπτυξη υποδομών από εξορυκτικές εταιρείες. Στο συγκεκριμένο έργο, η αγγλοαυστραλιανή εταιρεία Rio Tinto και οι συνεργάτες της, συμπεριλαμβανομένων πολλών κινεζικών εταιρειών, κατασκευάζουν σιδηροδρομικές και λιμενικές εγκαταστάσεις. Ο Conradie προειδοποίησε ότι οι εταιρείες πρέπει να αποφύγουν την «επί μακρόν διατήρηση των αδειών παραχώρησης» χωρίς να τις εκμεταλλεύονται, στερώντας από τις κυβερνήσεις φτωχών χωρών τις τόσο απαραίτητες ροές φόρων και δικαιωμάτων.
Η Orano καθυστέρησε την παραγωγή στο ορυχείο Imouraren στο βόρειο Νίγηρα για χρόνια καθώς οι τιμές του ουρανίου κατέρρευσαν και αργότερα της αφαιρέθηκαν τα δικαιώματα εκμετάλλευσης, λόγω και επιδείνωσης των σχέσεων μεταξύ Νίγηρα και Γαλλίας. «Αν έρχεσαι σε μια χώρα, πρέπει να βάλεις χρήματα στα κρατικά ταμεία», είπε ο Conradie.
Ωστόσο, οι αναλυτές προειδοποιούν ότι οι κυβερνήσεις πρέπει επίσης να διαλέξουν προσεκτικά τις κινήσεις τους, ώστε να μην αποτρέψουν τις μελλοντικές επενδύσεις από ξένες εταιρείες. Ο Durmaz σημείωσε ότι ο κίνδυνος για τους επενδυτές στο Μάλι και τον Νίγηρα είχε αυξηθεί σημαντικά, ενώ στη Γουινέα η σχέση κινδύνου-οφέλους έχει μετατοπιστεί σημαντικά προς τον κίνδυνο.
Ο Andrew Dinning, ιδρυτής της Sarama Resources, η οποία έχει ξεκινήσει διαδικασία διαιτησίας κατά της κυβέρνησης της Μπουρκίνα Φάσο, είπε ότι η απόσυρση από δυτικούς επενδυτές θα δημιουργούσε ένα κενό που πιθανότατα θα καλυπτόταν από κινεζικά ή άλλα μη δυτικά συμφέροντα.
Με πληροφορίες από ft.com
