Η αστοχία φράγματος τελμάτων σε ορυχείο χαλκού κινεζικών συμφερόντων στη βόρεια Ζάμπια στις 18 Φεβρουαρίου 2025 οδήγησε σε διαρροή περίπου 50 εκατομμυρίων λίτρων όξινων και εξαιρετικά τοξικών αποβλήτων στο οικοσύστημα του ποταμού Kafue. Αγρότες της Ζάμπια κατέθεσαν μήνυση ύψους 80 δισ. δολαρίων εναντίον δύο εταιρειών κατηγορώντας τις για θανάτους ψαριών, καταστροφή καλλιεργειών και τεράστια οικολογική καταστροφή.
Πρόκειται για μια από τις μεγαλύτερες περιβαλλοντικές αγωγές στην ιστορία της Ζάμπια, με τους αγρότες να λένε ότι η διαρροή επηρεάζει περίπου 300.000 νοικοκυριά στην περιοχή εξόρυξης χαλκού. Είναι χαρακτηριστικό ότι η αμερικανική πρεσβεία εξέδωσε ανακοίνωση τον Αύγουστο 2025 όπου εκφράζονται ανησυχίες για «εκτεταμένη μόλυνση του νερού και του εδάφους» στην περιοχή.
Η αγωγή φέρνει αντιμέτωπους τους χωρικούς, οι οποίοι είναι ως επί το πλείστον γεωργοί, εναντίον της Sino Metals Leach Zambia και της NFC Africa Mining, οι οποίες είναι θυγατρικές κινεζικών κρατικών εταιρειών. Η αγωγή υποβλήθηκε στο Ανώτατο Δικαστήριο της Λουσάκα και υπογράφεται από μια ομάδα 176 αγροτών οι οποίοι εκπροσωπούν την κοινότητα τους. Οι αγρότες υποστηρίζουν ότι η αστοχία του φράγματος τελμάτων - ιδιοκτησίας της Sino Metals Leach Zambia, το οποίο όμως βρίσκεται στην περιοχή της NFC Africa Mining - προκλήθηκε από πολλούς παράγοντες, όπως μηχανικές αστοχίες, κατασκευαστικά ελαττώματα και κακή διαχείριση.
Οι εταιρείες δεν έχουν σχολιάσει ακόμη την αγωγή, αλλά η Sino Metals Leach Zambia είχε προηγουμένως αναγνωρίσει ότι υπήρξε διαρροή περίπου 50.000 κυβικών μέτρων. «Η διαρροή των τελμάτων τέθηκε άμεσα υπό έλεγχο, εντός ωρών από τον εντοπισμό της», ανέφερε η εταιρεία σε δήλωση στις 3 Σεπτεμβρίου.
Στα δικαστικά έγγραφα οι αγρότες αναφέρουν ότι έμαθαν ότι το νερό ήταν εξαιρετικά τοξικό μέρες μετά την κατάρρευση του φράγματος τελμάτων και αφού είχαν πλημμυρίσει αγροκτήματα και χωριά. Σύμφωνα με τους ίδιους, η διαρροή έθεσε σε κίνδυνο την υγεία της κοινότητας, με τους ανθρώπους να αναφέρουν διάφορα συμπτώματα ασθενειών.
Τα περισσότερα χωριά έσκαψαν πηγάδια για πόσιμο νερό, αλλά ακόμη και αυτά ήταν μολυσμένα και οι καλλιέργειες έπρεπε να καούν επειδή τα προϊόντα δεν ήταν ασφαλή για κατανάλωση, ανέφεραν οι ενάγοντες. Οι αγρότες απαίτησαν από τις δύο εταιρείες να τοποθετήσουν 80 δισ. δολάρια σε λογαριασμό που διαχειρίζεται η κυβέρνηση της Ζάμπια ως «ασφάλεια», μεταξύ άλλων, για «περιβαλλοντική αποκατάσταση» και «πλήρη αποζημίωση».
Ζητούν επίσης τη δημιουργία ταμείου έκτακτης ανάγκης ύψους 20 εκατ. δολαρίων για την παροχή «άμεσης και επείγουσας» βοήθειας στους ανθρώπους που επλήγησαν από την καταστροφή και για τη διεξαγωγή ενδελεχών υγειονομικών και περιβαλλοντικών αξιολογήσεων.
Τον περασμένο μήνα, η πρεσβεία των ΗΠΑ διέταξε την άμεση απόσυρση του προσωπικού της από το Kitwe - τη μεγαλύτερη πόλη στην περιοχή Copperbelt - και τις κοντινές περιοχές, αφού εξέφρασε την ανησυχία ότι πέρα από το μολυσμένο νερό και το έδαφος, οι ρύποι από τα διαφυγόντα τέλματα μπορεί επίσης να μεταδοθούν μέσω του αέρα, θέτοντας μια σοβαρή απειλή για την υγεία. Σε απάντηση, ο εκπρόσωπος της κυβέρνησης της Ζάμπια Cornelius Mweetwa αντέκρουσε τις αιτιάσεις, λέγοντας ότι δεν υπάρχουν πλέον σοβαρές ανησυχίες για τη δημόσια υγεία.
Με πληροφορίες από bbc.com
