Μέσα στον Μάιο 2026 αναμένεται να παρουσιαστεί για δημόσια διαβούλευση ο νέος ειδικός χωροταξικός σχεδιασμός για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, με στόχο τη διαμόρφωση ενός πλαισίου που θα καθορίζει με μεγαλύτερη σαφήνεια πού και υπό ποιους όρους μπορούν να αναπτύσσονται έργα ΑΠΕ στη χώρα. Τη σχετική αναφορά έκανε ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, στο πλαίσιο της κοινοβουλευτικής επεξεργασίας του νομοσχεδίου για τον εκσυγχρονισμό της νομοθεσίας σχετικά με τη χρήση και παραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ, το οποίο περιλάμβανε την ενσωμάτωση της Οδηγίας (ΕΕ) 2023/2413, της Οδηγίας (ΕΕ) 2024/1405 και τη μερική ενσωμάτωση της Οδηγίας (ΕΕ) 2024/1788.
Η πρωτοβουλία θεωρείται κρίσιμη, καθώς η ταχεία διείσδυση των ΑΠΕ έχει δημιουργήσει την ανάγκη για πιο σαφείς κανόνες χωροθέτησης. Αιολικά, φωτοβολταϊκά, έργα αποθήκευσης και συνοδές ενεργειακές υποδομές δεν μπορούν πλέον να αντιμετωπίζονται αποσπασματικά, χωρίς συνεκτικό σχεδιασμό σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο. Το ζητούμενο είναι να επιταχυνθούν οι επενδύσεις, αλλά με τρόπο που να λαμβάνει υπόψη την προστασία του περιβάλλοντος, τη φέρουσα ικανότητα των περιοχών, τις τοπικές κοινωνίες και τις συγκρούσεις χρήσεων γης.
Ο Υπουργός χαρακτήρισε το εγχείρημα δύσκολο, επισημαίνοντας ότι πρέπει να γίνει με όρους διαφάνειας και περιβαλλοντικής προστασίας. Αυτό είναι και το βασικό πολιτικό στοίχημα: να διαμορφωθεί ένα πλαίσιο που δε θα λειτουργεί απλώς ως μηχανισμός διευκόλυνσης επενδύσεων, αλλά ως εργαλείο ισορροπίας ανάμεσα στην πράσινη μετάβαση και την προστασία του φυσικού χώρου. Όπως χαρακτηριστικά, ανέφερε στην ομιλία του, «Το 28% του χερσαίου τμήματος της χώρας είναι ενταγμένο στο δίκτυο Natura 2000. Μιλάμε για 425.000 μόνιμους κατοίκους. Ακούσαμε τους ίδιους τους δημάρχους. Ακούσαμε τους ίδιους τους ανθρώπους να λένε ότι, «αυτό που έχουμε τώρα δημιουργεί αναρχία. Αυτό που έχουμε τώρα προσβάλλει το περιβάλλον». Ναι, ακούγεται πιο καλά να λες δεν κάνω τίποτα αλλά, στην πραγματικότητα, βάζεις το πρόβλημα κάτω από το χαλί..»
Η δημόσια διαβούλευση αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς γύρω από τα έργα ΑΠΕ έχουν αναπτυχθεί έντονες αντιδράσεις σε αρκετές περιοχές της χώρας. Οι αντιδράσεις αυτές δεν αφορούν μόνο την ίδια την τεχνολογία, αλλά κυρίως τη χωροθέτηση, την κλίμακα των έργων, τις επιπτώσεις στο τοπίο, τη βιοποικιλότητα και τη σχέση με άλλες δραστηριότητες, όπως ο τουρισμός, η γεωργία και η κτηνοτροφία.
Ένα σύγχρονο χωροταξικό πλαίσιο για τις ΑΠΕ θα πρέπει να απαντά σε συγκεκριμένα ερωτήματα: ποιες περιοχές είναι κατάλληλες, ποιες πρέπει να εξαιρεθούν ή να προστατευθούν αυστηρότερα, πώς θα αξιολογείται η σωρευτική επιβάρυνση από πολλά έργα στην ίδια γεωγραφική ενότητα και πώς θα εξασφαλίζεται η ουσιαστική συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών.
Η Ελλάδα χρειάζεται περισσότερη καθαρή ενέργεια, χαμηλότερη εξάρτηση από εισαγόμενα καύσιμα και ισχυρότερο ηλεκτρικό σύστημα. Ωστόσο, η πράσινη μετάβαση δεν μπορεί να προχωρήσει χωρίς χωρική τάξη και κοινωνική αποδοχή. Το νέο ειδικό χωροταξικό για τις ΑΠΕ θα κριθεί, επομένως, όχι μόνο από το αν θα ξεμπλοκάρει επενδύσεις, αλλά και από το αν θα πείσει ότι η ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών μπορεί να γίνει με κανόνες, διαφάνεια και σεβασμό στο περιβάλλον.
