Η ΕΕ προειδοποιεί: Δεν μπορεί να υπάρξει πράσινη ή ψηφιακή μετάβαση χωρίς πρώτες ύλες

«Χωρίς μια πιο στρατηγική προσέγγιση για την ανάπτυξη πρωτογενών και δευτερογενών πρώτων υλών στην Ευρώπη, δεν θα υπάρξει πράσινη και ψηφιακή μετάβαση, τεχνολογική ηγεσία και ανθεκτικότητα. Η πανδημία, η εισβολή στην Ουκρανία και η ενεργειακή κρίση, έδειξαν ότι ο εφοδιασμός της Ευρώπης με υλικά που απαιτούνται για την πράσινη και ψηφιακή της μετάβαση δεν είναι ασφαλής», δήλωσε ο Tierry Breton, ο οποίος είναι υπεύθυνος για την εσωτερική αγορά.

Σύμφωνα με τον Breton, το θέμα αυτό πρέπει να αντιμετωπιστεί επειδή οι πρώτες ύλες αποτελούν πυλώνα της ανθεκτικότητας της Ευρώπης. «Γι' αυτό επιδιώκουμε μια φιλόδοξη ατζέντα στον τομέα των πρώτων υλών, που βασίζεται σε περισσότερη κυκλικότητα, επιχειρώντας μια βιώσιμη εγχώρια παραγωγή και φυσικά συνεχίζοντας τη διαφοροποίηση των προμηθειών μας μέσω στρατηγικών συνεργασιών με αξιόπιστους εταίρους σε όλο τον κόσμο που έχουν τα ίδια περιβαλλοντικά και κοινωνικά πρότυπα με εμάς», πρόσθεσε.

Η Ευρώπη θα δει τεράστια αύξηση στη χρήση πρώτων υλών προκειμένου να επιτύχει τους κλιματικούς στόχους της, σύμφωνα με μελέτη του Katholieke Universiteit Leuven (KU Leuven). Για παράδειγμα, η Ευρώπη θα χρειαστεί 3.500% περισσότερο λίθιο και 330% περισσότερο κοβάλτιο, σύμφωνα με τη μελέτη, η οποία ανατέθηκε από την Eurometaux, έναν βιομηχανικό όμιλο που εκπροσωπεί τους παραγωγούς και τους ανακυκλωτές μη σιδηρούχων μετάλλων.

Σύμφωνα με την έρευνα, τα σχέδια της Ευρώπης για την παραγωγή τεχνολογιών καθαρής ενέργειας θα απαιτήσουν τεράστιες ποσότητες πρώτων υλών κάθε χρόνο έως το 2050:

• 5 εκατομμύρια τόνοι αλουμινίου (αύξηση 33% σε σχέση με τη σημερινή χρήση)
• 5 εκατομμύρια τόνοι χαλκού (35%)
• 800.000 τόνοι λιθίου (3.500%)
• 400.000 τόνοι νικελίου (100%)
• 300.000 τόνοι ψευδάργυρου (10-15%)
• 200.000 τόνοι πυριτίου (45%)
• 60.000 τόνοι κοβαλτίου (330%)

Η μελέτη δείχνει ξεκάθαρα το απίστευτο κενό εφοδιασμού που αντιμετωπίζει η ΕΕ για τη διασφάλιση των πρώτων υλών που απαιτούνται για την επίτευξη των κλιματικών της στόχων. «Οι πρώτες ύλες αποτελούν ουσιαστικό συστατικό για την ενεργειακή μετάβαση, για την επίτευξη των φιλόδοξων στόχων της Ευρώπης για την κλιματική αλλαγή, αλλά και μακροπρόθεσμα, την επιτυχία της ευρωπαϊκής βιομηχανίας. Τα νέα έργα βιώσιμης εξόρυξης απαιτούν σημαντικές επενδύσεις και η Ευρώπη πρέπει να δράσει τώρα εάν θέλει να εξασφαλίσει πρόσβαση σε αυτά τα υλικά σε μια ολοένα πιο ανταγωνιστική παγκόσμια αγορά», ανέφερε ο Colin Mackey, Διευθύνοντας Σύμβουλος των Ευρωπαϊκών Επιχειρήσεων της Rio Tinto.

Αυτή τη στιγμή, η Κινεζική και Ινδονησιακή παραγωγή μετάλλων για μπαταρίες και σπάνιες γαίες που χρησιμοποιούνται σε ανεμογεννήτριες και μπαταρίες ηλεκτρικών οχημάτων πραγματοποιείται με βάση τον άνθρακα. Εν τω μεταξύ, η ΕΕ βασίζεται στη Ρωσία για τον εφοδιασμό της σε αλουμίνιο, νικέλιο και χαλκό, γεγονός που έχει ήδη δημιουργήσει προβλήματα στη βιομηχανία.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρακολουθεί την προσφορά πρώτων υλών της ΕΕ για πάνω από μια δεκαετία. Αλλά δεν περίμενε ότι «ένα μεγάλο κομμάτι του κόσμου που μας παρείχε μέχρι σήμερα πρώτες ύλες, που είναι η Κίνα και η Ρωσία, δεν θα παρέχει πλέον. Τώρα, η Ευρώπη χρειάζεται μια ολιστική πολιτική για τις πρώτες ύλες.», δήλωσε η Kerstin Jorna, γενική διευθύντρια της Επιτροπής DG Grow. 

Οι βασικοί τομείς θα περιλαμβάνουν την εξέταση των δυνατοτήτων εγχώριου εφοδιασμού, καθαρισμού και ανακύκλωσης της Ευρώπης και τη χαρτογράφηση προσφοράς και ζήτησης και απομάκρυνση από την Κίνα και τη Ρωσία για να συνεργαστεί με άλλες χώρες, όπως η Ουκρανία, η Σερβία και ο Καναδάς. Η ΕΕ εξετάζει επί του παρόντος τον καλύτερο τρόπο για να αντιμετωπίσει ζητήματα στον εφοδιασμό κρίσιμων πρώτων υλών, συμπεριλαμβανομένης μιας πιθανής νομοθετικής πράξης.

«Εάν επρόκειτο να υλοποιηθεί ο νόμος για τις πρώτες ύλες, θα πρέπει να επικεντρωθεί στη βιωσιμότητα. Πρέπει να υπάρχει η θεμελιώδης και φιλόδοξη περιβαλλοντική και κοινωνική επιμέλεια. Ναι, έχουμε τη νέα πρόταση [δέουσας επιμέλειας] τώρα, αλλά αυτή αποκλείει ούτως ή άλλως πολλά έργα εξόρυξης και δεν έχει κανένα ουσιαστικό τρόπο αντιμετώπισης των περιβαλλοντικών επιπτώσεων όπως έχει συνταχθεί αυτήν τη στιγμή», δήλωσε η Τζούλια Πολισκάνοβα, ανώτερη διευθύντρια στη ΜΚΟ Transport and Environment. 

Το 2021, ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας προειδοποίησε για μια επερχόμενη πρόκληση εφοδιασμού για τα υλικά που χρειάζονται περισσότερο για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής. Η έκθεση του KU Leuven απηχεί αυτό, προειδοποιώντας για παγκόσμιες ελλείψεις εφοδιασμού σε κρίσιμα μέταλλα, όπως το λίθιο, το κοβάλτιο, το νικέλιο, οι σπάνιες γαίες και ο χαλκός. Η παγκόσμια βιασύνη για την εξασφάλιση πρώτων υλών θα είναι ακόμη πιο έντονη εάν οικονομίες όπως η ΕΕ επιταχύνουν την ενεργειακή τους μετάβαση, κάτι που εξετάζεται επί του παρόντος ως απάντηση στον πόλεμο στην Ουκρανία.

«Η Ευρώπη πρέπει να αποφασίσει επειγόντως πώς θα γεφυρώσει το διαφαινόμενο χάσμα εφοδιασμού της για πρωτογενή μέταλλα. Χωρίς αποφασιστική στρατηγική, κινδυνεύει με νέες εξαρτήσεις από μη βιώσιμους προμηθευτές», δήλωσε ο Liesbet Gregoir, επικεφαλής συγγραφέας της έκθεσης. Η μελέτη περιγράφει πέντε βασικούς τομείς που πρέπει να αντιμετωπιστούν για να επιτευχθεί βιώσιμη παραγωγή καθαρής ενέργειας έως το 2050.

Οι τρεις πρώτοι επικεντρώνονται στην αύξηση της ικανότητας εξόρυξης και καθαρισμού εντός της ΕΕ και στη διαφοροποίηση του εξωτερικού εφοδιασμού της Ευρώπης. Υπάρχει μια θεωρητική δυνατότητα για νέα ορυχεία εντός ΕΕ για να καλυφθεί το 5 έως 55% των αναγκών της Ευρώπης για το 2030, με έργα που βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη για το λίθιο και τις σπάνιες γαίες, σύμφωνα με τη μελέτη.

Ωστόσο, αν και αυτό θα δημιουργούσε θέσεις εργασίας, ιδιαίτερα σε περιοχές που απομακρύνονται από την εξόρυξη άνθρακα, το άνοιγμα νέων ορυχείων θα απαιτήσει αλλαγή νοοτροπίας στην Ευρώπη. «Από την πλευρά της εξόρυξης, πρέπει να κάνουμε πιο ελκυστικό για τους επενδυτές να επενδύουν στην εξόρυξη. Οι διαδικασίες αδειοδότησης χρειάζονται πολύ χρόνο. Επομένως, πρέπει να βρούμε έναν τρόπο να λάβουμε δημόσια υποστήριξη, με διαφάνεια, και να αποκτήσουμε πλήρη εμπιστοσύνη στο ότι απαιτείται εξόρυξη. Η εξόρυξη έχει επιπτώσεις, αλλά μπορούμε να τις διαχειριστούμε», τόνισε ο Gregoir. 

Εν τω μεταξύ, πρέπει επίσης να αντιμετωπιστούν ζητήματα στην ήδη υπάρχουσα παραγωγή μετάλλων στην Ευρώπη. Ο καθαρισμός των μετάλλων είναι μια πρακτική υψηλής έντασης ενέργειας και, ως αποτέλεσμα του υψηλού ενεργειακού κόστους, η παραγωγή πυριτίου, ψευδαργύρου και αλουμινίου βρίσκεται σε συνθήκες πίεσης, καθώς το 10% της βιομηχανίας αλουμινίου έκλεισε προσωρινά και το 40% της βιομηχανίας ψευδάργυρου επίσης έκλεισε. 

Οι άλλοι τομείς που αναφέρονται στη μελέτη επικεντρώνονται στην περίοδο μετά το 2035-2040, όταν η ανακύκλωση αναμένεται να διαδραματίσει βασικό ρόλο στη διασφάλιση επαρκούς προσφοράς πρώτων υλών στην Ευρώπη. Σύμφωνα με τη μελέτη, η ζήτηση πρωτογενών μετάλλων της Ευρώπης θα κορυφωθεί γύρω στο 2040 και, έως το 2050, το 40-75% των αναγκών της Ευρώπης για καθαρή ενέργεια θα μπορούσε να καλυφθεί μέσω τοπικής ανακύκλωσης, εάν η Ευρώπη πραγματοποιήσει μεγάλες επενδύσεις ήδη από τώρα.

«Η ανακύκλωση είναι μια μακροπρόθεσμη ευκαιρία για τη βελτίωση της ανθεκτικότητας των μετάλλων και των πρώτων υλών της ΕΕ. Η χρήση δευτερογενών πρώτων υλών έχει αυξηθεί με τα χρόνια. Για παράδειγμα, περισσότερο από το 50% των μετάλλων όπως ο σίδηρος, ο ψευδάργυρος ή ο λευκόχρυσος, ανακυκλώνονται», είπε ο Breton.

Ωστόσο, απαιτείται περισσότερη καινοτομία για να διασφαλιστεί ότι άλλες πρώτες ύλες μπορούν να ανακυκλωθούν και, χωρίς τα προτεινόμενα μέτρα, ο Gregoir προειδοποιεί ότι η ΕΕ κινδυνεύει να χάσει τη διαθεσιμότητα πρώτων υλών και θα μπορούσε να έχει ελάχιστο λόγο στη βιωσιμότητα της παραγωγής και την ποικιλομορφία της εφοδιαστικής της αλυσίδας.

Με πληροφορίες από EURACTIV.com