Οι κινέζικοι έλεγχοι στις εξαγωγές σπάνιων γαιών πλήττουν τον επανεξοπλισμό της ΕΕ

Disclaimer: Απαγορεύεται η αναδημοσίευση, αναπαραγωγή, ολική, μερική ή περιληπτική ή κατά παράφραση ή διασκευή ή απόδοση του περιεχομένου του παρόντος διαδικτυακού τόπου με οποιονδήποτε τρόπο, χωρίς αναφορά στο RAWMATHUB.GR (με ενεργό link) ή χωρίς την προηγούμενη γραπτή άδεια του RAWMATHUB.GR. 

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει εκφράσει τις ανησυχίες της σχετικά με τους οικονομικούς κινδύνους από τους περιορισμούς των εξαγωγών της Κίνας σε επτά στοιχεία σπάνιων γαιών (Rare Earth Elements, REE) και τους μόνιμους μαγνήτες που εξαρτώνται από αυτές. Ο Επίτροπος Βιομηχανίας Maroš Šefčovič εξέφρασε τη λύπη του για την «ανησυχητική» κατάσταση για τις κύριες βιομηχανίες της ΕΕ, ενώ και η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ursula von der Leyen αναφέρθηκε στις «αντιξοότητες» που αντιμετωπίζουν.

Ωστόσο, και οι δύο δεν άγγιξαν ένα άλλο κρίσιμο σημείο: η στάση της Κίνας θέτει σε κίνδυνο όχι μόνο τους κατασκευαστές αυτοκινήτων της Ευρώπης, αλλά και την ικανότητα της να επανεξοπλιστεί. Οι μόνιμοι μαγνήτες από σπάνιες γαίες, για παράδειγμα, είναι απαραίτητοι για κινητήρες και αισθητήρες σε μαχητικά αεροσκάφη όσο και για ανεμογεννήτριες, και η ΕΕ εισάγει το 98% αυτών των εξαρτημάτων από την Κίνα. 

Ένας πιθανός λόγος για αυτή την απροθυμία να τεθεί ανοιχτά το συγκεκριμένο θέμα, είναι ότι η εξάρτηση της Ευρώπης από την Κίνα για την προμήθεια πρώτων υλών δεν είναι κάτι νέο. Ο νόμος της ΕΕ για τις κρίσιμες πρώτες ύλες (CRMA) τέθηκε σε ισχύ τον Μάιο του 2024, δεσμεύοντας τα κράτη - μέλη να εξασφαλίσουν έναν ασφαλή και ανθεκτικό εφοδιασμό για 34 «κρίσιμες πρώτες ύλες».

Ωστόσο, αυτή και οι προηγούμενες προσπάθειες για την αντιμετώπιση της εξάρτησης από τρίτες χώρες για την προμήθεια πρώτων υλών παρεμποδίστηκαν από τα μεγάλα χρονοδιαγράμματα και τα μεγάλα χρηματικά ποσά που απαιτούνται για την πραγματική αλλαγή. Για παράδειγμα, τα έργα εξόρυξης και επεξεργασίας ΟΠΥ χρειάζονται συνήθως έως και 15 χρόνια για να ωριμάσουν και ο κανονισμός CRMA δε δεσμεύτηκε για καμία χρηματοδότηση από τα δημόσια ταμεία, για παράδειγμα, για να εγγυηθεί τη ζήτηση σε συγκεκριμένες τιμές.

Η αμυντική βιομηχανία της Ευρώπης συνεχίζει να βασίζεται στις ικανότητες εξόρυξης και επεξεργασίας της Κίνας για την παροχή σπάνιων γαιών για βασικά αμυντικά συστήματα και τεχνολογίες. Οι ευρωπαϊκοί πύραυλοι χρησιμοποιούν νεοδύμιο, πρασεοδύμιο και σαμάριο για μόνιμους μαγνήτες και δυσπρόσιο σε συστήματα καθοδήγησης, στόχευσης και ελέγχου.

Ο πύραυλος αέρος-αέρος μεγάλου βεληνεκούς Meteor, που κατασκευάστηκε από τον αμυντικό ανάδοχο MBDA σε ένα κοινό έργο με τη Γερμανία, την Ιταλία, τη Γαλλία, την Ισπανία, τη Σουηδία και το Ηνωμένο Βασίλειο, χρησιμοποιεί επίσης νιτρίδιο του γαλλίου για αναζητητές ραδιοσυχνοτήτων και πρασεοδύμιο για ενεργοποιητές που μετατρέπουν την ενέργεια σε μηχανική κίνηση. Οι απαραίτητες ποσότητες δεν είναι γνωστές, αλλά με βάση μία προηγούμενη αναφορά από τις ΗΠΑ, ένα μαχητικό F-35 περιέχει περίπου 400 κιλά σπάνιων γαιών.

Η Ευρώπη έχει τώρα μια στρατηγική ευκαιρία να αναλάβει αξιόπιστες δεσμεύσεις για επενδύσεις που θα οδηγήσουν στην εγχώρια παραγωγή σπάνιων γαιών. Ο πόλεμος της Ρωσίας στην Ουκρανία και ο σκεπτικισμός του προέδρου των ΗΠΑ Donald Trump προς το ΝΑΤΟ, οδήγησε τις αμυντικές δαπάνες των κρατών-μελών της ΕΕ να αυξηθούν σε επίπεδα που προβλέπονται στα 381 δισ. ευρώ το 2025, αύξηση 37% από το 2021. Επιπλέον, η ΕΕ σχεδιάζει να επενδύσει 800 δισ. ευρώ στην άμυνα μέσω του προγράμματος ReArm Europe Plan/Readiness την επόμενη δεκαετία. Η Ευρώπη θα ήταν φρόνιμο να διοχετεύσει ορισμένα από αυτά τα κεφάλαια στην προμήθεια σπάνιων γαιών.

Οι ευρωπαϊκές χώρες έχουν πρόσφατα επενδύσει στην εγχώρια εξόρυξη, επεξεργασία και ανακύκλωση σπάνιων γαιών. Η Γαλλία, για παράδειγμα, έχει συνεργαστεί με την Ιαπωνία για τη δημιουργία της πρώτης μεγάλης κλίμακας εγκατάστασης ανακύκλωσης και επεξεργασίας σπάνιων γαιών στην Ευρώπη έως το 2026, με έναν από τους στόχους της να είναι η κάλυψη του 15% της παγκόσμιας ζήτησης για δυσπρόσιο και οξείδιο του τερβίου.

Όμως όπως και άλλα στην Ευρώπη, το έργο Caremag εξαρτάται εξ ολοκλήρου από την εμπορική ζήτηση, γεγονός που το καθιστά εξαρτημένο από την ισχύ της ευρωπαϊκής βιομηχανίας αυτοκινήτων και ανεμογεννητριών και την οικονομία της περιοχής στο σύνολο της. Η εύρεση των μακροπρόθεσμων συμβάσεων που απαιτούνται για να γίνουν κερδοφόρες επενδύσεις όπως αυτή, θα είναι δύσκολη.

Ωστόσο, η ΕΕ και τα κράτη-μέλη θα μπορούσαν να μειώσουν τους εμπορικούς κινδύνους των εταιρειών με διάφορους τρόπους. Για παράδειγμα, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις θα μπορούσαν να συμπεριλάβουν υποχρεώσεις ανακύκλωσης σπάνιων γαιών ή προμήθειας σε συμβόλαια αμυντικών προμηθειών, τονώνοντας τη ζήτηση για μαγνήτες σπάνιων γαιών που ανακυκλώνονται εντός ΕΕ από παροπλισμένες ανεμογεννήτριες ή από πηγές άλλες εκτός της Κίνας.

Η κυβέρνηση των ΗΠΑ δεσμεύτηκε πρόσφατα να εξασφαλίσει εγγυήσεις τιμών για τις σπάνιες γαίες που θα παράγονται στις ΗΠΑ και προχώρησε στην απόκτηση μεριδίου στην MP Materials, μία εταιρεία εξόρυξης και επεξεργασίας σπάνιων γαιών. Η Ευρώπη θα μπορούσε να δημιουργήσει ένα παρόμοιο καθεστώς ασφάλειας του εφοδιασμού μέσω του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Αμυντικής Βιομηχανίας του 2023. 

Η Γερμανία αποτελεί ένα καλό παράδειγμα για το πως η κρατική παρέμβαση μπορεί να βοηθήσει στη μείωση των εξαρτήσεων για την προμήθεια σπάνιων γαιών. Η χώρα στοχεύει να έχει τον ισχυρότερο συμβατικό στρατό στην Ευρώπη και επιταχύνει τη διαδικασία προμηθειών στον τομέα της άμυνας. Όμως, όπως δείχνουν τα στοιχεία της MERICS, η Γερμανία εξακολουθεί να εισάγει το 95% των σπανίων γαιών που χρειάζεται από την Κίνα.

Μια κοινοπραξία πρώτων υλών του ιδιωτικού τομέα με την ονομασία «Rohstoffallianz» έλαβε εντολή το 2011 να προμηθευτεί κρίσιμες πρώτες ύλες για γερμανικές εταιρείες, αλλά διαλύθηκε το 2015 λόγω έλλειψης ενδιαφέροντος. Πέρυσι αποφασίστηκε ότι η γερμανική κρατική τράπεζα ανάπτυξης KfW θα παρέχει προνομιακά δάνεια για έργα εξόρυξης, επεξεργασίας και ανακύκλωσης, αλλά χωρίς ρήτρες όπως οι εγγυήσεις τιμών αγοράς. 

Τα πρόσθετα αμυντικά κονδύλια της Ευρώπης θα μπορούσαν να συμβάλουν στην κάλυψη αυτού του κενού, δίνοντας στον κανονισμό CRMA τις εγγυήσεις δημόσιας χρηματοδότησης, η έλλειψη των οποίων μέχρι στιγμής τον έχουν καταστήσει αναποτελεσματικό. Επιπλέον, η ΕΕ θα πρέπει να διευρύνει το πεδίο εφαρμογής του CRMA πέρα ​​από την τρέχουσα θεσμοθέτηση ανάπτυξης εφοδιαστικών αλυσίδων για 34 κρίσιμες πρώτες ύλες, στις  οποίες περιλαμβάνονται μόνο επτά από τις 17 σπάνιες γαίες που χρησιμοποιούνται από τη βιομηχανία. Σε αυτό το σημείο πρέπει να τονιστεί ότι μόνο πέντε από τα 47 έργα fast - track που έχουν επιλεγεί από την ΕΕ αφορούν στις σπάνιες γαίες. Τέλος, τα σχετικά με τις σπάνιες γαίες έργα θα επωφεληθούν από πιο συγκεντρωτικό συντονισμό, αντί να αφεθούν στην πρωτοβουλία των επιμέρους κρατών-μελών. Αυτό θα μπορούσε επίσης να απαλλάξει τα κράτη-μέλη από δύσκολες αποφάσεις σχετικά με θέματα που σχετίζονται με το πλαίσιο ESG.

Οποιαδήποτε αναθεώρηση του CRMA θα πρέπει επίσης να βασίζεται στις εμπειρίες άλλων χωρών, ιδίως στο παράδειγμα της Ιαπωνίας όσον αφορά την αύξηση της ανθεκτικότητας της εφοδιαστικής αλυσίδας μετά από τον οικονομικό αποκλεισμό από την Κίνα το 2010. Η ΕΕ έχει συμφωνήσει σε 14 συνεργασίες ή μνημόνια για πρώτες ύλες με χώρες τόσο μακρινές όπως ο Καναδάς, το Καζακστάν, η Ρουάντα και η Αργεντινή, και δρομολόγησε 13 στρατηγικά έργα εκτός ΕΕ για την προμήθεια κρίσιμων πρώτων υλών. Αυτό δείχνει ότι πολλά στοιχεία μιας στρατηγικής για τις σπάνιες γαίες έχουν ήδη τεθεί σε εφαρμογή. Η επιτυχία τώρα εξαρτάται πρωτίστως από την πολιτική βούληση της ΕΕ, η οποία μπορεί να ενισχυθεί μόνο με ανοιχτή συζήτηση σχετικά με τις σπάνιες γαίες και τον επανεξοπλισμό της Ευρώπης.

Με πληροφορίες από merics.org

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ - ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ RAWMATHUB.GR