Η Ουκρανία θα μπορούσε να ανακτήσει έως και 8,2 εκατ. τόνους δευτερογενών πρώτων υλών από τα ερείπια που έχει αφήσει πίσω του ο πόλεμος με τη Ρωσία, σύμφωνα με νέα μελέτη του Αναπτυξιακού Προγράμματος των Ηνωμένων Εθνών (UNDP). Η σχετική έρευνα αξιολογεί τη σκοπιμότητα δημιουργίας ενός βιώσιμου συστήματος ανακύκλωσης και επαναχρησιμοποίησης των αποβλήτων, ως μέρος της ανάκαμψης και της ανασυγκρότησης της χώρας.
Το μέγεθος του προβλήματος
Η μελέτη υλοποιήθηκε από το UNDP στην Ουκρανία, με οικονομική στήριξη της κυβέρνησης της Ιαπωνίας και σε συνεργασία με το Ministry for Development of Communities and Territories of Ukraine. Τα ευρήματα εκτιμούν ότι, έως τον Σεπτέμβριο του 2025, είχαν παραχθεί περίπου 17,2 εκατ. τόνοι αποβλήτων από κατεστραμμένα κτίρια κατοικιών στις περιοχές που ελέγχει η ουκρανική κυβέρνηση.
Ένα μέρος αυτών των αποβλήτων έχει ήδη απομακρυνθεί και διατεθεί σε χωματερές, όμως περίπου 11,7 εκατ. τόνοι απομένουν ακόμη να καθαριστούν, να διαχωριστούν και να επεξεργαστούν. Ανάλογα με τα επίπεδα μόλυνσης, την ποιότητα διαλογής, τον τύπο του κτιρίου και τις ειδικές συνθήκες κάθε τοποθεσίας, έως και το 70% αυτών των υπολειπόμενων αποβλήτων -δηλαδή περίπου 8,2 εκατ. τόνοι- θα μπορούσε να ανακυκλωθεί και να επαναχρησιμοποιηθεί.
Από τον Φεβρουάριο του 2022, η Ουκρανία αντιμετωπίζει καταστροφή πρωτοφανούς κλίμακας για τη σύγχρονη ιστορία της. Με κάθε νέα επίθεση δημιουργούνται επιπλέον απόβλητα -συχνά αναμεμειγμένα με επικίνδυνα υλικά και εκρηκτικά κατάλοιπα- που συνιστούν σημαντικό εμπόδιο για μια ασφαλή και έγκαιρη ανάκαμψη. Ο ΟΗΕ εκτιμά ότι πρόκειται για τον μεγαλύτερο όγκο πολεμικών ερειπίων στην Ευρώπη από τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο.
Από ερείπια σε δομικά υλικά
Το δευτερογενές υλικό που προκύπτει από αυτά τα απόβλητα μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την παραγωγή ενός ευρέος φάσματος δομικών υλικών. Η μελέτη εντοπίζει έως και 50 τύπους προϊόντων που θα μπορούσαν δυνητικά να κατασκευαστούν στην Ουκρανία από ανακυκλωμένα απόβλητα, μεταξύ των οποίων τσιμέντο, έτοιμο σκυρόδεμα και προκατασκευασμένα στοιχεία από σκυρόδεμα.
Σύμφωνα με τη μελέτη, με καλά οργανωμένη παραγωγή δευτερογενών πρώτων υλών, τα ανακυκλωμένα υλικά θα μπορούσαν να αποτελέσουν μια πηγή τόσο περιβαλλοντικά όσο και οικονομικά βιώσιμη για την ανασυγκρότηση. Αυτό ισχύει ιδίως σε περιοχές με μεγάλους όγκους αποβλήτων, υψηλότερο κόστος για φυσικές πρώτες ύλες και μικρές αποστάσεις μεταφοράς προς τις εγκαταστάσεις ανακύκλωσης.
Δειτε ακομη
Η πρόοδος μέχρι σήμερα
Το εγχείρημα δεν ξεκινά από το μηδέν. Από την έναρξη της ρωσικής εισβολής, το UNDP έχει υποστηρίξει την ασφαλή απομάκρυνση και διαλογή περισσότερων από ένα εκατομμύριο τόνων αποβλήτων σε οκτώ περιφέρειες (oblasts) της Ουκρανίας, ενισχύοντας παράλληλα τις θεσμικές ικανότητες και συμβάλλοντας στην ανάπτυξη ρυθμιστικών πλαισίων.
Στην πράξη, ισχυρά πνευματικά ψαλίδια αφαιρούν τους μεταλλικούς οπλισμούς από τα μεγαλύτερα κομμάτια σκυροδέματος και τοιχοποιίας, τα οποία στη συνέχεια θρυμματίζονται σε χαλίκι. Σύγχρονα μηχανήματα διαλογής, ορισμένα γερμανικής κατασκευής που αξιοποιούν τεχνητή νοημοσύνη και υπέρυθρη τεχνολογία, διαχωρίζουν τις προσμείξεις και μπορούν να επεξεργαστούν έως και 300 τόνους μπαζών την ώρα. Το τελικό προϊόν έχει ήδη χρησιμοποιηθεί ως υλικό πλήρωσης για δρόμους στην περιοχή του Χαρκόβο.
Οι επόμενες ενέργειες για την περίοδο 2026–2028
Η μελέτη του UNDP καταλήγει ότι η συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα, τα κίνητρα της αγοράς και οι πράσινες δημόσιες συμβάσεις θα είναι καθοριστικοί παράγοντες για τη δημιουργία αυτής της αγοράς. Ταυτόχρονα, προσδιορίζει προτεραιότητες για την περίοδο 2026–2028: ρυθμιστικές αλλαγές, ανάπτυξη προτύπων, επενδύσεις σε υποδομές και δοκιμή ανακυκλωμένων υλικών σε πραγματικά κατασκευαστικά έργα.
Ο Oleksii Kuleba, Αναπληρωτής Πρωθυπουργός για την Αποκατάσταση της Ουκρανίας και Υπουργός Ανάπτυξης Κοινοτήτων και Εδαφών, τόνισε την κρίσιμη ανάγκη υιοθέτησης μιας βιώσιμης προσέγγισης στη διαχείριση των αποβλήτων. Οι δευτερογενείς πρώτες ύλες, όπως σημείωσε, μπορούν να στηρίξουν την παραγωγή δομικών υλικών, να μειώσουν την πίεση στους φυσικούς πόρους, να προωθήσουν τις πρακτικές κυκλικής οικονομίας και να συμβάλουν στην απανθρακοποίηση του κλάδου των κατασκευών.
Ο Auke Lootsma, Μόνιμος Εκπρόσωπος του UNDP στην Ουκρανία, υπογράμμισε ότι η χώρα έχει τώρα μια μοναδική ευκαιρία να οικοδομήσει ένα σύγχρονο σύστημα διαχείρισης αποβλήτων και να ενσωματώσει τις αρχές της κυκλικής οικονομίας στη διαδικασία ανασυγκρότησης της χώρας.
Μια ευκαιρία μέσα στην καταστροφή
Το κεντρικό μήνυμα της μελέτης είναι ότι τα ερείπια του πολέμου δεν είναι απαραίτητα μόνο βάρος. Με σωστό θεσμικό πλαίσιο, κατάλληλες επενδύσεις και τη συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα, ένα μεγάλο μέρος τους μπορεί να μετατραπεί σε πόρο για την ανοικοδόμηση. Η συνεργασία με την Ιαπωνία αναμένεται να συνεχιστεί με έναν νέο κύκλο του προγράμματος διαχείρισης αποβλήτων για την περίοδο 2027–2029, με έμφαση στη διαμόρφωση συστημικής πολιτικής. Καθώς η επαναχρησιμοποίηση αυτών των υλικών μειώνει τόσο το περιβαλλοντικό αποτύπωμα όσο και το κόστος της ανασυγκρότησης της χώρας, θα μπορούσε να εξελιχθεί σε ένα από τα βασικά εργαλεία βιωσιμότητας.
Συγγραφή - Επιμέλεια: Συντακτική Ομάδα RAWMATHUB.GR
