Κρίσιμη η ανακύκλωση συσκευών για την εξοικονόμηση πρώτων υλών

Στην Ιρλανδία, η διαχείριση των παλαιών ηλεκτρονικών συσκευών εξακολουθεί να αποτελεί σημαντική πρόκληση, παρά την αυξανόμενη έμφαση στην κυκλική οικονομία και την ανάκτηση πολύτιμων υλικών. Έρευνα της μη κερδοσκοπικής οργάνωσης Waste Electrical and Electronic Equipment (WEEE) Ireland έδειξε ότι σημαντικό ποσοστό των πολιτών εξακολουθεί να διατηρεί αχρησιμοποίητες συσκευές στο σπίτι αντί να τις παραδίδει για ανακύκλωση. Σύμφωνα με στοιχεία που δημοσιεύθηκαν το 2023, το 22% των ενηλίκων στην Ιρλανδία κρατά παλιές τεχνολογικές συσκευές ως εφεδρικές, ενώ το 21% αποφεύγει την ανακύκλωσή τους λόγω ανησυχιών για τα προσωπικά δεδομένα που ενδέχεται να περιέχουν. Τα ευρήματα αυτά εντάσσονται σε ένα ευρύτερο πρόβλημα περιορισμένης επιστροφής και ανακύκλωσης παλαιού ηλεκτρονικού εξοπλισμού.

Η WEEE Ireland επισημαίνει ότι, κατά την τριετία πριν από τη δημοσίευση της έρευνας, για κάθε 10 νέα τεχνολογικά προϊόντα που πωλούνταν στην Ιρλανδία, μόλις 4 επέστρεφαν τελικά για ανακύκλωση στο τέλος της ζωής τους. Ο ρυθμός επανασυλλογής διαμορφωνόταν επομένως περίπου στο 40%, αισθητά χαμηλότερα από τον εθνικό στόχο ανακύκλωσης ηλεκτρονικών αποβλήτων του 65%. Στην ηλικιακή ομάδα 18 έως 24 ετών, το σχετικό ποσοστό έφτανε το 60%, στοιχείο που υποδηλώνει ακόμη μεγαλύτερη τάση διατήρησης παλαιών συσκευών αντί επιστροφής τους για ανακύκλωση.

Η διάσταση του προβλήματος γίνεται ακόμη πιο σαφής αν ληφθεί υπόψη ο όγκος των συσκευών που διακινούνται κάθε χρόνο. Σύμφωνα με την ίδια πηγή, κατά την προηγούμενη τριετία πωλούνταν στην Ιρλανδία κατά μέσο όρο περίπου 6 εκατομμύρια τεχνολογικά προϊόντα ετησίως, μεταξύ των οποίων κινητά τηλέφωνα, φορητοί υπολογιστές, tablets, εκτυπωτές, καλώδια και φορτιστές. Όταν σημαντικό μέρος αυτού του εξοπλισμού παραμένει αποθηκευμένο σε συρτάρια, ντουλάπια ή αποθήκες, πολύτιμα υλικά παραμένουν εκτός των συστημάτων ανάκτησης και δεν επανεισάγονται στην παραγωγική αλυσίδα.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει το γεγονός ότι τα εμπόδια δεν είναι μόνο πρακτικά αλλά και ψυχολογικά. Οι ανησυχίες γύρω από τη διαγραφή προσωπικών δεδομένων φαίνεται να αποτελούν βασικό λόγο αναβολής της ανακύκλωσης, ενώ για αρκετούς καταναλωτές η παλιά συσκευή διατηρείται «για παν ενδεχόμενο», ακόμη και αν δεν χρησιμοποιείται στην πράξη. Η τάση αυτή φαίνεται να παραμένει ισχυρή και σε νεότερες αναφορές. Το 2025, δημόσιες αναφορές που βασίζονται σε στοιχεία της WEEE Ireland σημείωναν ότι «σχεδόν ένας στους τρεις» διατηρεί αχρησιμοποίητη τεχνολογία ως εφεδρική, στοιχείο που δείχνει ότι η αποθήκευση παλαιών συσκευών στο σπίτι παραμένει εκτεταμένο φαινόμενο.

Το πρόβλημα δεν αφορά μόνο τη διαχείριση αποβλήτων, αλλά και τη στρατηγική αξιοποίηση κρίσιμων πρώτων υλών. Σύμφωνα με νεότερη αναφορά που επικαλείται δεδομένα της WEEE Ireland, τα ηλεκτρονικά απόβλητα στην Ευρώπη, μαζί με το Ηνωμένο Βασίλειο, την Ισλανδία, τη Νορβηγία και την Ελβετία, περιέχουν περίπου 1 εκατ. τόνους κρίσιμων πρώτων υλών (ΚΟΠΥ). Τα υλικά αυτά είναι απαραίτητα για την παραγωγή τεχνολογιών όπως αντλίες θερμότητας, ανεμογεννήτριες, φορτιστές ηλεκτρικών οχημάτων, διακομιστές και smartphones. Η μη ανακύκλωση παλιών συσκευών, επομένως, δεν αποτελεί απλώς καταναλωτική αδράνεια, αλλά και απώλεια πολύτιμων πόρων για τη βιομηχανία και την πράσινη μετάβαση.

Όπως επισημαίνει ο CEO της WEEE Ireland, Leo Donovan, οι παλιές ηλεκτρονικές συσκευές αποτελούν ουσιαστικά μια αναξιοποίητη «αστική πηγή» πρώτων υλών, η ανάκτηση των οποίων μπορεί να συμβάλει στη μείωση της ευρωπαϊκής εξάρτησης από εξωτερικούς προμηθευτές, ιδιαίτερα από την Κίνα. Σήμερα, στην Ιρλανδία ανακυκλώνονται μόλις 3 ηλεκτρικά προϊόντα στο τέλος του κύκλου ζωής τους για κάθε 10 που αγοράζονται, γεγονός που αφήνει σημαντικό περιθώριο για αύξηση της ανάκτησης επαναχρησιμοποιήσιμων μετάλλων. Η ενίσχυση της συλλογής και ανακύκλωσης παλαιών συσκευών, επομένως, δεν αποτελεί μόνο περιβαλλοντική προτεραιότητα. Αποτελεί επίσης σημαντικό εργαλείο για την κυκλική οικονομία, την ασφάλεια εφοδιασμού κρίσιμων πρώτων υλών και την υποστήριξη της πράσινης και ψηφιακής μετάβασης της Ευρώπης.

Με πληροφορίες από rte.ie