Η ραγδαία αύξηση της τιμής των σπάνιων και κρίσιμων μετάλλων θα μπορούσε να δημιουργήσει νέα κρίση ισοδύναμη με το ενεργειακό κόστος εάν οι πολιτικοί ηγέτες δεν αναλάβουν δράση τώρα, υποστηρίζει η Zakia Khattabi, Βελγίδα Υπουργός για το κλίμα, το περιβάλλον, τη βιώσιμη ανάπτυξη και την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία.
Οι κρίσεις διαδέχονται η μία την άλλη και έχουν κοινό τόπο ότι όλες καταδεικνύουν την ανάγκη να εργαστούμε για περισσότερη πρόληψη και στρατηγική προνοητικότητα – είτε πρόκειται να προλάβουμε αυτές τις κρίσεις ή για να μπορέσουμε να αμβλύνουμε γρήγορα και αποτελεσματικά τις επιπτώσεις τους στην καθημερινή μας ζωή.
Εκτός από την έκρηξη του ενεργειακού κόστους που βιώνουμε σήμερα και στην οποία ανταποκρινόμαστε άμεσα, μια άλλη κρίση διαφαίνεται: η ραγδαία αύξηση των τιμών των σπάνιων μετάλλων. Εάν η κρίση αυτή δεν αντιμετωπιστεί σήμερα, θα έχει ενδεχομένως τις ίδιες συνέπειες που βιώνουμε αυτήν τη στιγμή με την ενέργεια.
Η προοπτική της ανάπτυξης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, η επέκταση/ανάπτυξη της πυρηνικής ενέργειας, η ηλεκτροκίνηση και οι ανάγκες μας σε ψηφιακές υπηρεσίες αναπόφευκτα συνεπάγονται αύξηση της ζήτησης για σπάνια μέταλλα. Το γεγονός αυτό πρέπει επομένως να μας παροτρύνει να προβλέψουμε νέα τρωτά σημεία που σχετίζονται με τη διαθεσιμότητα σπάνιων γαιών και κρίσιμων μετάλλων. Όπως και με την ενέργεια, το διακύβευμα είναι περιβαλλοντικό, οικονομικό και γεωπολιτικό, δεδομένης της εξάρτησής μας από περιορισμένο αριθμό χωρών παραγωγής (Κίνα, Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, κ.λπ.).
Η υπερβολική χρήση πρώτων υλών είχε ήδη τονιστεί στην έκθεση «Limits to Growth» της Λέσχης της Ρώμης το 1972. Αλλά μόλις πριν από περίπου 10 με 15 χρόνια, με την ανάπτυξη των ψηφιακών τεχνολογιών, οι ερευνητές και οι επιστήμονες άρχισαν να εξετάζουν πιο προσεκτικά τις ροές και τη χρήση ορισμένων πρώτων υλών και γεννήθηκε η έννοια των «κρίσιμων πρώτων υλών».
Το 2011, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε για πρώτη φορά κατάλογο με δεκατέσσερις κρίσιμες πρώτες ύλες για την ευρωπαϊκή οικονομία. Από τότε, αυτή η λίστα συνέχισε να μεγαλώνει, τόσο πολύ που το 2020 περιείχε περίπου τριάντα υλικά. Η «κρίσιμη» όψη τους δεν οφείλεται τόσο στα γεωλογικά αποθέματα, όσο στη σπανιότητά τους που προκύπτει από τους «νόμους» της αγοράς και τις γεωπολιτικές σχέσεις. Θα πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι υπάρχουν και άλλες πρώτες ύλες (για παράδειγμα χαλαζιακή άμμος και νικέλιο) που δεν περιλαμβάνονται σε αυτόν τον κατάλογο, αλλά τις χρησιμοποιούμε ευρέως και οι οποίες επίσης σπανίζουν. Αρκετές εκθέσεις, βιβλία και επιστημονικά άρθρα υπογραμμίζουν τους «πολέμους πόρων» που λαμβάνουν χώρα σε παγκόσμια κλίμακα. Η Ευρώπη δεν έχει την πολυτέλεια να είναι παθητικός μάρτυρας μιας τέτοιας εξέλιξης.
Ο Janez Potočnik, πρώην Ευρωπαίος Επίτροπος και Πρόεδρος του International Resource Panel, έχει επανειλημμένα επιβεβαιώσει ότι, τα τελευταία χρόνια, η κυκλική οικονομία είναι ο κρίκος που λείπει στον αγώνα κατά της κλιματικής αλλαγής. Από την πλευρά μου, θα πρόσθετα «και για την ενεργειακή ανεξαρτησία της Ευρωπαϊκής Ένωσης». Εάν δεν αρχίσουμε τώρα να αντιμετωπίζουμε την έλλειψη πρώτων υλών, σε επίπεδο ΕΕ και σε κάθε κράτος μέλος, κινδυνεύουμε να καταστήσουμε τη μετάβασή μας σε μια κοινωνία χαμηλών εκπομπών άνθρακα εξαιρετικά δαπανηρή, αν όχι αδύνατη.
Η συλλογική μας πρόκληση: να ανταποκριθούμε σε αυτή την κρίση επενδύοντας αφενός στην καινοτομία για την παραγωγή των σπάνιων μετάλλων στην Ευρώπη και αφετέρου αναπτύσσοντας μια φιλόδοξη κυκλική οικονομία. Διατηρώντας την αξία χρήσης προϊόντων, εξαρτημάτων και υλικών στην οικονομία για όσο το δυνατόν περισσότερο, μέσω έξυπνου σχεδιασμού προϊόντων, επαναχρησιμοποίησης ή/και κοινής χρήσης προϊόντων, επισκευής, ανάκτησης ή ανακύκλωσης, η κυκλική οικονομία εγγυάται μακρο-χρόνια και μακρο-πρόθεσμη βιωσιμότητα.
Το Βέλγιο έχει το δικό του σχέδιο κυκλικής οικονομίας. Περιλαμβάνει είκοσι πέντε μέτρα, που ξεκινούν από τον αειφορικό σχεδιασμό προϊόντων έως την εξάλειψη των προϊόντων μιας χρήσης και έναν δείκτη επισκευασιμότητας του προϊόντος κατά τη στιγμή της αγοράς. Έθεσα επίσης στην κυβέρνηση ως πρόταση μου, τη δημιουργία ενός παρατηρητηρίου για την ανάλυση της ροής πρώτων υλών προς, από και εντός του Βελγίου, συμπεριλαμβανομένων των εξελίξεων των τιμών στην παγκόσμια αγορά. Αλλά πρέπει να πάμε πιο μακριά, πολύ πιο μακριά.
Η φιλοδοξία πρέπει να είναι ευρωπαϊκή. Έχει καταστεί επείγουσα η επένδυση σημαντικών ποσών στην έρευνα και ανάπτυξη εναλλακτικών υλικών, αλλά και η μείωση της ζήτησης για πρώτες ύλες. Χρειαζόμαστε ένα επενδυτικό σχέδιο για την ανάπτυξη της κυκλικής οικονομίας σε ευρωπαϊκό επίπεδο που ανταποκρίνεται σε αυτήν την ουσιαστική πρόκληση για το μέλλον όλων μας. Η μεγάλη πρόκληση για τις κυβερνήσεις είναι να προβλέπουν και να δρουν.
Με πληροφορίες από EURACTIV.com
