Μετά τις αποτυχημένες συνομιλίες για συμφωνία σε μια συνθήκη - ορόσημο για την πλαστική ρύπανση πέρυσι, υπουργοί και εκπρόσωποι από περισσότερες από 95 χώρες υπέγραψαν διακήρυξη στη Διάσκεψη των Ωκεανών του ΟΗΕ (UN Ocean Conference, UNOC) στη Νίκαια της Γαλλίας στις αρχές Ιουνίου 2025, στην οποία υπερτονίζεται η ανάγκη συμφωνίας σε μια Συνθήκη για τα Πλαστικά (Global Plastics Treaty).
Οι διαπραγματεύσεις για τη συνθήκη για τα πλαστικά σταμάτησαν στα τέλη του 2024 καθώς οι χώρες δεν κατέληξαν στον καλύτερο τρόπο για να εμποδίσουν εκατομμύρια τόνους πλαστικού να εισέλθουν στο περιβάλλον κάθε χρόνο. Ο επόμενος γύρος διαπραγματεύσεων πρόκειται να λάβει χώρα στη Γενεύη της Ελβετίας τον Αύγουστο 2025.
Η διακήρυξη, που ονομάστηκε «Nice Wake-Up Call», προσδιορίζει πέντε στοιχεία που οι υπογράφοντες λένε ότι είναι βασικά για την επίτευξη μιας παγκόσμιας συμφωνίας που είναι «ανάλογη με αυτό που μας λέει η επιστήμη και οι πολίτες μας ζητούν». Πιο συγεκριμένα, περιλαμβάνεται μια προσέγγιση πλήρους κύκλου ζωής που αφορά στην παραγωγή πλαστικών, τη σταδιακή κατάργηση χημικών που προκαλούν προβλήματα στο περιβάλλον και τον άνθρωπο, τις βελτιώσεις στο σχεδιασμό των προϊόντων, την αποτελεσματική χρήσης και την ενσωμάτωση διατάξεων για τη δυνατότητα διαρκούς επικαιροποίησης της συμφωνίας.
«Μια συνθήκη που στερείται αυτών των στοιχείων, στηρίζεται μόνο σε εθελοντικά μέτρα ή δεν αντιμετωπίζει τον πλήρη κύκλο ζωής των πλαστικών και δε θα είναι αποτελεσματική για την αντιμετώπιση της πρόκλησης της πλαστικής ρύπανσης», αναφέρεται στη διακήρυξη. Η Γαλλίδα υπουργός Οικολογικής Μετάβασης Agnes Pannier - Runacher είπε κατά τη διάρκεια της συνόδου της Νίκαιας ότι η διακήρυξη στέλνει ένα «σαφές και ισχυρό μήνυμα».
Οι χώρες πρέπει να βρουν κοινό έδαφος για την πλαστική ρύπανση
Περισσότερα από 200 έθνη συναντήθηκαν στη Νότια Κορέα πέρυσι για αυτό που επρόκειτο να είναι ένας τελικός γύρος συνομιλιών για μια συμφωνία - ορόσημο για την αντιμετώπιση της παγκόσμιας πλαστικής ρύπανσης. Όμως μετά από δύο χρόνια διαπραγματεύσεων, αυτές οι συνομιλίες έληξαν χωρίς τελική συμφωνία καθώς διαπιστώθηκε χάσμα απόψεων μεταξύ χωρών που ζητούσαν τη σταδιακή κατάργηση των πλαστικών και των χωρών που παράγουν πετρέλαιο. Ένα από τα πιο επίμαχα σημεία ήταν εάν θα έπρεπε να υπάρξει δέσμευση για μείωση της ποσότητας πλαστικού που παράγεται ή εάν τα απόβλητα μπορούν να μειωθούν μέσω ανακύκλωσης.
Η Pannier-Runacher είπε σε δημοσιογράφους κατά τη διάρκεια της διάσκεψης ότι απαιτούνται ολοκληρωμένα μέτρα που να καλύπτουν τον πλήρη κύκλο ζωής των πλαστικών.
«Η καλύτερη διαχείριση των αποβλήτων και η ανακύκλωση δεν θα βοηθήσουν στην επίλυση του προβλήματος. Αυτό έχει αποδειχθεί εδώ και καιρό».
Η διακήρυξη αντιπροσωπεύει ένα ενιαίο μέτωπο από εκείνες τις χώρες που πιέζουν για μια φιλόδοξη συνθήκη πριν από την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων.
Η Jessica Roswall, Επίτροπος της ΕΕ για το Περιβάλλον, την Ανθεκτικότητα των Υδάτινων Πόρων και την Ανταγωνιστική Κυκλική Οικονομία, προέτρεψε τις χώρες να προσεγγίσουν τις νέες διαπραγματεύσεις του Αυγούστου «με διάθεση διαλόγου και με προθυμία να βρουν κοινό έδαφος».
Τόνοι πλαστικού καταλήγουν στους ωκεανούς μας κάθε χρόνο
Σύμφωνα με τον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ. Antonio Guterres, «Κάθε χρόνο, πάνω από 400 εκατομμύρια τόνοι πλαστικού παράγονται παγκοσμίως, το ένα τρίτο των οποίων είναι πλαστικά μίας χρήσης. Καθημερινά, το ισοδύναμο περισσότερων των 2.000 απορριμματοφόρων γεμάτων πλαστικό απορρίπτεται στους ωκεανούς, τα ποτάμια και τις λίμνες μας».
Η παραγωγή πλαστικών αναμένεται να τριπλασιαστεί μέχρι το 2060, αλλά επί του παρόντος, μόνο του 9% του παραγόμενου πλαστικού ανακυκλώνεται παγκοσμίως. Περίπου 11 εκατομμύρια τόνοι πλαστικών αποβλήτων καταλήγουν στους ωκεανούς κάθε χρόνο και τα πλαστικά απόβλητα αποτελούν το 80% της θαλάσσιας ρύπανσης.
Ο Andres del Castillo, δικηγόρος στο Center for International Environmental Law, υποστηρίζει ότι το περιεχόμενο της διακήρυξης πρέπει να είναι «ο ελάχιστος στόχος». «Για να πετύχει η Παγκόσμια Συνθήκη για τα Πλαστικά, τα κράτη-μέλη πρέπει να προχωρήσουν πέρα από τις ασαφείς υποσχέσεις και να καθορίσουν πώς θα επιτευχθούν οι στόχοι, μέσω σαφών, νομικά δεσμευτικών μέτρων και μιας προσέγγισης βασισμένης στα ανθρώπινα δικαιώματα. Όλα τα κράτη που υποστηρίζουν τη μείωση της πλαστικής ρύπανσης πρέπει να είναι παρόντα τον Αύγουστο στη Γενεύη, οι πολιτικές δηλώσεις δεν θα είναι αρκετές. Πρέπει να δούμε τα κράτη-μέλη να αντιστέκονται στα συμφέροντα των πετρελαιοπαραγωγών χωρών και της βιομηχανίας ορυκτών καυσίμων. Οι ενέργειες τους θα μιλήσουν πιο δυνατά από τα λόγια τους».
Με πληροφορίες από euronews.com
