Η υποστήριξη για την πράσινη ανάπτυξη μειώνεται μεταξύ των ερευνητών κλιματικής πολιτικής

Η υποστήριξη για την πράσινη ανάπτυξη μειώνεται μεταξύ των ερευνητών κλιματικής πολιτικής

Περιγράφοντας το όραμα της για μια οικονομικά εύρωστη και βιώσιμη Ευρώπη στην εποχή της κλιματικής αλλαγής, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ursula von der Leyen, κάλεσε την ΕΕ να επιταχύνει την ανάπτυξη του τομέα της καθαρής τεχνολογίας, «από τον άνεμο στον χάλυβα, από τις μπαταρίες στα ηλεκτρικά οχήματα». «Όταν πρόκειται για την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία, εμμένουμε στη στρατηγική μας για την ανάπτυξη».

Disclaimer: Απαγορεύεται η αναδημοσίευση, αναπαραγωγή, ολική, μερική ή περιληπτική ή κατά παράφραση ή διασκευή ή απόδοση του περιεχομένου του παρόντος διαδικτυακού τόπου με οποιονδήποτε τρόπο, χωρίς αναφορά στο RAWMATHUB.GR (με ενεργό link) ή χωρίς την προηγούμενη γραπτή άδεια του RAWMATHUB.GR. 

Το πλάνο που περιέγραψε, δεν ήταν δική της έμπνευση. Η έννοια της πράσινης ανάπτυξης -η ιδέα ότι οι περιβαλλοντικοί στόχοι μπορούν να ευθυγραμμιστούν με τη συνεχή οικονομική ανάπτυξη- εξακολουθεί να είναι το κοινό οικονομικό δόγμα της σύγχρονης εποχής για μεγάλα ιδρύματα, όπως η Παγκόσμια Τράπεζα και ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ).

Ο ΟΟΣΑ δεσμεύτηκε να «ενισχύσει τις προσπάθειες του για την επιδίωξη στρατηγικών πράσινης ανάπτυξης, πιστεύοντας ότι η βιωσιμότητα και η ανάπτυξη μπορούν να πάνε χέρι-χέρι», ενώ η Παγκόσμια Τράπεζα ζήτησε «πράσινη ανάπτυξη χωρίς αποκλεισμούς» όπου «η πράσινη ανάπτυξη θα είναι απαραίτητη, αποτελεσματική και προσιτή».

Εν τω μεταξύ, η ΕΕ έχει καθορίσει την πράσινη ανάπτυξη ως «μια βάση για τη διατήρηση των επιπέδων απασχόλησης και την εξασφάλιση των πόρων που απαιτούνται για την αύξηση της δημόσιας ευημερίας, μεταμορφώνοντας την παραγωγή και την κατανάλωση με τρόπους που κάνουν δυνατή την αύξηση του ΑΕΠ με παράλληλη τήρηση των περιβαλλοντικών κανονισμών».

Ωστόσο, μία έρευνα με συμμετέχοντες σχεδόν 800 ερευνητές κλιματικής πολιτικής από όλο τον κόσμο αποκαλύπτει έναν ευρέως διαδεδομένο σκεπτικισμό απέναντι στην έννοια της πράσινης ανάπτυξης σε χώρες υψηλού εισοδήματος, εν μέσω αυξανόμενης βιβλιογραφίας που υποστηρίζει ότι η αρχή της πράσινης ανάπτυξης μπορεί να μην είναι ούτε βιώσιμη ούτε επιθυμητή. Αντίθετα, εναλλακτικά παραδείγματα μετα-ανάπτυξης, όπως η έννοιες «degrowth» και «αgrowth» κερδίζουν έδαφος.

Διαφοροποίηση της πράσινης ανάπτυξης από τους όρους «agrowth» και «degrowth»

Τι σημαίνουν όμως αυτοί οι όροι;

Ο όρος «degrowth» αντιπροσωπεύει μία σχολή σκέψης, η οποία προτείνει ελεγχόμενη μείωση της κατανάλωσης υλικών σε εύπορα έθνη για την επίτευξη πιο βιώσιμων και δίκαιων κοινωνιών. Εν τω μεταξύ, οι υποστηρικτές της τάσης «agrowth» υιοθετούν μια ουδέτερη άποψη για την οικονομική ανάπτυξη, εστιάζοντας στην επίτευξη βιωσιμότητας, ανεξάρτητα από τις διακυμάνσεις του ΑΕΠ. Ουσιαστικά, και οι δύο θέσεις αντιπροσωπεύουν έναν σκεπτικισμό προς το κυρίαρχο δόγμα της «πράσινης ανάπτυξης», με την έννοια «degrowth» να είναι πιο επικριτική. 

Μεγάλο μέρος της συζήτησης επικεντρώνεται γύρω από την έννοια της αποσύνδεσης (decoupling), της ιδέας δηλαδή ότι η οικονομία μπορεί να αναπτυχθεί χωρίς αντίστοιχες αυξήσεις στην περιβαλλοντική υποβάθμιση ή τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου. Ουσιαστικά, η έννοια υποδηλώνει ένα διαχωρισμό της ιστορικής σχέσης μεταξύ της αύξησης του ΑΕΠ και των δυσμενών περιβαλλοντικών επιπτώσεών της. Σημαντικό σημείο είναι ότι απαιτείται απόλυτη αποσύνδεση -και όχι σχετική- για να επιτύχει η πράσινη ανάπτυξη. Με άλλα λόγια, οι εκπομπές θα πρέπει να μειώνονται κατά τη διάρκεια της οικονομικής ανάπτυξης και όχι απλώς να αναπτύσσονται πιο αργά.

Οι υποστηρικτές της πράσινης ανάπτυξης υποστηρίζουν ότι η απόλυτη αποσύνδεση είναι εφικτή μακροπρόθεσμα, αν και υπάρχει διχασμός σχετικά με το εάν θα υπάρξει βραχυπρόθεσμο πλήγμα στην οικονομική ανάπτυξη. Η σχολή σκέψης του «degrowth» είναι επικριτική στην ιδέα ότι η απόλυτη αποσύνδεση είναι εφικτή σε παγκόσμια κλίμακα και μπορεί να επιτευχθεί με τον γρήγορο ρυθμό που απαιτείται για να τηρηθούν οι κλιματικοί στόχοι του Παρισιού.

Μια πρόσφατη μελέτη διαπίστωσε ότι οι τρέχουσες τάσεις αποσύνδεσης σε κράτη υψηλού εισοδήματος, υπολείπονται κατά πολύ από αυτό που απαιτείται για τον περιορισμό της παγκόσμιας θέρμανσης σε σημαντικά επίπεδα κάτω των 2°C, όπως ορίζεται στη Συμφωνία του Παρισιού.

Η έννοια του «agrowth» καλύπτει πιο μικτές, μετριοπαθείς απόψεις σχετικά με το ζήτημα της αποσύνδεσης. Κάποιοι υποστηρίζουν ότι η αποσύνδεση είναι δυνητικά εύλογη στο πλαίσιο των σωστών πολιτικών, ωστόσο, η εστίαση θα πρέπει να είναι σε πολιτικές και όχι σε στόχους, καθώς αυτό προκαλεί σύγχυση μέσων και σκοπών. Άλλοι μπορεί να υποστηρίξουν ότι η συζήτηση είναι σε μεγάλο βαθμό άσχετη, καθώς το ΑΕΠ είναι ένας φτωχός δείκτης της κοινωνικής προόδου.

Αφιέρωμα - Παγκόσμια ημέρα περιβάλλοντος - Ο δρόμος προς την αειφορία

Οι ειδικοί για το κλίμα είναι δύσπιστοι για την πράσινη ανάπτυξη

Πόσο διαδεδομένες είναι οι σχολές σκέψεις «degrowth» και «agrowth» μεταξύ των ειδικών; Ως μέρος μιας πρόσφατης έρευνας που ολοκληρώθηκε με τη συμμετοχή 789 ερευνητών από όλο τον κόσμο που έχουν προβεί σε επιστημονικές δημοσιεύσεις σχετικά με τις πολιτικές μετριασμού της κλιματικής αλλαγής, τέθηκαν ερωτήματα με σκοπό την αξιολόγηση των θέσεων των ερωτηθέντων σε σχέση με τη συζήτηση για την ανάπτυξη.

Είναι εντυπωσιακό ότι το 73% του συνόλου  των ερωτηθέντων εξέφρασε απόψεις που ευθυγραμμίζονται με τις τάσεις «degrowth» και «agrowth», με την πρώτη να είναι η πιο δημοφιλής. Ένα κύριο συμπερασμα της έρευνας είναι ότι οι απόψεις διέφεραν ανάλογα με τη χώρα και το ερευνητικό πεδίο του ερωτώμενου, όπως αποτυπώνεται στο ακόλουθο διάγραμμα.

Το διάγραμμα δείχνει τη σχολή σκέψης που υποστηρίζουν 789 παγκόσμιοι ερευνητές, σύμφωνα με τη γεωγραφική προέλευση και το επιστημονικό τους πεδίο

Ενώ ο ίδιος ο ΟΟΣΑ υποστηρίζει σθεναρά την πράσινη ανάπτυξη, ερευνητές από την ΕΕ και άλλα έθνη του ΟΟΣΑ, επέδειξαν υψηλά επίπεδα σκεπτικισμού. Αντίθετα, περισσότεροι από τους μισούς ερευνητές από χώρες εκτός ΟΟΣΑ, ειδικά σε αναδυόμενες οικονομίες όπως τα κράτη BRICS, υποστήριξαν περισσότερο την πράσινη ανάπτυξη.

Διαφοροποιήσεις ανά επιστημονικό πεδίο

Επιπλέον, υπάρχει ένα χάσμα ανάμεσα σε διαφορετικά ερευνητικά πεδία. Οι περιβαλλοντολόγοι και άλλοι κοινωνικοί επιστήμονες, εξαιρουμένων των οικονομολόγων που υποστηρίζουν το κύριο οικονομικό δόγμα, ήταν οι πιο δύσπιστοι για την πράσινη ανάπτυξη. Αντίθετα, οι οικονομολόγοι και οι μηχανικοί έδειξαν την υψηλότερη προτίμηση για την πράσινη ανάπτυξη, πιθανώς ενδεικτικό της εμπιστοσύνης στην τεχνολογική πρόοδο και τα συμβατικά οικονομικά μοντέλα που υποδηλώνουν ότι οι στόχοι της οικονομικής ανάπτυξης και του κλίματος είναι συμβατοί.

Η ανάλυση των αποτελεσμάτων εξέτασε επίσης τη σχέση μεταξύ των σχολών σκέψης για την ανάπτυξη και του κατά κεφαλήν ΑΕΠ της χώρας προέλευσης κάθε ερωτώμενου. Εμφανίστηκε μια ευδιάκριτη τάση: καθώς το εθνικό εισόδημα αυξάνεται, υπάρχει αυξημένος σκεπτικισμός απέναντι στην πράσινη ανάπτυξη. Σε κράτη με υψηλότερα επίπεδα εισοδήματος, οι ειδικοί υποστήριξαν όλο και περισσότερο το επιχείρημα της μετα-ανάπτυξης (post-growth), ότι δηλαδή πέρα ​​από ένα σημείο, το κοινωνικο-περιβαλλοντικό κόστος της ανάπτυξης μπορεί να υπερτερεί των οφελών.

Τα αποτελέσματα ήταν ακόμη πιο έντονα όταν ληφθεί υπόψη ο προσαρμοσμένος ως προς τις ανισότητες Δείκτης Ανθρώπινης Ανάπτυξης (IHDI), υποδηλώνοντας ότι πτυχές πέρα ​​από το εισόδημα, όπως η ανισότητα και η συνολική ανάπτυξη, ενδέχεται να επηρεάσουν αυτές τις απόψεις.

Σε έναν κόσμο που παλεύει με την κλιματική αλλαγή και τις κοινωνικοοικονομικές ανισότητες, αυτά τα ευρήματα δεν πρέπει να παραβλεφθούν. Υπογραμμίζουν την ανάγκη για έναν πιο ολιστικό διάλογο για την αειφόρο ανάπτυξη, που θα επεκταθεί πέρα ​​από το συμβατικό παράδειγμα της πράσινης ανάπτυξης.

Η σχολή σκέψης της μετα-ανάπτυξης δεν είναι πλέον περιθωριακή θέση

Αν και η von der Leyen υποστήριξε σθεναρά την πράσινη ανάπτυξη, η διαφαινόμενη μετατόπιση στις απόψεις των ειδικών αντικατοπτρίζεται όλο και περισσότερο στην, πολιτική συζήτηση. Το Μάιο του 2023, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο φιλοξένησε μια διάσκεψη με τίτλο Beyond Growth ως πρωτοβουλία 20 ευρωβουλευτών από πέντε διαφορετικές πολιτικές ομάδες, η οποία είχε και την υποστήριξη περισσότερων από 50 συνεργαζόμενων οργανισμών. Ο κύριος στόχος της διάσκεψης ήταν να συζητηθούν προτάσεις πολιτικής που θα επιτρέψουν μία προσέγγιση πέρα από την απλή αύξηση του εθνικού ΑΕΠ, που είναι το πρωταρχικό μέτρο επιτυχίας.

Έξι εθνικές και περιφερειακές κυβερνήσεις -η Σκωτία, η Νέα Ζηλανδία, η Ισλανδία, η Ουαλία, η Φινλανδία και ο Καναδάς- έχουν προσχωρήσει στη συνεργασία Wellbeing Economy Governments (WEGo). Ο πρωταρχικός στόχος της συνεργασίας είναι η μετάβαση σε «μια οικονομία σχεδιασμένη να εξυπηρετεί τους ανθρώπους και τον πλανήτη και όχι το αντίστροφο».

Σαφώς, η σχολή σκέψης της μετα-ανάπτυξης δεν είναι πλέον μια περιθωριακή, ριζοσπαστική θέση σε όσους συμμετέχουν στην έρευνα για την εξεύρεση λύσεων ενάντια στην κλιματική αλλαγή. Πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη προσοχή στο γιατί ορισμένοι ειδικοί αμφιβάλλουν ότι μπορεί να επιτευχθεί η πράσινη ανάπτυξη, καθώς και σε πιθανές εναλλακτικές λύσεις που επικεντρώνονται σε ευρύτερες έννοιες της κοινωνικής ευημερίας και όχι αποκλειστικά σε μονοσήμαντα κριτήρια όπως η αύξηση του ΑΕΠ.

Με πληροφορίες από theconversation.com

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ - ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ RAWMATHUB.GR
rawmathub.gr linkedin newsletter subscription
foolwo rawmathub.gr on Google News
Image

Έγκυρη ενημέρωση για την αξιακή αλυσίδα των raw materials

NEWSLETTER