Η χημική βιομηχανία της Ευρώπης αντιμετωπίζει σημαντικές δυσκολίες

Τα τελευταία χρόνια, το ισοζύγιο «επενδύσεις vs. αποσύρσεις δυναμικότητας» έγινε έντονα αρνητικό. Πιο συγκεκριμένα, κλαδικές αναλύσεις καταγράφουν ότι:

• Το 2025 προστέθηκε μόλις ~0,3 Mt νέας δυναμικότητας, ενώ οι ανακοινωμένες/καταγεγραμμένες διακοπές λειτουργίας έφτασαν σε ιστορικό υψηλό (~17,2 Mt), με αποτέλεσμα σωρευτικά να προκύπτει καθαρή απώλεια δεκάδων Mt παραγωγικής ικανότητας στην Ευρώπη.
• Η εικόνα επενδύσεων επιδεινώθηκε απότομα (αναφορές για πτώση άνω του 80% σε όρους νέας δυναμικότητας το 2025 σε σχέση με το 2024) και ανέρχονται συνολικά σε μόλις 7 εκατ. μετρικούς τόνους, προσθέτοντας μόνο ~2% στην ευρωπαϊκή παραγωγική ικανότητα.

Η εταιρεία δεδομένων αγοράς ICIS εκτιμά ότι οι περισσότερες από τις διακοπές λειτουργίας επηρεάζουν τα πολυμερή και τα πετροχημικά, με 25 εκατ. μετρικούς τόνους παραγωγικής ικανότητας, είτε να έχουν ήδη απωλεσθεί ή να είναι ήδη προγραμματισμένο να διακόψουν τη λειτουργία τους. Ο βιομηχανικός όμιλος Cefic υποστηρίζει ότι αυτό σημαίνει απώλεια 20.000 άμεσων θέσεων εργασίας και 89.000 έμμεσων θέσεων εργασίας στο μέλλον.

• Ενέργεια και κόστος άνθρακα: Η ευρωπαϊκή χημική βιομηχανία (ιδίως τα βασικά χημικά/πετροχημικά) είναι ενεργοβόρα. Μετά την ενεργειακή αναταραχή των τελευταίων ετών, η Ευρώπη βρέθηκε με διαρθρωτικά υψηλότερο κόστος από ανταγωνιστές όπως οι ΗΠΑ (φθηνότερο φυσικό αέριο) ή η Μέση Ανατολή. Η Cefic επισημαίνει επίμονα αυτό το χάσμα τιμών φυσικού αερίου έναντι των ΗΠΑ, που κρατά την Ευρώπη σε μειονεκτική θέση.
• Ασθενική ζήτηση και κυκλικότητα: Η ζήτηση σε κλάδους-πελάτες (κατασκευές, αυτοκινητοβιομηχανία κ.ά.) ανέκαμψε πιο αργά, ενώ η αγορά παραμένει «σφιχτή» σε όγκους. Αυτό φαίνεται και σε εταιρικές προβλέψεις/ανακοινώσεις μεγάλων παικτών, με έμφαση σε χαμηλούς όγκους και νέους γύρους περικοπών.
• Παγκόσμιος ανταγωνισμός και εισαγωγές: Η αυξημένη παραγωγή/εξαγωγική ισχύς από Ασία (και ειδικά από Κίνα σε ορισμένες αλυσίδες) πιέζει τις τιμές και μετατοπίζει μερίδια αγοράς. Παράλληλα, η Cefic καταγράφει επιδείνωση εμπορικών ισοζυγίων/πλεονασμάτων σε πρόσφατες περιόδους λόγω αυξημένων εισαγωγών.
• Ρυθμιστικό βάρος και αβεβαιότητα επενδύσεων: Η Ευρώπη «τρέχει» την πράσινη μετάβαση με αυστηρά πλαίσια, όμως μεγάλο μέρος της βιομηχανίας θεωρεί ότι το μίγμα κανόνων/κόστους (μαζί με την αβεβαιότητα για το πώς θα εφαρμοστούν στην πράξη) λειτουργεί αποτρεπτικά για επενδύσεις σε νέα δυναμικότητα εδώ. Γι’ αυτό και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε Action Plan για τα χημικά (Ιούλιος 2025) με στόχο ανταγωνιστικότητα, ανθεκτικότητα και εκσυγχρονισμό.

Αν συνεχιστεί η απώλεια παραγωγικής βάσης, η Ευρώπη κινδυνεύει να γίνει πιο εξαρτημένη από εισαγωγές για κρίσιμες χημικές εισροές (από λιπάσματα και διαλύτες μέχρι πρόδρομες ουσίες για φάρμακα και υλικά για άμυνα/ενέργεια). Αυτό είναι ο λόγος που το θέμα πλέον δεν συζητιέται μόνο ως «βιομηχανικό», αλλά και ως ζήτημα στρατηγικής αυτονομίας. Περισσότερο πρόβλημα αντιμετωπίζουν η Γερμανία και η Ολλανδία οι οποίες αντιπροσωπεύουν περίπου 45% της επηρεαζόμενης παραγωγικής ικανότητας.

Όπως ήταν αναμενόμενο, οι περισσότερες διακοπές λειτουργίας απαντώνται στις ακόλουθες περιοχές, όπως δείχνει το διάγραμμα:

• Το 25% των απωλειών σημειώνεται στη Γερμανία και το 20% στην Ολλανδία
• Το 12% βρίσκεται στο Ηνωμένο Βασίλειο, το 10% στη Γαλλία και το 7% στην Ιταλία

Αυτές οι απώλειες θα έχουν επίσης αλυσιδωτές επιπτώσεις σε όλο το εύρος της αλυσίδας αξίας. Τα χημικά είναι μια βιομηχανία με υψηλό βαθμό αλληλεξάρτησης. Το κλείσιμο ενός εργοστασίου, θα επηρεάσει επίσης τους προμηθευτές και τους πελάτες του. Εάν αυτοί δεν μπορούν να βρουν εναλλακτικούς επιχειρηματικούς εταίρους, ίσως χρειαστεί με τη σειρά τους να διακόψουν τη λειτουργία τους.

Η ευρωπαϊκή χημική βιομηχανία αντιμετωπίζει διαρθρωτική συρρίκνωση της παραγωγικής της ικανότητας, καθώς το καθαρό ανακοινωθέν ισοζύγιο παραγωγικής ικανότητας δείχνει απώλεια -30,2 εκατ. τόνων.

Όπως δείχνει το ανωτέρω διάγραμμα:

• Οι διακοπές λειτουργίας και οι νέες επενδύσεις ήταν σχεδόν ισοσκελισμένες το 2022 με 3 εκατ. μετρικούς τόνους έκαστη.
• Το 2023 και το 2024 σημειώθηκαν συνολικά νέες επενδύσεις 4 εκατ. μετρικών τόνων ενώ οι απώλειες παραγωγικής ικανότητας ανήλθαν στους 17 εκατ. μετρικούς τόνους.
• Το 2025 καταγράφηκαν μόνο 0,3 εκατ. μετρικοί τόνοι νέας παραγωγικής ικανότητας και ρεκόρ απωλειών της τάξης των 17,2 εκατ. μετρικών τόνων.

Συνολικά, αυτό σημαίνει ότι ο κλάδος έχει δει καθαρή απώλεια 30 εκατ. μετρικών μετρικών τόνων παραγωγικής ικανότητας.

Οι απώλειες σε παραγωγική ικανότητα σημαίνουν ότι ο κλάδος διατρέχει σημαντικό κίνδυνο, λόγω των υψηλών επιπέδων αλληλεξάρτησης.

Σε άλλους κλάδους όπως η εξόρυξη, για παράδειγμα, ένα ορυχείο μπορεί να διακόψει τη λειτουργία του, χωρίς να πληγεί σημαντικά η αλυσίδα αξίας λόγω της ύπαρξης εναλλακτικών πηγών προμήθειας. Αλλά οι χημικές ουσίες είναι διαφορετικές, όπως δείχνει το ανωτέρω διάγραμμα:

• Οι βασικές πετροχημικές δραστηριότητες «πυρόλυσης» είναι όλες «κόμβοι», στις οποίες εισέρχονται πρώτες ύλες από τα διυλιστήρια.
• Στη συνέχεια, οι μονάδες πυρόλυσης επεξεργάζονται αυτές τις πρώτες ύλες για να παράγουν ένα ευρύ φάσμα πολυμερών και άλλων προϊόντων.
• Αυτά στη συνέχεια, τροφοδοτούν τη μεταποίηση, η οποία παράγει τα προϊόντα που βλέπουμε στα ράφια των σούπερ μάρκετ, στις εκθέσεις αυτοκινήτων και στις υπηρεσίες υγείας.

Και η αλληλεξάρτηση δεν σταματά εκεί.

Ο αγωγός αιθυλενίου ARG, η γραμμή στο δεξιά μέρος του ανωτέρω διαγράμματος, έχει μήκος 495 χλμ. και συνδέει το Βέλγιο, την Ολλανδία και τη Γερμανία.

Παρέχει οικονομικά αποδοτική ασφάλεια εφοδιασμού για τους φορείς εκμετάλλευσης πυρόλυσης μεταξύ Αμβέρσας και Ρουρ. Οι πελάτες μπορούν να διασφαλίσουν την αδιάλειπτη λειτουργία των μονάδων στο πλαίσιο μιας αξιόπιστης εφοδιαστικής αλυσίδας.

Ο κόσμος κινείται τώρα προς μια νέα Παγκόσμια Τάξη, όπως δείχνει το ακόλουθο διάγραμμα. Και το σύστημα εμπορικών συμφωνιών που βασίζεται σε κανόνες καταρρέει:

• 1945 – 1989: Η Ευρώπη ήταν το επίκεντρο ενός κόσμου διχασμένου μεταξύ του ΝΑΤΟ υπό την ηγεσία των ΗΠΑ και του Συμφώνου της Βαρσοβίας υπό την ηγεσία της Σοβιετικής Ένωσης.
• 1989 – 2021: Η πτώση του Τείχους του Βερολίνου δημιούργησε ένα ειρηνικό τοπίο, όπου οι χώρες εμπορεύονταν μεταξύ τους σε ολοένα και πιο παγκοσμιοποιημένες εφοδιαστικές αλυσίδες.
• 2022 – ?: Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία οδήγησε στην επιστροφή σε έναν κόσμο κυριαρχίας των Μεγάλων Δυνάμεων, βασισμένο σε σφαίρες επιρροής.

Η κρίση συσσωρεύεται τα τελευταία 2 χρόνια, εξελισσόμενη διαρκώς αρνητικά. Οι χημικές ουσίες αποτελούν το 96% των μεταποιημένων προϊόντων. Επομένως, εάν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και οι κυβερνήσεις δεν παράσχουν τώρα σημαντική υποστήριξη στην ευρωπαϊκή χημική βιομηχανία σε αυτή την περίοδο κρίσης, ολόκληρη η ευρωπαϊκή οικονομία θα διατρέξει κίνδυνο.

Με πληροφορίες από icis.com