Θεοφάνης Καπετανάκης: Η ασφάλεια & υγεία στην αιολική βιομηχανία βασίζεται σε διεθνή πρότυπα αλλά και στην ατομική υπευθυνότητα

Θεοφάνης Καπετανάκης: Η ασφάλεια & υγεία στην αιολική βιομηχανία βασίζεται σε διεθνή πρότυπα αλλά και στην ατομική υπευθυνότητα

Ο Θεοφάνης Καπετανάκης είναι εναερίτης πρόσβασης σε θέση εργασίας με χρήση σχοινιών επιπέδου IRATA 3 - ειδικός σε θέματα εκπαίδευσης και ασφάλειας εργαζομένων σε ύψος.

Η διαδρομή της Ευρώπης προς τους πράσινους στόχους του 2030 αποτυπώνεται στον οδικό χάρτη μιας όχι συχνά αυτονόητης αλλά, σίγουρα αναγκαίας διασύνδεσης δύο σημαντικών κόμβων: της βιώσιμης προμήθειας με Ορυκτές Πρώτες Ύλες και της σταδιακής μετάβασης σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειες (ΑΠΕ).

Ενδιάμεσοι, λοιπόν, «σταθμοί», σε αυτόν τον οδικό χάρτη, είναι τα αιολικά και φωτοβολταϊκά πάρκα, η ηλεκτροκίνηση και πλήθος νέων συναφών τεχνολογιών. Ειδικότερα για την αιολική ενέργεια, ενώ αναμένεται να διαδραματίσει βασικό ρολό στην ενεργειακή αυτονομία της Ευρώπης, ταυτόχρονα φαίνεται πως «ανοίγει» στην επόμενη πενταετία σημαντικό αριθμό άμεσων εργασιακών θέσεων σύμφωνα με το Global Wind Energy Council (Report April 2021) σε χερσαία και υπεράκτια πάρκα, προσελκύοντας νέους επαγγελματίες σε όλο τον κύκλο ζωής του σχετικού χώρου: σχεδιασμός και ανάπτυξη έργου, βιομηχανοποίηση, εγκατάσταση, λειτουργία και συντήρηση, παροπλισμός.

Το ερώτημα όμως είναι: οι νέες «πράσινες» θέσεις εργασίας, ωστόσο, έχουν πάρει «πράσινο» φως στην ασφάλεια των σχετιζόμενων επαγγελματιών;

Το rawmathub.gr φιλοξένησε με χαρά τον κο Θεοφάνη Καπετανάκη, Εναερίτη πρόσβασης σε θέση εργασίας με χρήση σχοινιών επιπέδου IRATA 3 - ειδικό σε θέματα εκπαίδευσης και ασφάλειας εργαζομένων σε ύψος, ο οποίος μίλησε για γενικά και εξειδικευμένα θέματα πρόληψης και αντιμετώπισης συμβάντων σε ύψος, εστιάζοντας στο ιδιαίτερο περιβάλλον των αιολικών πάρκων και των ανεμογεννητριών.

RAWMATHUB.GR: Κύριε Καπετανάκη, ευχαριστούμε θερμά για την παρουσία σας στο rawmathub.gr! Είχαμε τη χαρά να σας συναντήσουμε στο 3ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ασφάλειας και Υγιεινής που διοργανώθηκε από το ΕΛΙΝΥΑΕ στις 10-11/12/2022, ως ομιλητή, στην ενότητα «Διαχείριση ΥΑΕ σε συγκεκριμένους κλάδους». Εκκινώντας τη συζήτηση για τα αιολικά πάρκα, στην Ελληνική επικράτεια εντοπίζονται περί τις 2770 ανεμογεννήτριες (Ελληνική Επιστημονική Ένωση Αιολικής Ενέργειας, ΕΛΕΤΑΕΝ - Α εξάμηνο 2022). Πρόκειται για έναν σημαντικό αριθμό μονάδων και κατ' επέκταση, συναρτώμενο με σημαντικό αριθμό ωρών απασχόλησης των Ελλήνων εναεριτών εργαζομένων σε ύψος σε νέες μονάδες αλλά και εργασίες συντήρησης. Κατά πόσο είναι «εναρμονισμένη» η ελληνική πραγματικότητα με τα διεθνή πρότυπα, τηρώντας τα απαραίτητα πρωτόκολλα ασφαλείας;

ΘΕΟΦΑΝΗΣ ΚΑΠΕΤΑΝΑΚΗΣ: Η σταδιακή μετάβαση σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας θα οδηγήσει στη συνεχή αύξηση των Αιολικών Πάρκων (Α/Π) όπου, αντίστοιχα, θα αυξάνεται και η ζήτηση για κατάλληλα εκπαιδευμένους εργαζόμενους.

Σύμφωνα με την έκθεση που δημοσίευσαν οι «Global Wind Organization (GWO)» και «Global Wind Energy Council (GWEC)» με τίτλο «Global Wind Workforce Outlook 2022-2026», θα υπάρχει ζήτηση για ακόμη 142.000 περίπου εργαζόμενους στην αιολική βιομηχανία, διεθνώς, στη πενταετία 2022-2026.

Τον Μάιο του 2022, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στο «Σχέδιο Δράσης REPowerEU» αναφέρει ότι «οι ανανεώσιμες πηγές υπηρετούν υπέρτατο δημόσιο συμφέρον» ενώ προτείνει να αυξηθεί ο ευρωπαϊκός στόχος για τις Α.Π.Ε. για το 2030 στο 45% (από 40%).

Στο πλαίσιο αυτό, μπορώ να σας πω ότι η ελληνική πραγματικότητα είναι πλήρως εναρμονισμένη με τα διεθνή πρότυπα. Αυτή η παραδοχή βασίζεται στην -επί συνόλου- προσέγγιση του θέματος με βάση τα πρότυπα και τις βέλτιστες πρακτικές. Οι κατασκευαστές των ανεμογεννητριών (Α/Γ) επισημαίνουν τους κινδύνους για τα θέματα «Υγείας και Ασφάλειας» (Υ&Α), τα οποία οφείλει να λαμβάνει υπόψιν του ο εκάστοτε εργοδότης προκειμένου να συντάσσει την εκτίμηση κινδύνου και να λαμβάνει τα απαιτούμενα μέτρα προστασίας ήδη από τη φάση της ανέγερσης του Α/Π, άποψη που με βρίσκει σύμφωνο. Ως εκ τούτου, η συνεργασία των Τεχνικών Ασφαλείας και των εργοδηγών εξασφαλίζει ότι τα μέτρα προστασίας τηρούνται από όλους

Εικόνα από https://www.iea.org/reports/offshore-wind-outlook-2019

Κατά συνέπεια, και στη χώρα μας, οι εργαζόμενοι και το προσωπικό των εργολάβων ενημερώνονται, εκπαιδεύονται και εργάζονται βάσει των αντίστοιχων προδιαγραφών ασφαλείας. Σε αρκετές περιπτώσεις οι κανόνες ασφαλείας της ιδιοκτήτριας εταιρείας του Α/Π ή της εργολαβικής εταιρείας μπορούν να είναι ακόμη πιο αναλυτικοί και απαιτητικοί (λαμβάνοντας πάντα υπόψιν το εγχειρίδιο λειτουργίας και την επισήμανση των κινδύνων από το κατασκευαστή).

Το πλαίσιο ασφαλούς εργασίας στις Α/Γ μπορεί να περιγραφεί ως μια τριπλή ομπρέλα ασφαλείας γύρω από κάθε Α/Γ. Στο πρώτο επίπεδο απαντώνται οι οδηγίες και οι επισημάνσεις του κατασκευαστή της Α/Γ. Το επόμενο επίπεδο αφορά στο «Σχέδιο Ασφάλειας και Υγείας» (ΣΑΥ) της ιδιοκτήτριας εταιρείας και των εργολάβων το οποίο, συνεπικουρεί τις οδηγίες του κατασκευαστή και, κατά περίπτωση, γίνεται πιο αναλυτικό και προσθέτει επιπλέον διαδικασίες ασφαλείας.

Το τελευταίο επίπεδο αναφέρεται στα πρότυπα εκπαίδευσης του οργανισμού GWO, αποδεκτά σχεδόν διεθνώς, βάσει των οποίων οι εργαζόμενοι λαμβάνουν κοινή εκπαίδευση σε πρότυπα και ορολογία, λειτουργούν με την ίδια φιλοσοφία εργασίας και ενημερώνονται για όλα τα ζητήματα ασφαλούς εργασίας σε Α/Γ.

RAWMATHUB.GR: Κύριε Καπετανάκη, διαθέτετε μια ευρεία εμπειρία στην αντιμετώπιση συμβάντων σε δύσκολα εργασιακά περιβάλλοντα και, είναι γεγονός, ότι όπως ο αιολικός κλάδος, έτσι και ο τομέας των Ορυκτών Πρώτων Υλών συγκεντρώνει μεγάλο αριθμό εργαζομένων που δραστηριοποιούνται καθημερινά σε αυτά, στην χώρα μας. Κατά τη γνώμη σας, ποια είναι η νοοτροπία για την ασφάλεια στην εργασία, τόσο σε επίπεδο ατομικής ευθύνης, όσο και σε επίπεδο εταιρικής πολιτικής στην Ελλάδα; Θεωρείτε ότι έχουν γίνει ουσιαστικά βήματα προς την διαμόρφωση μιας κουλτούρας ασφάλειας, αφήνοντας στην άκρη την «εμπειρική» άγνοια κινδύνου;

ΘΕΟΦΑΝΗΣ ΚΑΠΕΤΑΝΑΚΗΣ: Η «Ασφάλεια και Υγεία» (Α&Υ) στον αιολικό κλάδο βρίσκεται σε αρκετά υψηλό επίπεδο και θεωρώ πως ναι, έχει εμπεδωθεί μια κουλτούρα ασφαλείας. Η προσέγγιση των θεμάτων Υ&Α στις Α/Γ γίνεται με πολλή προσοχή λόγω της ιδιαιτερότητάς τους ως εργασιακό περιβάλλον. Πρόκειται για κατασκευές αρκετά μεγάλου ύψους (50, 90, 100, 120, 150, ... μέτρων) στις οποίες λαμβάνουν χώρα καθημερινά πολλών ειδών εργασίες όπως ανυψώσεις φορτίων, συντήρηση, ηλεκτρολογικές, μηχανολογικές κ.α. καθώς και εργασίες σε στενά σημεία, με τις περισσότερες από αυτές να λαμβάνουν χώρα σε μεγάλο ύψος, στο ανώτερο τμήμα της Α/Γ που ονομάζεται Άτρακτος (Νασέλα). 

Η Υγεία και Ασφάλεια στον αιολικό κλάδο βρίσκεται σε αρκετά υψηλό επίπεδο και θεωρώ πως ναι, έχει εμπεδωθεί μια κουλτούρα ασφαλείας. Η προσέγγιση των θεμάτων Υ&Α στις ανεμογεννήτριες γίνεται με πολλή προσοχή λόγω της ιδιαιτερότητάς τους ως εργασιακό περιβάλλον.

Εικόνα από https://www.linkedin.com/pulse/smart-grid-energy-harvesting-martin-ma-mba-med-gdm-scpm-pmp/

Αυτό το περιβάλλον εργασίας είναι αρκετά ιδιαίτερο και, από μόνο του θέτει σε εγρήγορση τους εργαζόμενους. Μέσω των εκπαιδεύσεων γίνεται πλήρως κατανοητό ότι η τήρηση των κανόνων ασφαλείας και οι καλές πρακτικές είναι κρίσιμοι παράγοντες στις εργασίες στις Α/Γ, όπως και σε οποιαδήποτε άλλη εργασία. Η αλήθεια είναι ότι οι εργαζόμενοι στις Α/Γ προσέχουν συνεχώς ο ένας τον άλλον. Αν υπήρχε άγνοια κινδύνου στο περιβάλλον της Α/Γ, αναλογικά με τις ώρες εργασίας ο αριθμός συμβάντων θα ήταν σημαντικός, γεγονός όμως που δεν επιβεβαιώνεται από τις στατιστικές.

Υπερθεματίζοντας, στο περιβάλλον των Α/Π είναι εξαιρετικά σπάνιο να συναντήσει κανείς εργαζόμενους δίχως μέσα ατομικής προστασίας (κράνος, ζώνη ασφαλείας) ειδικά όταν βρίσκονται εντός της Α/Γ. Το γεγονός αυτό συνιστά μια εμπεδωμένη και συνειδητή κουλτούρα ασφαλείας που διακατέχει τον κλάδο οριζόντια, ανεξαρτήτως Α/Π, κατασκευαστών Α/Γ, εργολαβικού προσωπικού και μακριά από την οποιαδήποτε φιλοσοφία συστήματος ποινών.

Επίσης είναι δεδομένο ότι η πλειονότητα των εργαζομένων που ανεβαίνουν σε μία Α/Γ σήμερα πρέπει να έχουν περάσει επιτυχώς την εκπαίδευση βάση του GWO, τουλάχιστον του επιπέδου BST. Το βασικό πρόγραμμα εκπαίδευσης «Basic Safety Training» του GWO περιλαμβάνει τις ενότητες «Work at Height, First Aid, Manual Handling, Fire Awareness, Sea Survival».

Μπορείτε να το σκεφτείτε και ως εξής: σε κάθε αιολικό πάρκο, οι εργαζόμενοι που βρίσκονται εκεί καθημερινά, γνωρίζουν όλοι «τα ίδια», αφού έχουν εκπαιδευτεί στα κοινά πρότυπα. Άρα, για παράδειγμα, όλοι ξέρουν πώς να ενεργοποιούν το Σχέδιο Αντιμετώπισης Έκτακτης Ανάγκης, παροχή βασικών πρώτων βοηθειών, απεγκλωβισμό απο θέση εργασίας σε ύψος, χρήση πυροσβεστήρα, σωστή χειρωνακτική ανύψωση φορτίων ή την πρόληψη και αντιμετώπιση του Συνδρόμου Ανάρτησης κ.ο.κ.

Εν κατακλείδι, δεν υφίσταται «εμπειρική» άγνοια κινδύνου αλλά το ακριβώς αντίθετο. Συναντούμε εργαζόμενους καταρτισμένους, κατ’ελάχιστον, στο βασικό επίπεδο αλλά ικανούς να αντιμετωπίσουν μια έκτακτη ανάγκη (στο βαθμό που επιτρέπει η εκπαίδευσή τους και αυτό τους γίνεται ξεκάθαρο στη διάρκεια της εκπαίδευσης).

RAWMATHUB.GR: Μιλώντας για την ανάγκη διαχείρισης της μετάβασης στης ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, βλέπουμε και την ανοδική τάση στα σχετιζόμενα «πράσινα» επαγγέλματα (π.χ. μηχανικοί/τεχνικοί σε θέματα λειτουργίας & συντήρησης των ανεμογεννητριών στα αιολικά πάρκα). Θα μπορούσατε να μας δώσετε κάποια στοιχεία για το κανονιστικό πλαίσιο σε σχέση με την πρόληψη και αντιμετώπιση συμβάντων σε αυτό το ιδιαίτερο περιβάλλον;

ΘΕΟΦΑΝΗΣ ΚΑΠΕΤΑΝΑΚΗΣ: Ξεκινώντας από το νομικό πλαίσιο, υφίσταται η εργατική νομοθεσία (Ελληνική και Ευρωπαϊκή) η οποία καλύπτει και τις εργασίες σε ύψος. Στην υφιστάμενη νομοθεσία περιγράφονται όλα τα θέματα για τη πρόληψη ατυχημάτων στους χώρους εργασίας, ενώ αναφέρεται ότι είναι καθήκον του εργοδότη να είναι εφικτή η άμεση παροχή βοήθειας σε έναν εργαζόμενο που τη χρειάζεται.

Με βάση αυτό, η αντιμετώπιση συμβάντος (διάσωση) στις ανεμογεννήτριες είναι ένα θέμα που τα τελευταία χρόνια συγκεντρώνει τη προσοχή όλο και περισσότερο, λόγω και της συνεχούς αύξησης των Αιολικών Πάρκων (Α/Π). Όπως ανέφερα στο 3ο Πανελλήνιο Συνέδριο του ΕΛΙΝΥΑΕ, σε περίπτωση σοβαρού συμβάντος ψηλά στην Α/Γ, το προσωπικό των Ειδικών Μονάδων Αντιμετώπισης Καταστροφών (ΕΜΑΚ) του Πυροσβεστικού Σώματος θα ανταποκριθεί και θα σπεύσει προς βοήθεια των εργαζομένων. Εδώ πρέπει να σημειώσουμε ότι ως «σοβαρό» συμβάν εννοούμε ότι ένας εργαζόμενος δεν μπορεί πλέον να κινηθεί μόνος του ή/και οι γνώσεις του βασικού προτύπου εκπαίδευσης δεν είναι αρκετές για να μπορέσουν να το αντιμετωπίσουν οι εργαζόμενοι που βρίσκονται ήδη εκεί.

Το προσωπικό των ΕΜΑΚ απαρτίζεται από εκπαιδευμένα και ικανά στελέχη. Για την άφιξή τους στην Α/Γ απαιτείται χρόνος, καθότι τα περισσότερα Α/Π βρίσκονται σε κορυφογραμμές, σε δυσπρόσιτα και απομακρυσμένα σημεία. Ο χρόνος άφιξής τους στο Α/Π εξαρτάται από τον τρόπο προσέγγισης (οδικώς ή από αέρος).

Οι ΕΜΑΚ πραγματοποιούν τα τελευταία χρόνια επισκέψεις και ασκήσεις διάσωσης στα Α/Π με σκοπό αφενός, την εξοικείωση των πυροσβεστών στις Α/Γ αφετέρου στη διατήρηση επιχειρησιακής ικανότητας στις ιδιαίτερες αυτές κατασκευές. Ευελπιστούμε ότι η δημιουργία της υπηρεσίας εναέριας διάσωσης με ελικόπτερα, που συζητείται αυτό το καιρό, να επιδράσει καταλυτικά και στην αντιμετώπιση συμβάντος σε αιολικό πάρκο. 

Άσκηση 1ης ΕΜΑΚ
Άσκηση 4ης ΕΜΑΚ (πηγή: https://www.fireservice.gr)

Μέχρι πρότινος, οι περισσότεροι εργαζόμενοι ήταν εκπαιδευμένοι στις μεθόδους «Ασφαλούς εργασίας σε ύψος» του οργανισμού GWO (Work at Height) όπου περιλαμβάνονται και οι βασικές τεχνικές διάσωσης. Για να είναι προετοιμασμένοι όμως και οι εργαζόμενοι στην αντιμετώπιση δυσκολότερων συμβάντων, όπου ένας συνάδελφός τους θα είναι τραυματισμένος ή θα χρειάζεται η μεταφορά του με φορείο από τα διάφορα μέρη της Α/Γ στο έδαφος, ο GWO δημιούργησε το πρότυπο «Advanced Rescue Training» (ART-Προηγμένη Εκπαίδευση Διάσωσης) με το οποίο πλέον δίνεται η δυνατότητα για παροχή βοήθειας και έναρξη επιχείρησης διάσωσης από το προσωπικό που βρίσκεται ήδη στο Α/Π.

Με το πρότυπο «ART» οι εργαζόμενοι μαθαίνουν να αντιμετωπίζουν αρκετές περιπτώσεις συμβάντων έτσι ώστε να κερδίσουν χρόνο προς όφελος της υγείας του παθόντα συναδέλφου τους. Αντίστοιχα, ο GWO δημιούργησε και το πρότυπο «Enhanced First Aid» (EFA - «Ενισχυμένες» Πρώτες Βοήθειες) που αφορά πιο εξειδικευμένη εκπαίδευση στην παροχή πρώτων βοηθειών και αντιμετώπισης τραύματος.

Εικόνα από https://www.ops-training.co.uk/shop/training-courses/gwo/gwo-advanced-rescue-training-hub-rescue-hub-rescue-refresher/
Εικόνα από https://www.imageprofessionals.com/en/images/70275787-Rescue-Inside-The-Tube-Of-A-Wind-Turbine-By-Means-Of-A-Tsa-Stretcher-In-Vertical-Position-Firefighters

Θα ήθελα σταθώ λίγο περισσότερο στα οφέλη της εκπαίδευσης στο «ART». Όπως ανέφερα στο συνέδριο αλλά τονίζω και στα άρθρα και τις δημοσιεύσεις μου, οι εργαζόμενοι στο πλαίσιο του «ART» εκπαιδεύονται σε τεχνικές διάσωσης με χρήση φορείων εξοικονομώντας πολύτιμο χρόνο σε ένα συμβάν και επιτυγχάνοντας δύο αποτελέσματα:

  1. Οι εργαζόμενοι μπορούν, ανάλογα με τη δυσκολία και σοβαρότητα του συμβάντος να κάνουν ενέργειες προς όφελος του παθόντα συναδέλφου τους. Παράλληλα, καταλαβαίνοντας οι ίδιοι ότι η διάσωση είναι εφικτή για τα περισσότερα πιθανά συμβάντα, αυξάνεται η εμπιστοσύνη στον εαυτό τους και στους συναδέλφους τους οπότε το στρες που μπορεί να έχουν για το πώς θα αντιμετωπιστεί ένα πιο σοβαρό συμβάν τελικά μειώνεται, οδηγώντας σε ευνοικότερες συνθήκες εργασίας (μείωση στρες).
  2. Οι εργαζόμενοι γνωρίζοντας πλέον, μέσω της εκπαίδευσης, τις απαιτήσεις μιας επιχείρησης διάσωσης σε ψυχολογικό, σωματικό και συναισθηματικό επίπεδο, κατανοούν τη σπουδαιότητα της πρόληψης, τηρώντας όσο το δυνατόν καλύτερα τους κανόνες ασφαλείας τόσο για τους ίδιους όσο και για τους γύρω τους στην Α/Γ (αυτό προβλέπεται εξ`άλλου και από τη νομοθεσία).
Εικόνα από https://www.offtec.de/en/press/press-detail/news/detail/News/saving-and-rescuing-offtec-offers-enhanced-training.html

Ένα κρίσιμο θέμα για τον έλεγχο του σχεδίου έκτακτης ανάγκης, για την αξιολόγηση της επιχειρησιακής ικανότητας, για το επίπεδο επέμβασης, ακόμα και για το πόσο οι εργαζόμενοι θυμούνται όλα αυτά που έχουν εκπαιδευτεί να εφαρμόζουν, είναι η πραγματοποίηση ασκήσεων. Στο σημείο αυτό να διευκρινήσουμε ότι η αναφορά γίνεται σε ασκήσεις με ρεαλιστικό υπόβαθρο, ελεγχόμενες και κλιμακωτής δυσκολίας και όχι εκπαιδευτικού χαρακτήρα. Αυτό είναι το επόμενο βήμα που περιμένουμε να εφαρμοστεί και στη χώρα μας στα Α/Π, στα ορυχεία και σε άλλους κλάδους εργασίας. 

Ολοκληρώνοντας, θα ήθελα να χρησιμοποιήσω τα λόγια με τα οποία έκλεισα την ομιλία μου στο συνέδριο του ΕΛΙΝΥΑΕ: Οι εταιρείες που απαρτίζουν την αιολική βιομηχανία, εκπαιδεύουν συνεχώς το προσωπικό τους στo βασικό πρότυπο «BST» του GWO ενώ, πλέον και στη χώρα μας έχουν ξεκινήσει την εκπαίδευση στο πρότυπο «ART» εκπαιδεύοντας το προσωπικό των Α/Π στις προηγμένες τεχνικές διάσωσης, προς όφελος της υγείας του κάθε εργαζομένου.

Αυτή η προσπάθεια των εταιρειών δεν έχει γίνει ευρέως γνωστή στη χώρα μας, χιλιάδες εργαζόμενοι παρακολουθούν τα προγράμματα του GWO ενώ έχουν ξεκινήσει συστηματικά να εκπαιδεύονται και στο ART. Στις εταιρείες αξίζει ένα μεγάλο μπράβο για τη προσπάθειά τους αυτή, η οποία θα πρέπει να αναγνωριστεί.

Επιμέλεια συνέντευξης: Δρ. Ασημίνα Κατσιάπη, Μηχ. Μεταλλείων - Μεταλλουργός ΕΜΠ, Επιστημονικός Συνεργάτης RAWMATHUB.GR

 
foolwo rawmathub.gr on Google News
Image